Page 21 - การประเมินคุณภาพดินและสมรรถนะความอุดมสมบูรณ์เพื่อเพิ่มผลิตภาพและลดความเสื่อมโทรมของทรัพยากรดินพื้นที่ลุ่มน้ำภาคกลางของประเทศไทย

ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน

2) ความเสื่อมโทรมทางกายภาพ การทําการเกษตรแผนใหมนํามาซึ่งการใชเครื่องมือหรือเครื่องจักร
ที่มีน้ำหนักมากเขาไปในพื้นที่เกษตรกรรม มีการไถพรวนบอยครั้งขึ้น ทําใหโครงสรางของดินถูกทําลาย
ดินอัดตัวแนนขึ้น สงผลใหเกิดชั้นดานเชื่อมแข็งในชั้นดินไถพรวน (plough pan หรือ hard pan) ยากตอการ

ใหน้ำซึมผานลงไปในดิน เมื่อเวลาฝนตกดินจะดูดซับน้ำไดลดลง เกิดน้ำเออที่ผิวหนาดินมากขึ้น เปนผลใหเกิด
น้ำไหลบา (water runoff) ที่ผิวหนาดินมากขึ้น จึงเปนสาเหตุใหเกิดการชะลางพังทลายของดินมากขึ้น
3) ความเสื่อมโทรมทางเคมี การใชประโยชนที่ดินในบริเวณที่มีความเปราะบางทางดานสิ่งแวดลอม
โดยเฉพาะบริเวณที่มีกระบวนการทางเคมีสูง เชน บริเวณชายฝงทะเล บริเวณที่มีการสะสมของเกลือในดินสูง

จะทําใหเกิดการเปลี่ยนแปลงทางเคมี เนื่องจากกระบวนการเคลื่อนยายของสาร เชน การเคลื่อนที่ของเกลือ
ในชั้นดินดวยน้ำ พบมากในพื้นที่ดินเค็มภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และการเพิ่มขึ้นของพื้นที่ดินกรดกํามะถันใน
พื้นที่ราบภาคกลาง เนื่องจากการระบายน้ำออกจากพื้นที่ รวมถึงการเพิ่มขึ้นของดินเค็มและดินกรดกํามะถัน

เนื่องจากกิจกรรมการเพาะเลี้ยงสัตวน้ำชายฝงทะเล ทั้งหมดนี้เกิดขึ้นจากกระบวนการตางๆ ที่เกิดขึ้นทางเคมี
เชน กระบวนการ acidification ในพื้นที่ดินกรดบริเวณที่ราบภาคกลาง กรบวนการ salinization ในพื้นที่
ดินเค็มภาคตะวันออกเฉียงเหนือ กระบวนการ laterization ในพื้นที่ดินที่มีการสะสมเหล็กและแมงกานีสสูง
ทําใหเกิดดินลูกรัง และกระบวนการ leaching ที่น้ำสามารถนําธาตุอาหารในดินออกไปจากดินทําใหดินมี
ธาตุอาหารพืชลดลงไดนอกเหนือจากจะติดไปกับพืชที่ปลูกแลว ซึ่งพบเห็นไดทั่วไปในพื้นที่ที่มีฝนตกชุก

2.2.2 ผลกระทบการเสื่อมโทรมของทรัพยากรดินและที่ดิน

ความเสื่อมโทรมของดินและที่ดินนอกจากจะทําใหกําลังการผลิตหรือศักยภาพการผลิตพืชของที่ดิน
ต่ำลง ทั้งทางปริมาณและคุณภาพหรืออยางใดอยางหนึ่งแลว ยังสงงผลกระทบตอสิ่งแวดลอมทั้งทางตรงและ
ทางออมอยางหลีกเลี่ยงไมไดอีกดวย โดยแบงผลกระทบไว 3 ดาน ไดแก
1) ผลกระทบดานกายภาพ ที่เกิดจากการใชที่ดินและการจัดการที่ดินที่ไมเหมาะสม โดยเฉพาะ

การทําใหเกิดการชะลางพังทลายของหนาดินซึ่งเปนสวนที่มีความอุดมสมบูรณสูง โดยหนาดินเหลานี้จะถูก
ชะลางทับถมเปนตะกอนแหลงน้ำ ซึ่งประมาณวามีถึงปละ 27 ลานตัน กอใหเกิดการตื้นเขินตามแหลงน้ำ
รัฐตองเสียคาใชจายในการขุดลอกตะกอน และเกษตรกรตองใชปุยเคมีในการบํารุงดินเพิ่มขึ้น สงผลใหมีการ
ปนเปอนของสารเคมีทั้งในดินและน้ำมากขึ้น

2) ผลกระทบดานเศรษฐกิจ จากสภาพการใชที่ดินที่กลาวมาจะเห็นวาประเทศไทย มีพื้นที่ที่มี
ปญหาดินเสื่อมโทรมทั้งสิ้นประมาณ 267.72 ลานไร หรือรอยละ 83.48 ของพื้นที่ทั้งประเทศ สงผลกระทบ
โดยตรงตอผลผลิตทางการเกษตร ประมาณวาในแตละปเกษตรกรที่มีพื้นที่ชะลางพังทลายจะมีผลผลิตลดลง
ถึงรอยละ 25 จากผลผลิตเดิม ธาตุอาหารพืชในดินสูญเสียไปมีมูลคาถึง 3,774.37 ลานบาทและกระทบตอ

เกษตรกรถึง 34 ลานคน หรือประมาณรอยละ 60 ของประชากรทั้งประเทศ
3) ผลกระทบดานสังคม เนื่องจากที่ดินที่มีศักยภาพใชทําการเกษตรไดผลดีมีอยูคอนขางจํากัด
เพียงรอยละ 37 ของพื้นที่ประเทศ ในขณะที่ที่ดินประมาณรอยละ 52 ถูกนําไปใชทางการเกษตร หรืออาจ

กลาวโดยรวมวาที่ดินที่ใชทําการเกษตรกันอยูถึงรอยละ 25 ของพื้นที่ประเทศ เปนดินที่มีศักยภาพต่ำทําให
ผลผลิตทางการเกษตรต่ำแตตนทุนการผลิตสูง เปนผลใหเกษตรกรสวนใหญมีฐานะยากจน มีการบุกรุกพื้นที่
ปาไมมากขึ้นเพื่อขยายพื้นที่ทํากินเพราะตองการพื้นที่ที่มีความอุดมสมบูรณสูง บางกลุมตองอพยพเขาเมืองเพื่อ
หางานทํา ทั้งสองประเด็นดังกลาวนี้เปนเหตุใหเกิดผลกระทบทางสังคมจนกลายเปนปญหาสําคัญตอการพัฒนา
เศรษฐกิจและสังคมของประเทศตามมาอีกมากมาย