Page 77 - สถานภาพและการจัดการดินเสื่อมโทรมในประเทศไทย
P. 77
ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน
ต าบล อ าเภอ และจังหวัดได้ ปัจจุบันมีหมอดินอาสา จ านวน 81,543 คนทั่วประเทศ จ าแนกเป็น หมอดิน โรงเรียนที่อยู่ในพื้นที่ทุรกันดารและโรงเรียนที่มีความพร้อม รณรงค์งดเผาฟางและตอซังพืช สนับสนุน
อาสาประจ าหมู่บ้าน 73,378 คน หมอดินอาสาประจ าต าบล 7,213 คน หมอดินอาสาประจ าอ าเภอ 876 โครงการวิจัยนวัตกรรมเทคโนโลยีชีวภาพ/เกษตรอินทรีย์
คน และหมอดินอาสาประจ าจังหวัด 76 คน รวมทั้งยุวหมอดิน 7,553 คน ครูเกษตร 961 คน จากโรงเรียน 6.1.8 ด้ำนกำรให้บริกำรวิเครำะห์ดิน น้ ำ พืช
เกษตรอินทรีย์ รวม 942 โรง (กรมพัฒนาที่ดิน, 2556ก) ภารกิจหนึ่งของกรมพัฒนาที่ดินที่เกี่ยวข้องการพัฒนาที่ดินโดยตรง ได้แก่ การให้บริการ
จากสถานการณ์ดังกล่าวแสดงให้เห็นว่า เครือข่ายมีความจ าเป็นและเป็นประโยชน์อย่าง วิเคราะห์ตัวอย่างดิน น้ า พืช ปุ๋ยอินทรีย์ แร่ในดิน และสิ่งปรับปรุงดินเพื่อการเกษตร รวมทั้งการตรวจและ
ยิ่งในการขับเคลื่อนการด าเนินงานด้านการพัฒนาที่ดิน ดังนั้น จึงควรมีการพัฒนาเครือข่ายที่มีอยู่เดิมให้ รับรองมาตรฐานสินค้าประเภทปัจจัยการผลิตทางการเกษตร การให้บริการ มีดังนี้
เข้มแข็งและมีการสร้างเครือข่ายเพิ่มเติม โดยเฉพาะองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ซึ่งต่อไปจะเป็นภาคี 1) การวิเคราะห์ในห้องปฏิบัติการ ซึ่งกรมพัฒนาที่ดินมีห้องปฏิบัติการวิเคราะห์ดินทั้งใน
เครือข่ายที่ส าคัญในการผลักดันให้มีการน าองค์ความรู้ด้านการพัฒนาที่ดินไปใช้ประโยชน์ในพื้นที่ ส่วนกลางและส่วนภูมิภาคกระจายอยู่ 12 เขต ครอบคลุมพื้นที่ทางการเกษตรทั่วประเทศไทย ได้รับ
6.1.7 ด้ำนกำรส่งเสริมกำรใช้สำรอินทรีย์ลดใช้สำรเคมีทำงกำรเกษตร/เกษตรอินทรีย์ วิเคราะห์ตัวอย่างที่มาจากหน่วยงานราชการ สถาบันการศึกษา หน่วยงานเอกชน องค์กรต่างๆ เกษตรกร
กรมพัฒนาที่ดินมีนโยบายหลักในการด าเนินงานส่งเสริมการใช้สารอินทรีย์ลดใช้สารเคมี และผู้สนใจทั่วไป ตลอดจนงานวิเคราะห์วิจัยงานโครงการพระราชด าริฯ รวมทั้งโครงการต่างๆ ทั้งภายใน
ทางการเกษตร/เกษตรอินทรีย์ โดยมีเป้าหมายหลักในการปรับเปลี่ยนระบบการผลิตภาคการเกษตรเคมีเป็น และต่างประเทศ
ระบบเกษตรที่ลดการพึ่งพาปุ๋ยเคมีและสารเคมีทางการเกษตรตามแนวเศรษฐกิจพอเพียง การสร้าง 2) การให้บริการวิเคราะห์ดินเคลื่อนที่ ร่วมด าเนินการกับจังหวัดเคลื่อนที่ คลินิกเกษตร
เครือข่ายขยายผลให้เกษตรกรเข้าใจ และเห็นความส าคัญของการผลิตสารอินทรีย์เพื่อใช้ในการปรับปรุง เคลื่อนที่ และคลินิกดินเคลื่อนที่ โดยการวิเคราะห์ดิน และให้ค าแนะน าการใช้ปุ๋ยการจัดการดิน-น้ า-พืช
บ ารุงดิน ฟื้นฟูดินเสื่อมโทรม เพิ่มผลผลิต อันเป็นการลดรายจ่าย เพิ่มรายได้ และค านึงถึงความปลอดภัยต่อ ส่งเสริมให้เกษตรกรใช้ปุ๋ยตามค่าวิเคราะห์ดิน รวมทั้งสนับสนุน ส่งเสริมการผลิต และการใช้สารอินทรีย์
ผู้ผลิต ผู้บริโภค และสิ่งแวดล้อม รวมทั้งประหยัดค่าใช้จ่ายที่เป็นเงินตราต่างประเทศจากการน าเข้าสารเคมี ชีวภาพปรับปรุงบ ารุงดิน ให้บริการฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย พร้อมกับการมอบชุดตรวจสอบดินอย่างง่ายให้กับหมอ
ทางการเกษตร ซึ่งมีมูลค่าสูงถึงปีละนับหมื่นล้านบาท โดยมีผลการด าเนินงาน ดังนี้ ดินอาสา เพื่อใช้ในการวิเคราะห์สมบัติทางเคมีและประเมินความอุดมสมบูรณ์ของดินในพื้นที่ของเกษตรกร
1) กรมพัฒนาที่ดินได้คิดค้นนวัตกรรมจุลินทรีย์ ผลิตภัณฑ์สารเร่ง พด. ด้านต่างๆ โดยตรง ท าให้เกษตรกรได้ทราบผลอย่างรวดเร็วในเบื้องต้น และสามารถบ ารุงดินได้อย่างทันท่วงทีอีกด้วย
ด าเนินการผลิตและส่งเสริมการใช้สารเร่งจุลินทรีย์มาตั้งแต่ปี 2529 จนถึงปัจจุบัน สามารถน ามาใช้เป็นปัจจัย 3) การน าผลวิเคราะห์ดินมาใช้ประโยชน์ในการจัดท าฐานข้อมูลเพื่อก าหนดนโยบาย
การผลิต อาทิ ผลิตภัณฑ์จุลินทรีย์ด้านปรับปรุงบ ารุงดิน เพิ่มธาตุอาหารและฮอร์โมนพืช ได้แก่ สารเร่ง วางแผนงาน และงบประมาณในด้านการพัฒนาที่ดิน การเลือกใช้ปุ๋ยตามชนิดและอัตราที่เหมาะสมตามค่า
ซุปเปอร์ พด.1 ซุปเปอร์ พด.2 พด.11 และปุ๋ยชีวภาพ พด.12 ผลิตภัณฑ์จุลินทรีย์ด้านควบคุมศัตรูพืช ได้แก่ วิเคราะห์ดิน รวมทั้งยังเป็นข้อมูลส าคัญที่จะช่วยในการสนับสนุนภารกิจอื่นๆ ที่เกี่ยวข้องของกรมพัฒนา
สารเร่งซุปเปอร์ พด.3 และซุปเปอร์ พด.7 ผลิตภัณฑ์จุลินทรีย์ด้านรักษาสิ่งแวดล้อม ได้แก่ สารเร่งซุปเปอร์ ที่ดิน เช่น งานด้านการฟื้นฟูดินเสื่อมโทรม การส ารวจและจ าแนกดิน การวางแผนการใช้ที่ดิน และการ
พด.6 รวมถึงเทคโนโลยีการพัฒนาที่ดินด้านการปรับปรุงบ ารุงดินด้วยปุ๋ยพืชสด การอนุรักษ์ดินและน้ าโดยใช้ อนุรักษ์ดินและน้ าอีกด้วย โดยให้บริการวิเคราะห์ดินไปแล้ว จ านวน 1,406,990 ตัวอย่าง
หญ้าแฝก เป็นต้น โดยเผยแพร่ความรู้รวมทั้งการให้บริการผลิตภัณฑ์สารเร่ง พด. และวัสดุปรับปรุงดินต่างๆ 6.1.9 ด้ำนกำรป้องกันภัยธรรมชำติและควำมเสี่ยงทำงกำรเกษตร
ผ่านเครือข่ายหมอดินอาสาที่มีอยู่ในทุกพื้นที่ กรมพัฒนาที่ดินได้ด าเนินการส ารวจและจัดท าแผนที่พื้นที่เสี่ยงภัยทางการเกษตร ได้แก่
2) จัดตั้งกลุ่มเกษตรกรเครือข่ายผู้ใช้สารอินทรีย์ลดใช้สารเคมีทางการเกษตร ด าเนินการ พื้นที่เสี่ยงภัยดินถล่ม และน้ าป่าไหลหลาก เป็นต้น และก าหนดเขตพื้นที่เสี่ยงภัยธรรมชาติ และเฝ้าระวัง เตือน
ตั้งแต่ปี 2550 ครอบคลุมทุกหมู่บ้านแล้ว จ านวน 73,000 กลุ่ม เป็นเกษตรกรกว่า 3.65 ล้านคนทั่วประเทศ ภัยจากดินถล่ม น้ าท่วม น้ าป่าไหลหลาก และความแห้งแล้ง และได้ด าเนินการจัดท าระบบอนุรักษ์ดินและน้ า
เนื้อที่ 73.22 ล้านไร่ และมีแผนพัฒนาต่อยอดกลุ่มเกษตรกรโดยคัดเลือกจากกลุ่มเดิมที่มีศักยภาพ มีความ รวมพื้นที่ 167,332 ไร่ จ าแนกเป็น (กรมพัฒนาที่ดิน, 2556ก)
พร้อม และสมัครใจในการพัฒนาเข้าสู่การผลิตตามมาตรฐานระบบเกษตรอินทรีย์ โดยตั้งเป้าหมายไว้จ านวน 1) การป้องกันและบรรเทาอุทกภัย ด าเนินการแล้วรวมพื้นที่ 34,412 ไร่ โดยแบ่ง
20,000 กลุ่ม ออกเป็น
3) สนับสนุนกลุ่มเกษตรกรเข้าสู่การรับรองมาตรฐานเกษตรอินทรีย์ ตั้งแต่ปี 2554 - (1) การอนุรักษ์ดินและน้ าในพื้นที่เสี่ยงต่อดินถล่ม เพื่อป้องกันและฟื้นฟูพื้นที่ที่เสี่ยง
2559 เป้าหมายปีละ 100 กลุ่ม เกษตรกร 500 ราย พื้นที่ 500 ไร่ โดยการอบรมให้องค์ความรู้ด้านการผลิต ภัยต่อดินถล่ม เพื่ออนุรักษ์ดินและป่าต้นน้ าล าธารให้ยั่งยืน และปรับสภาพพื้นที่ป่าเสื่อมโทรมให้เป็นป่า
เกษตรอินทรีย์ตามมาตรฐาน สนับสนุนปัจจัยการผลิต และเป็นที่ปรึกษาทางวิชาการให้กับกลุ่มเกษตรกร ธรรมชาติ โดยพื้นที่ด าเนินการต้องเป็นพื้นที่ที่มีความลาดชันมากกว่า ร้อยละ 30
พร้อมทั้งยื่นสมัครขอการรับรองมาตรฐานเกษตรอินทรีย์กับกรมวิชาการเกษตร และกรมการข้าว ปัจจุบันมี (2) การอนุรักษ์ดินและน้ าในพื้นที่เกษตรที่มีความวิกฤติต่อการสูญเสียหน้าดิน เพื่อให้
กลุ่มที่เข้าสู่การรับรองมาตรฐานเกษตรอินทรีย์แล้ว จ านวน 417 กลุ่ม เกษตรกรปรับเปลี่ยนวิธีการท าการเกษตรในพื้นที่ที่มีความลาดชันอย่างถูกวิธี ซึ่งจะช่วยลดการชะล้าง
4) ส่งเสริมการผลิตปุ๋ยอินทรีย์คุณภาพสูง ส่งเสริมเกษตรอินทรีย์ในโรงเรียน โดยการ พังทลายของดิน โดยพื้นที่ด าเนินการต้องเป็นพื้นที่ท าการเกษตรที่มีระดับการชะล้างพังทลายของดินระดับ
ส่งเสริม สาธิต และถ่ายทอดเทคโนโลยีการผลิตและการใช้ปุ๋ยอินทรีย์ สารชีวภาพให้กับครูและนักเรียนใน รุนแรง ถึงรุนแรงมากที่สุด มีอัตราการสูญเสียหน้าดินตั้งแต่ 15 ตันต่อไร่ต่อปีขึ้นไป โดยมีความลาดชันของ
พื้นที่มากกว่าร้อยละ 25
62 สถานภาพและการจัดการดินเสื่อมโทรมในประเทศไทย
กรมพัฒนาที่ดิน
