Page 51 - สถานภาพและการจัดการดินเค็มในประเทศไทย

ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน

นอกจากนี้ ยังมีการศึกษาระบบระบายเกลือแบบแนวดิ่ง (vertical drainage) ในดินที่มี
ผลกระทบจากเกลือที่มีสาเหตุมาจากการนำน้ำเค็มจากน้ำบาดาลขึ้นมาใช้มากเกินไปในประเทศอินเดียและ

ปากีสถาน โดยหลักการทำงานของระบบนี้คือ การลดระดับน้ำใต้ดินในระดับตื้น (shallow groundwater)
ให้ได้มากที่สุดด้วยการดึงน้ำเค็มจากน้ำบาดาลระดับลึกด้วยปั๊มแรงดัน (tube well) ขึ้นมาสู่ระบบระบายเกลือ
บนผิวดิน แล้วระบายออกสู่แหล่งเก็บน้ำเค็มขนาดใหญ่หรือมหาสมุทร (ภาพที่ 4.5) วิธีการนี้เคยศึกษาในพื้นที่ที่

มีความเค็มของดินที่มีค่าการนำไฟฟ้าตั้งแต่ 1.3-18.6 เดซิซีเมนส์ต่อเมตร พบว่าสามารถลดระดับน้ำใต้ดินลงได้
20-35 เซนติเมตร และสามารถกำจัดเกลือออกไปจากพื้นที่ได้ประมาณ 50 ตันต่อปี ทั้งยังทำให้พืชทดลอง เช่น
ข้าวและอ้อยโรงงาน เป็นต้น มีผลผลิตเพิ่มมากขึ้นร้อยละ 20 และ 28 ตามลำดับอีกด้วย (Chieng, 2006;
Dash et al., 2005)

ภาพที่ 4.5 ระบบระบายเกลือแนวดิ่ง
ที่มา: ดัดแปลงจาก Chieng (2006)

4.1.4 การจัดการน้ำใต้ดิน
การเกิดเกลือในเขตแห้งแล้งมีสาเหตุมาจากการเกิดรอยแตก (faults) ของหินวัตถุต้นกำเนิด

(parent material) ซึ่งเกิดขึ้นเฉพาะบริเวณรอยต่อที่มีการซ้อนทับของแผ่นหิน ทำให้เกิดการแทรกซึม
(seepage zone) ของเกลือเข้าสู่ระบบน้ำใต้ดิน (water table) ด้วยเหตุนี้ เมื่อนำน้ำเค็มขึ้นมาใช้จึงทำให้เกิด
การสะสมของเกลือในดิน (Morgan et al., 2006) Mondal et al. (2008) พบว่าวิธีหนึ่งที่มีประสิทธิภาพใน
การจัดการคุณภาพน้ำบาดาลที่เป็นน้ำเค็มคือการสร้างธนาคารน้ำใต้ดิน (artificial recharge structure)

(ภาพที่ 4.6) ซึ่งสอดคล้องกับ Mukhopadhyay et al. (2021) ที่ศึกษาการชะล้างเกลือจากการสร้างบ่อเก็บน้ำ
ใต้ดินเทียม (artificial water storage) เพื่อกักเก็บน้ำฝน ซึ่งช่วยลดปริมาณความเค็มของน้ำใต้ดินก่อนที่จะ
เคลื่อนตัวขึ้นสู่ชั้นดินบนบริเวณรากพืช จากการศึกษาพบว่า สามารถลดการสะสมเกลือได้อย่างมีประสิทธิภาพ
โดยสามารถลดค่าความนำไฟฟ้าในพื้นที่ดินที่มีผลกระทบจากเกลือระดับเค็มน้อยได้มากถึง 90 เปอร์เซ็นต์ หาก

พื้นที่เป็นดินด่าง วิธีการนี้ช่วยลดความเข้มข้นของด่างลงได้อย่างมาก (5 มิลลิอิควิวาเลนต์ต่อลิตร) และสามารถ
ลดความเสียหายของผลผลิตพืชได้มากถึง 40 เปอร์เซ็นต์ แต่อย่างไรก็ตามวิธีการดังกล่าวทำให้ระดับน้ำใต้ดิน
ยกตัวสูงขึ้นในหลายพื้นที่ศึกษา (Mukhopadhyay et al., 2021)

การใช้มาตรการปลูกไม้ยืนต้นร่วมกับวิธีทางวิศวกรรมถูกออกแบบมาเพื่อลดระดับน้ำใต้ดินใน
บริเวณดินที่มีผลกระทบจากเกลือ พืชที่ใช้น้ำมากสามารถปลูกหรือคงไว้เพื่อลดระดับน้ำใต้ดินและช่วยชะลอ
ความเร็วน้ำในขณะที่ไหลผ่านชั้นดิน การใช้มาตรการนี้ควรพิจารณาลักษณะสภาพพื้นที่ก่อนดำเนินการตาม
มาตรการ (ภาพที่ 4.6) (Clifton et al., 1999; Queensland Government, 2018) ดังนี้

1) การดูแลรักษาพืชพรรณเดิมที่ขึ้นปกคลุม เป็นขั้นตอนแรกที่ควรพิจารณาในการจัดการพื้น
ที่ดินที่มีผลกระทบจากเกลือ เนื่องจากก่อให้เกิดประโยชน์มากมายจากการเก็บรักษาหรือการปลูกพืชใหม่ ได้แก่

สถานภาพและการจัดการดินเค็มในประเทศไทย 37
กรมพัฒนาที่ดิน