Page 213 - คู่มือการพัฒนาที่ดินสำหรับหมอดินอาสาและเกษตรกร

ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน

ชนิดของพืชวงศ์ถั่วซึ่งนำมาปลูกหมุนเวียน เช่น ระบบการปลูกข้าวตามด้วยถั่วแปยี ซึ่งพบได้ หากดิน

นาหลังการเก็บเกี่ยวข้าวยังคงมีความชื้นเหลืออยู่เพียงพอสำหรับการเจริญเติบโตของพืชวงศ์ถั่ว ซึ่ง ถั่วแปยี
จัดเป็นพืชทนแล้ง จึงสามารถงอก เจริญเติบโต พัฒนาการสร้างดอก ติดฝัก และเมล็ดได้ (ศิวะพงศ์ และสุทัด,

2539) และสามารถเจริญปกคลุมผิวดินได้ดี จึงช่วยรักษาอุณหภูมิ และความชื้นให้เหมาะสมต่อการดำเนิน

กิจกรรมของจุลินทรีย์ในดินได้ดี ทำให้มีน้ำหนักมวลชีวภาพสูง 689 กิโลกรัมต่อไร่ คิดเป็นการสะสมไนโตรเจน
ได้ 13.2 กิโลกรัมต่อไร่ จึงเป็นแหล่งธาตุอาหารไนโตรเจนของข้าวที่ปลูกตามมา (อภิวัฒน์ และวีรวรรณ, 2552)

ระบบการปลูกข้าวหมุนเวียนกับการปลูกพืชปุ๋ยสด ซึ่งเป็นพืชวงศ์ถั่ว 5 ชนิด คือ โสนอินเดีย
โสนอัฟริกัน ถั่วพุ่มดำ ถั่วเขียว และถั่วลิสง เมื่อปลูกศึกษาในชุดดินบางนรา (กลุ่มชุดดินที่ 6) พบว่า ถั่วพุ่มดำ

เป็นพืชปุ๋ยสดที่เหมาะสม เนื่องจากให้น้ำหนักสดสูงสุด 4,891 กิโลกรัมต่อไร่ และได้ผลผลิตข้าวสูงสุด 593

กิโลกรัมต่อไร่ (อรรณพ, 2534) ซึ่งสอดคล้องกับสมศักดิ์ (2543) พบว่า การปลูกและไถกลบพืชปุ๋ยสด 3 ชนิด
คือ โสนอัฟริกัน ปอเทือง และถั่วพุ่ม ในชุดดินปากช่อง (Pc) ทำให้ดินมีปริมาณไนโตรเจนเพิ่มขึ้น จากร้อยละ

0.12 เป็นร้อยละ 0.18 มีปริมาณฟอสฟอรัส และโพแทสเซียม เพิ่มขึ้นจาก 106 และ 148 เป็น 139 และ174
ppm ตามลำดับ ซึ่งเป็นไปในทิศทางเดียวกับการศึกษาของ Arunin et al., (1994) พบว่า การปลูกและไถ

กลบปอเทืองในการปลูกข้าวโพดหวานที่มีการใส่ปุ๋ยเคมีสูตร (16–16–8) อัตรา 30 กิโลกรัมต่อไร่ ในชุดดินวา

ริน (Wa) ให้ผลผลิตข้าวโพดหวานสูงสุด นอกจากนี้ การปลูกพืชวงศ์ถั่ว 3 ชนิด คือ ถั่วพุ่ม ปอเทือง และ
ถั่วมะแฮะ แล้วไถกลบเมื่ออายุ 60 วัน เพื่อเป็นปุ๋ยพืชสดในการปลูกมันสำปะหลัง เป็นเวลา 5 ปี ทำให้มัน

สำปะหลังมีผลผลิตเพิ่มขึ้นจาก 1.88 ตันต่อไร่ เป็น 2.49 2.13 และ1.92 ตันต่อไร่ ตามลำดับ (กอบเกียรติ และ

คณะ, 2534) ซึ่งให้ผลไปในทิศทางเดียวกับการศึกษาของ นงปวีณ์ (2549) ซึ่งปลูกพืชวงศ์ถั่วเพื่อไถกลบ
4 ชนิด คือ ถั่วพร้า ถั่วพุ่ม ถั่วมะแฮะ และปอเทือง และปลูกมันสำปะหลัง ในชุดดินมาบบอน พบว่า ปอเทือง

และ ถั่วพร้า ให้น้ำหนักมวลชีวภาพ สูงสุด 5,499 และ 4,527 กิโลกรัมต่อไร่ ส่งผลให้มันสำปะหลังมีผลผลิต

แป้ง สูงสุด 1,487 และ 1,157 กิโลกรัมต่อไร่ ตามลำดับ แต่การใช้ถั่วพุ่ม ทำให้เปอร์เซ็นต์แป้งเฉลี่ยสูงสุด
30.07 เปอร์เซ็นต์ และถั่วพุ่มใช้เป็นปุ๋ยพืชสดได้ดีกับการปลูกข้าวโพด ทำให้ผลผลิตข้าวโพดเพิ่มขึ้น (กรม

พัฒนาที่ดิน, 2540)

ภาพแสดงระบบการปลูกพืชหมุนเวียน

คู่มือการพัฒนาที่ดินส�าหรับหมอดินอาสาและเกษตรกร 185

กรมพัฒนาที่ดิน