Page 11 - การประเมินคุณภาพดินและสมรรถนะความอุดมสมบูรณ์เพื่อเพิ่มผลิตภาพและลดความเสื่อมโทรมของทรัพยากรดินพื้นที่ลุ่มน้ำภาคกลางของประเทศไทย

ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน

ในชวงเวลาคอนขางสั้น ภายใตการปฏิบัติเพื่อการผลิตพืชในระบบการเกษตรที่ยั่งยืน (พิบูลย, 2554) วิธีการวัด
คุณภาพดินในปจจุบันมีความสัมพันธโดยตรงกับลักษณะของดินที่มีลักษณะที่แตกตางกัน เชน คุณสมบัติ
ของดินหรือตัวชี้วัดที่มีลักษณะเฉพาะเจาะจงที่สามารถใชเปนตัวแทนของลักษณะดิน (Gregorich and

Carter, 1997)

2.1.3 ตัวชี้วัดคุณภาพดิน (Soil quality indicator)

สมบัติของดินมีความสัมพันธกับกระบวนการทางฟสิกส เคมี และชีวภาพ ซึ่งปกติแลวเปนการยากที่
จะวัดอัตราของกระบวนการเหลานี้โดยตรงเพื่อประเมินคุณภาพของดิน แตสามารถวัดสมบัติของดินเฉพาะ
อยางที่บงชี้ถึงอัตราของกระบวนการเหลานั้น โดยสมบัติของดินที่ใชวัดเพื่อประเมินคุณภาพดินจะเรียกวา

ตัวชี้วัดคุณภาพดิน การเลือกใชสมบัติของดินเปนตัวชี้วัดเพื่อประเมินคุณภาพดินนั้น ขึ้นอยูกับเปาหมายของ
การจัดการดินในการใชที่ดิน โดยสมบัติทางกายภาพ เคมี และชีวภาพของดินหลายประการ สามารถกำหนด
เปนตัวชี้วัดคุณภาพดินและใชในการกำหนดดัชนีคุณภาพดินสำหรับประเมินคุณภาพดินได (Gregorich and
Carter, 1997)

นอกจากนี้ สำนักงานคณะกรรมการพิเศษเพื่อประสานงานโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริได

กำหนดตัวชี้วัด สำหรับใชประเมินการเปลี่ยนแปลงคุณภาพดินในพื้นที่โครงการศูนยศึกษาการพัฒนาอัน
เนื่องมาจากพระราชดำริ (คณะทำงานบริหารการจัดทำตัวชี้วัดโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ, 2552)
โดยกำหนดสมบัติของดินที่ใชเปนตัวชี้วัดเพื่อประเมินการเปลี่ยนแปลงคุณภาพดิน ไดแก 1) สมบัติทางกายภาพ
ประกอบดวย ความหนาของชั้นดินบน ความรวนซุยของชั้นดินบน ความชื้นของดิน และการกรอนของดิน

2) สมบัติทางเคมี ประกอบดวย ปฏิกิริยาดิน สภาพการนำไฟฟา ปริมาณอินทรียคารบอน ปริมาณธาตุ
ฟอสฟอรัสที่เปนประโยชน ปริมาณธาตุโพแทสเซียมที่เปนประโยชน ความอิ่มตัวเบส ความจุแลกเปลี่ยน
แคตไอออน และปริมาณธาตุอะลูมินัมและเหล็กที่สกัดได (ในดินกรด) และ 3) สมบัติทางชีวภาพ ซึ่งยังไมมีการ
กำหนดดัชนีเนื่องจากยังไมมีผลการวิจัยรองรับ

2.1.4 การประเมินคุณภาพดิน (Soil quality assessment)

การประเมินคุณภาพดิน หมายถึง การวัดการเปลี่ยนแปลงสมบัติจำเพาะของดินที่เกี่ยวเนื่องกับหนาที่
ของดิน เพื่อใหทราบวาสมบัติจำเพาะของดินดังกลาวมีการเปลี่ยนแปลงจนสงผลกระทบตอการทำหนาที่

ของดินเพียงใด เปาหมายสุดทายของการประเมินคุณภาพดินคือ การทราบขอมูลที่จำเปนสำหรับการจัดการดิน
ใหมีผลิตภาพสูงอยางยั่งยืน (ยงยุทธ, 2557)

การประเมินคุณภาพดินจะเนนการผลิตพืชเปนหลัก โดยเนนไปที่การควบคุมการกรอนดินและการ
ลดผลกระทบของการกรอนดินตอการผลิตพืชโดยปรับปรุงดินใหมีผลิตภาพสูงขึ้น แตในระยะหลังไดขยายความ

สนใจการประเมินคุณภาพดินใหครอบคลุมการเกษตรที่ยั่งยืน และการปองกันการเสื่อมโทรมของทรัพยากรดิน
แนวคิดในการประเมินและการติดตามคุณภาพดินจึงมีขอบเขตที่กวางขวางขึ้น เนนการประเมินเพื่อการปฏิบัติ
ในการจัดการดินมากขึ้น และคำนึงถึงการทำหนาที่ของดินหลายๆ ดานที่เกี่ยวของกับความยั่งยืนของทรัพยากร
สุขภาพของคนและสัตว คุณภาพและความปลอดภัยของอาหาร ตลอดจนสิ่งแวดลอม (พิบูลย, 2554)
การประเมินคุณภาพดินทำไดในหลายระดับ ทั้งประเมินเพื่อทำความเขาใจคุณภาพดินและประเมินเพื่อติดตาม

การเปลี่ยนแปลงคุณภาพดิน ซึ่งในแตละระดับของการประเมินจะมีลักษณะหรือพารามิเตอรที่ใชเปนตัวชี้วัด