Page 27 - ผลกระทบระยะยาวของการปลูกยางพาราต่อสมบัติดินและความหลากหลายทางชีวภาพในดิน Long Term Impact of Rubber Plantation on Soil Properties and Biodiversity
P. 27
ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน
13
- ไส้เดือนฝอย (nematode) เป็นสิ่งมีชีวิตขนาดเล็กที่มีบทบาทสำคัญต่อระบบนิเวศ
ในดินเช่นเดียวกับจุลินทรีย์ กล่าวคือ มีบทบาทต่อการหมุนเวียนธาตุอาหารพืชในดินและการย่อย
สลายอินทรียวัตถุในดิน (Ferris et al., 1998) นอกจากนี้ ไส้เดือนฝอยยังมีบทบาทสำคัญต่อการ
ควบคุมจำนวนสิ่งมีชีวิตอื่นในดิน (biological control) ในห่วงโซ่อาหาร (Villenave et al., 2004)
เนื่องจากสามารถแบ่งชนิดของไส้เดือนฝอยออกเป็น 5 ชนิดตามพฤติกรรมการกินอาหาร ได้แก่
ไส้เดือนฝอยกินแบคทีเรีย (bacterial feeders) ไส้เดือนฝอยกินเชื้อรา (bungal feeders) ไส้เดือนฝอย
ตัวห้ำ (bredatory nematodes) ไส้เดือนฝอยกินได้ทั้งพืชและสัตว์อื่น (omnivores nematodes)
และไส้เดือนฝอยศัตรูพืช (plant parasitic nematodes) (Ugarte and Zaborski, 2020)
การหมุนเวียนธาตุอาหารในระบบนิเวศ
ทรงธรรม และคณะ (2531) กล่าวว่า การหมุนเวียนของธาตุอาหารในระบบนิเวศ
ตามธรรมชาตินั้น ประกอบด้วย 3 กระบวนการที่สำคัญ คือ
1) กระบวนการที่ธาตุอาหารถูกปลดปล่อยออกมาจากดินและหินโดยปะปนมากับ
น้ำฝนและการตรึงจากบรรยากาศ
2) กระบวนการเก็บกักธาตุอาหารโดยสะสมอยู่ในมวลชีวภาพของสิ่งมีชีวิตในดินและ
เศษซากพืช
3) กระบวนการสูญเสียธาตุอาหารโดยการชะล้างพังทลายของดิน ภัยธรรมชาติและ
จากการกระทำของมนุษย์
ในการปลูกพืชใดๆนั้น ธาตุอาหารต่างๆในดินที่มีการปลูกพืชเป็นระยะเวลานานจะ
ลดลงจากการที่เก็บเกี่ยวผลผลิตของพืชออกนอกพื้นที่ ซึ่งนอกจากจะสูญเสียไปจากการที่พืชนำไปใช้
ประโยชน์แล้ว บางส่วนก็เกิดจากการสูญเสียทางธรรมชาติ แม้ว่าจะมีการหมุนเวียนธาตุอาหารมา
ทดแทน แต่มักจะไม่เพียงพอต่อความต้องการของพืช (ประสิทธิ์, 2533) ทั้งนี้ การย่อยสลายเศษ
ซากพืชเป็นอีกหนึ่งกลไกหลักที่สำคัญในการหมุนเวียนของธาตุอาหาร ถ้าอัตราการย่อยสลายสูงเกินไป
อาจส่งผลให้เกิดการสูญเสียธาตุอาหารโดยการละลายไปกับน้ำหรือระเหยเป็นไอมากขึ้น แต่หากเกิด
การย่อยสลายต่ำ อาจส่งผลให้เกิดการขาดแคลนธาตุอาหารในระบบนิเวศ (จิราภรณ์, 2540) ทั้งนี้
ปัจจัยที่มีผลต่ออัตราการย่อยสลายเศษซากพืชมีหลายประการด้วยกัน เช่น สารประกอบในพืช
สภาพแวดล้อม ความชื้น อุณหภูมิ การถ่ายเทอากาศ ความเป็นกรดเป็นด่างของดิน กิจกรรมของ
สิ่งมีชีวิตและจุลินทรีย์ในดิน (สนธยา, 2547)
