Page 13 - การประเมินคุณภาพดินและสมรรถนะความอุดมสมบูรณ์เพื่อเพิ่มผลิตภาพและลดความเสื่อมโทรมของทรัพยากรดินพื้นที่ลุ่มน้ำภาคกลางของประเทศไทย

ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน

2) การประเมินสมรรถนะความอุดมสมบูรณของดิน

การจัดชั้นสมรรถนะความอุดมสมบูรณโดยใชระบบการจำแนกสมรรถนะความอุดมสมบูรณของดิน
(Fertility Capability Soil Classification System; FCC) เปนระบบที่รวบรวมกลุมดินที่มีสมบัติทางกายภาพ
และทางเคมีที่เปนปญหาตอการจัดการดานการเกษตร (เอิบ, 2548; Sanchez et al., 1982; Buol, 1987;

Sanchez et al., 2003) หลักการที่สำคัญของระบบนี้ เนนถึงคุณภาพของดินบนและดินลางที่มีความสัมพันธ
โดยตรงกับการเจริญเติบโตของพืช วัตถุประสงคของการจำแนกระบบนี้ คือ ตองการจำแนกดินออกเปน
หมวดหมู โดยการรวบรวมชนิดของดินที่มีความตองการหรือมีขอจำกัดในการจัดการทางดานความอุดมสมบูรณ

ของดินที่คลายคลึงกันใหอยูดวยกัน การจำแนกจะเนนที่ชั้นดินบนเปนหลักและชั้นดินลางลึกไมเกิน 50
เซนติเมตรหรือภายในเขตรากพืช ซึ่งมีความสัมพันธโดยตรงกับการเจริญเติบโตของพืช ซึ่งระบบการจำแนก
สมรรถนะความอุดมสมบูรณของดิน มีขอดี ดังนี้
(1) เปนระบบสากลที่สามารถเชื่อมโยงการจำแนกดินของระบบ FCC กับการจำแนกดินของ
ระบบอนุกรมวิธานดิน (soil taxonomy) ได ซึ่งเปนการแปลผลขอมูลดานการสำรวจและจำแนกดิน โดยเนน

ไปในดานความอุดมสมบูรณของดิน
(2) หนวยจำแนกจะบอกถึงลักษณะเนื้อดินและขอจำกัดของดิน ซึ่งสามารถนำไปใชประโยชน
สำหรับการจัดการดินไดงาย เพื่อใหเปนประโยชนตอนักวิชาการและเจาหนาที่ดานการเกษตร ใหใชขอมูลดินได

มากยิ่งขึ้นกวาเดิมและสามารถนำไปถายทอดสูเกษตรกรไดงายขึ้น
(3) ลักษณะของดินที่ใชในการจำแนกสามารถวัดและตรวจสอบไดทั้งในสนามและ
หองปฏิบัติการ ซึ่งเปนลักษณะของดินที่มีทั้งสมบัติดินที่เปลี่ยนแปลงไดยากและงาย สามารถนำไปใชเพื่อ
ติดตามสถานการณการเปลี่ยนแปลงของสมบัติดินได

(4) สามารถนำผลของการจำแนกไปประยุกตใชเพื่อเปนแนวทางการจัดการดินตามชั้น
สมรรถนะความอุดมสมบูรณของดิน เปนเครื่องมือที่ใชในการประเมินคุณภาพดินเพื่อการจัดการดินและฟนฟู
คุณภาพดิน นอกจากนี้ ระบบ FCC ยังสามารถใชศึกษาความเหมาะสมของดินสำหรับการปลูกพืชเศรษฐกิจ
เฉพาะอยาง เชน ขาว ออย ยางพารา เปนตน เพื่อเสนอแนะแนวทางการจัดการดินและธาตุอาหารพืชตาม

ชั้นขอจำกัดที่สอดคลองกับสภาพปญหาของพื้นที่ และเปนแนวทางในการใชที่ดินไดอยางเหมาะสมและตรงตาม
ศักยภาพของดิน

การจำแนกแบงออกเปน 3 ระดับ คือ ประเภท (type) ประเภทดินลาง (substrata type)
และตัวแปรขยาย (condition modifier) ดังแสดงตามตารางที่ 2-2

(1) การจำแนกระดับประเภท ใชเนื้อดินของชั้นดินไถพรวน หรือชั้นดินบนหนา 25 เซนติเมตร
แลวแตชั้นไหนจะตื้นกวากันก็ใชชั้นนั้นเปนเกณฑ ประเภทของเนื้อดินใชตามระบบการจำแนกเนื้อดินของ

กระทรวงเกษตรสหรัฐอเมริกา (Soil Survey Staff, 2014)
(2) การจำแนกประเภทของชั้นดินลาง ใชลักษณะเนื้อดินของชั้นดินลาง ใชเฉพาะกรณีที่เนื้อดิน
ลางแตกตางจากเนื้อดินบนอยางชัดเจน หรือมีชั้นแข็งที่ขัดขวางการเจริญของรากพืชเกิดขึ้นในระยะความลึก

50 เซนติเมตร ถาดินบนและดินลางมีเนื้อดินเหมือนกัน ไมตองใสสัญลักษณของเนื้อดินลางลงไปในหนวย
สมรรถนะความอุดมสมบูรณของดิน สำหรับดินลางที่ใชในการจำแนกระดับประเภทดินลางจะอยูในชวงความ
ลึกระหวางดินบนไปจนถึงความลึก 50 หรือ 60 เซนติเมตร (Sanchez et al., 1982; Couto, 1988)
(3) การจำแนกตัวแปรขยายหรือขอจำกัดของดิน เปนการจำแนกที่เฉพาะเจาะจงยิ่งขึ้น โดยใช
สมบัติทางกายภาพ ทางเคมี ทางแรวิทยา และสภาพแวดลอมบางประการที่แสดงถึงขอจำกัดในดานความ

อุดมสมบูรณของดินและการใชประโยชนที่ดินมาประกอบกับลักษณะของเนื้อดิน ขอจำกัดที่กำหนดไวจะเปน