Page 211 - คู่มือการพัฒนาที่ดินสำหรับหมอดินอาสาและเกษตรกร

ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน

10.2.5 ถั่วมะแฮะ

ถั่วมะแฮะ (Cajanus cajan (L.) Mill sp.) จัดอยู่ในวงค์ Leguminosae ชื่อสามัญ
Pigeon pea มีชื่อเรียกต่างกัน ตามพื้นที่ในภาคต่างๆ ของประเทศ เช่น เรียกว่า ถั่วมะแฮ ในภาคเหนือ

ถั่วแระ ในภาคกลาง ถั่วแฮด ในภาคใต้ และถั่วแฮ ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ มีพื้นที่ปลูกส่วนใหญ่อยู่ในเขต
ภาคเหนือ รองลงมา ได้แก่ ภาคตะวันออก

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

ถั่วมะแฮะ มีลักษณะทรงต้นเป็นไม้พุ่มขนาดกลาง สามารถเจริญเติบโตข้ามปีได้ 2-3 ปี ความสูงต้น

ประมาณ 1-5 เมตร มีระบบรากแก้วและรากแขนงจำนวนมาก มีรากที่หยั่งลึก จึงสามารถดูดธาตุฟอสฟอรัส
ในดินชั้นล่างได้ดี ถั่วมะแฮะจึงเป็นพืชปุ๋ยสดที่ทำให้เกิดการหมุนเวียนฟอสฟอรัสจากดินชั้นล่างขึ้นมาสู่ผิวดิน

ได้ดี ถั่วมะแฮะเป็นพืชที่ตอบสนองต่อช่วงแสง (photo period sensitivity) จะพัฒนาหรือสร้างดอกได้ต้นพืช

ต้องมีการเจริญเติบโตผ่านช่วงวันสั้น ซึ่งหากปลูกผิดฤดู จะไม่พัฒนาเป็นดอก ลักษณะเป็นใบรวมมีใบย่อย
3 ใบ ใบมีรูปยาวรีคล้ายหอกปลายแหลม ขอบใบเรียบ มีขน ด้านบนสีเขียวเข้ม ด้านล่างของใบเป็นสีเงิน ดอกมี

สีเหลืองหรือสีแดง ออกเป็นช่อ ดอกมีขนาดแตกต่างกันตามพันธุ์ ขนาดดอกยาว 2.8-2.9 เซนติเมตร ความกว้าง
ของดอก 0.6-0.9 เซนติเมตร ฝักมีลักษณะแบน เมื่อฝักอ่อนมีสีเขียวลายแดง เมื่อแก่จะเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลดำ

ยาว 5.5-10 เซนติเมตร กว้าง 0.6-0.9 เซนติเมตร เมล็ดมีลักษณะกลมรูปไข่ หรือรูปไตมีหลายสี จำนวนเมล็ด
ต่อฝัก 3-5 เมล็ด

การปลูก

1. ปลูกแบบหว่าน ใช้อัตราเมล็ด 8 กิโลกรัมต่อไร่
2. ปลูกแบบหยอดเป็นหลุม จำนวนเมล็ดต่อหลุม 2-3 เมล็ด ระยะระหว่างแถว 50 เซนติเมตร ระยะระหว่าง

แถว 10 เซนติเมตร ใช้อัตราเมล็ดพันธุ์ 5 กิโลกรัมต่อไร่

การดูแลรักษา

เมื่อถั่วมะแฮะอายุ 2-3 สัปดาห์ จะถอนแยก ให้เหลือ 1 ต้นต่อหลุม จะทำการพรวนดิน เพื่อกำจัด
วัชพืช และกลบโคนต้นหลังการใส่ปุ๋ยเคมีสูตร 3-9-6 อัตรา 5 กิโลกรัมต่อไร่

การเก็บเกี่ยว

ถั่วมะแฮะมีอายุเก็บเกี่ยว ประมาณ 180-270 วัน ได้ผลผลิตเฉลี่ย 300-400 กิโลกรัมต่อไร่

การใช้ประโยชน์

ถั่วมะแฮะ มีความทนทานต่อสภาพแห้งแล้งและอุณหภูมิสูงได้ดีกว่าพืชชนิดอื่นๆ สามารถทนแล้งได้
นานถึง 6 เดือน เจริญเติบโตได้ดีในสภาพดินร่วนที่มีการระบายน้ำดี แต่ไม่ทนต่อสภาพน้ำท่วมขัง และไม่ทน

เค็ม นิยมปลูกถั่วมะแฮะในระบบการปลูกพืชแซมแบบแถบเพื่อการอนุรักษ์ดินและน้ำ ช่วยป้องกันและลดการ

คู่มือการพัฒนาที่ดินส�าหรับหมอดินอาสาและเกษตรกร 183

กรมพัฒนาที่ดิน