Page 10 - การประเมินคุณภาพดินและสมรรถนะความอุดมสมบูรณ์เพื่อเพิ่มผลิตภาพและลดความเสื่อมโทรมของทรัพยากรดินพื้นที่ลุ่มน้ำภาคกลางของประเทศไทย

ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน

บทที่ 2

การตรวจเอกสาร

2.1 คุณภาพทรัพยากรดินและที่ดิน

คุณภาพดิน หมายถึง ศักยภาพของดินในการที่จะรักษาผลผลิตของทั้งพืชและสัตวใหยั่งยืน
รวมถึงศักยภาพในการรักษาสภาพสิ่งแวดลอม ซึ่งสงผลใหสภาพที่อยูอาศัยและสุขภาพของมนุษยดีขึ้น
(Karlen et al., 1997)

คณะกรรมการจัดทำพจนานุกรมศัพทปฐพีศาสตร (2562) ไดใหนิยามคุณภาพดินวา ความสามารถ

ของดินในการคงผลิตภาพของสิ่งมีชีวิตและรักษาคุณภาพของสิ่งแวดลอมภายในระบบนิเวศหนึ่งๆ และ
เมื่อพิจารณาจากมุมมองดานการผลิตพืชทางการเกษตร คุณภาพดิน คือ ความสามารถของดินหรือสภาพ
ที่เหมาะสมของดินในการสนับสนุนการเจริญเติบโตของพืช โดยไมสงผลทำใหดินเสื่อมโทรมหรือทำความ
เสียหายตอสิ่งแวดลอม (ยงยุทธ, 2557)

คุณภาพที่ดิน หมายถึง สมบัติของที่ดินที่มีอิทธิพลตอการเจริญเติบโตและผลผลิตของพืช คุณภาพที่ดิน

อาจประกอบดวยลักษณะที่ดิน (land characteristic) ตัวเดียวหรือหลายตัวก็ได เชน ความเปนประโยชนของ
ออกซิเจนตอรากพืช (oxygen availability to root) เปนคุณภาพที่ดินซึ่งมีผลมาจากคุณลักษณะของที่ดิน
หลายตัว เชน ชั้นการระบายน้ำของดิน (soil drainage class) ความลึกของระดับน้ำใตดิน (depth of
watertable) ระยะเวลาของน้ำทวมขัง (period of waterlogging) เปนตน (บัณฑิต และคำรณ, 2542)

2.1.1 คุณภาพดินสืบทอด (Inherent soil quality)

คุณภาพดินสืบทอด คือ ลักษณะจำเพาะ (attributes) ของคุณภาพดินบางลักษณะ เชน แรวิทยา

การกระจายอนุภาคดิน เปนลักษณะที่เกือบจะไมมีการเปลี่ยนแปลงหรือเปลี่ยนแปลงนอยแมจะมีในระยะ
เวลานาน คุณภาพของดินสวนนี้จะขึ้นอยูกับสภาพธรรมชาติจากกระบวนการกำเนิดดิน ซึ่งเปนผลสืบทอดของ
องคประกอบของดินจากอิทธิพลของลักษณะทางธรณีวิทยาและปจจัยในการเกิดดินอื่นๆ เชน วัตถุตนกำเนิด
สภาพภูมิประเทศ (Carter et al., 1997) ลักษณะคุณภาพดินสืบทอดสำหรับการผลิตพืช นอกจากจะเปนผล
โดยตรงจากดินแลว ยังเกี่ยวของกับปจจัยภายนอกที่มีอิทธิพลตอการผลิตพืชอีกดวย ไดแก สภาพภูมิอากาศ

เชน ปริมาณน้ำฝน อุณหภูมิ การระเหยน้ำ สภาพภูมิประเทศและสภาพอุทกวิทยา (Janzen et al., 1992;
Gregorich and Carter, 1997)

2.1.2 คุณภาพดินเชิงพลวัต (Dynamic soil quality)

คุณภาพดินเชิงพลวัต คือ สมบัติของดินบางชนิดเปลี่ยนแปลงภายใตการใชที่ดินและการจัดการดินของ
มนุษย โดยสมบัติของดินเหลานั้นจะมีผลที่สำคัญตอคุณภาพของดิน ซึ่งเรียกวา คุณภาพดินเชิงพลวัต ลักษณะ
จำเพาะของคุณภาพดินพลวัตคือ มีการเปลี่ยนแปลงในชวงเวลาคอนขางสั้น เชน ปริมาณอินทรียวัตถุที่อาจ

เปลี่ยนแปลงภายใตการจัดการในระยะเวลา 1–10 ป ในขณะที่ปฏิกิริยาดิน (pH) และสารอินทรียบางสวนที่
สลายคอนขางงายอาจเปลี่ยนแปลงภายในระยะเวลาไมถึง 1 ป การรักษาหรือปรับปรุงคุณภาพดินเชิงพลวัตจะ
มีบทบาทในการปรับปรุงคุณภาพดินโดยรวม เพราะเกี่ยวของกับสมบัติดินที่สามารถจัดการใหเปลี่ยนแปลงได