Page 17 - การประเมินคุณภาพดินและสมรรถนะความอุดมสมบูรณ์เพื่อเพิ่มผลิตภาพและลดความเสื่อมโทรมของทรัพยากรดินพื้นที่ลุ่มน้ำภาคกลางของประเทศไทย

ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน

ตารางที่ 2-4 (ตอ)

ระดับคุณภาพดิน คาดัชนีชี้วัดคุณภาพดิน (SQI) ศักยภาพในการรักษาผลผลิตใหยั่งยืน

4 2.75-3.65 มีศักยภาพในการใชที่ดินอยางยั่งยืน แตตองมีการ
ปรับปรุงวิธีการจัดการดินใหเหมาะสมอยางมาก

(Sustainable with very high input)

5 >3.65 ไมมีศักยภาพในการใชที่ดินอยางยั่งยืน (Unsustainable)

ที่มา: ดัดแปลงจาก นุกูล (2552); Shukla et al. (2004)

2.1.5 การประเมินคุณภาพที่ดิน (Land quality evaluation)

การประเมินคาที่ดิน (land evaluation) หมายถึง กระบวนการประเมินศักยภาพหรือความ
เหมาะสมของที่ดินบริเวณใดบริเวณหนึ่ง เพื่อนำไปใชประโยชนสำหรับกิจกรรมใดกิจกรรมหนึ่ง หรือชนิดใด
ชนิดหนึ่งใหเหมาะสมมีประสิทธิภาพ ไดรับผลตอบแทนคุมคาและการรักษาศักยภาพการผลิตของที่ดินใหใช
ประโยชนไดยาวนาน (เฉลียว, 2533; ภูษิต, 2555)

การประเมินคุณภาพที่ดินโดยใชขอจำกัดหลักความเครียดของดิน (Major Land Resources
Stresses) Vijarnsorn and Eswaran (2002) ไดทำการประเมินขอจำกัดของทรัพยากรดินเพื่อการเกษตรที่
ยั่งยืนของประเทศไทย จากแผนที่มาตราสวน 1:1,000,000 และจัดทำแผนที่ชั้นความเครียดดินและแผนที่ชั้น
คุณภาพที่ดินพบวา ในประเทศไทยมีชั้นความเครียดดินทั้งหมด 15 ชั้น (ตั้งแตชั้นที่ 2–23) และมีชั้นคุณภาพ

ที่ดินที่ไดจากการวิเคราะหปจจัยความเครียดทั้งหมด 7 ชั้น (ตั้งแตชั้นที่ 2–8) หลักการจะใหความสำคัญกับ
คุณภาพที่ดินที่มีความเหมาะสมสำหรับการผลิตพืช โดยศึกษาและวิเคราะหจากสมรรถนะและการฟนฟูของดิน
(ตารางที่ 2-5) โดยสมรรถนะของดิน (soil performance) คือ ความสามารถของที่ดินในการผลิตพืช โดยมีการ
จัดการดินรวมดวย เชน มาตรการการอนุรักษ การใสปุย การควบคุมโรคพืชและแมลง โดยทั่วไปที่ดินที่มี

สมรรถนะต่ำจะไมเหมาะสมตอการทำเกษตรกรรม สวนการฟนฟูของดิน (soil resilience) คือ ความสามารถ
ของที่ดินในการผลิตพืชใหไดใกลเคียงกับระดับเดิมถึงแมวาจะเกิดการเสื่อมโทรมโดยมีการจัดการดินรวมดวย
ดินที่มีความสามารถในการฟนฟูต่ำจะเกิดการเสื่อมโทรมอยางถาวร การประเมินคุณภาพที่ดินดวยระบบนี้เปน
การพิจารณาคูผสมของสมรรถนะของดิน และการฟนฟูของดิน ซึ่งแบงออกเปน 3 ระดับ ไดแก สูง ปานกลาง

และต่ำ สำหรับการพิจารณาปจจัยขอจำกัด เพื่อกำหนดชั้นคุณภาพที่ดินและชั้นความเครียดของดิน ซึ่งได
กำหนดไวทั้งหมด 25 ชั้นความเครียด (stresses class) และ 9 ชั้นคุณภาพที่ดิน (land quality class) ดังแสดง
ตามตารางที่ 2-6 กรอบแนวคิดของวิธีการประเมินคุณภาพที่ดินตามระบบนี้ประกอบดวย 2 สวน คือ

1) พิจารณาชั้นความเครียดของดินที่สงผลตอการปลูกพืช โดยแบงออกเปน 25 ชั้นความเครียด ซึ่งถูกกำหนด
โดยการวิเคราะหปจจัยหลักที่มีผลตอความเครียดของดิน หรือพิจารณาจากลักษณะบงชี้ความเครียดของดิน
โดยใชฐานขอมูลการจำแนกดินของประเทศไทย (taxonomic classification) และ 2) จัดกลุมชั้นคุณภาพที่ดิน
(ตารางที่ 2-7) เมื่อนำขอมูลนี้มาจัดทำเปนแผนที่จะสามารถใชเปนตัวแทนแผนที่ในระดับภูมิภาคและ
ระดับประเทศได (Vijarnsorn and Eswaran, 2002)