Page 48 - สถานภาพและการจัดการดินเค็มในประเทศไทย

ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน

2) ยิปซัม
การใช้ยิปซัมปรับปรุงดินที่มีผลกระทบจากเกลือช่วยเพิ่มปริมาณธาตุอาหารในดินได้ การใช้

ยิปซัมแก้ปัญหาดินเค็มและดินเค็มโซดิกในระบบการปลูกพืชต่าง ๆ เช่น ระบบปลูกข้าวสาลี-ธัญพืช ระบบ
ข้าวโพด-ข้าวสาลี และแปลงไม้ผล เป็นต้น มีรายงานในหลายประเทศ เช่น ออสเตรเลีย อินเดีย จีน ปากีสถาน
และสหรัฐอเมริกา เป็นต้น (Stevens et al., 2012; MacMillan and Marciak, 2001; Mukhopadhyay

et al., 2021; Jamil et al., 2011) นอกจากนั้น การศึกษาการใช้ยิปซัมร่วมกับวัสดุชนิดอื่น เช่น การใช้มูล
ไส้เดือนร่วมกับยิปซัม (อัตราส่วน 1.2-3.6 : 16.82 ตันต่อเฮกตาร์) ปรับปรุงดินในแปลงปลูกถั่วฟาบา ประเทศ
อียิปต์ พบว่าช่วยเพิ่มปริมาณธาตุอาหารพืชที่จำเป็น พร้อมทั้งปรับค่าความนำไฟฟ้าและความหนาแน่นรวมของ
ดินให้ดีขึ้นเมื่อเปรียบเทียบกับดินเดิมที่ไม่มีการปรับปรุงใด ๆ (Rashed, 2020) การใช้ถ่านชีวภาพร่วมกับปุ๋ย
มูลไส้เดือนอัตรา 3 เปอร์เซ็นต์ของน้ำหนักดินต่อกระถางร่วมกับยิปซัม อัตรา 1.6 กรัมต่อกิโลกรัมดินปรับปรุง

ดินเค็มและเค็มโซดิกในตะวันตกของประเทศอาเซอร์ไบจานพบว่าปริมาณธาตุฟอสฟอรัส โพแทสเซียม เหล็ก
แมงกานีส สังกะสี และทองแดงในดินเพิ่มขึ้นอย่างมาก (Rezapour et al., 2021) ทั้งนี้ เนื่องจากกิจกรรมของ
จุลินทรีย์ที่มีผลทำให้เกิดการแปรสภาพของสารประกอบซัลเฟอร์ในยิปซัมให้เป็นกรดซัลฟิวริก (sulfuric acid)

ซึ่งทำให้ค่าพีเอชค่อย ๆ ลดลงสู่ระดับที่เหมาะสมสำหรับพืช (Machado and Serralheiro, 2017)
+
สภาพแวดล้อมดังกล่าวยังช่วยลดปริมาณโซเดียมที่แลกเปลี่ยนได้ (exchangeable Na ) อย่างมาก (Mishra et
al., 2019)
3) ถ่านชีวภาพ

การใช้ถ่านชีวภาพช่วยปรับปรุงสมบัติดินบางประการได้ โดย Sun et al. (2017) รายงาน
ว่าเมื่อใช้ถ่านชีวภาพจากตอซังข้าวสาลีอัตรา 1-2 เปอร์เซ็นต์ ของน้ำหนักดินจะช่วยยับยั้งการสูญเสียไนโตรเจน
ของปุ๋ยเคมีที่ใส่ลงไปในดินผ่านกระบวนการดีไนตริฟิเคชัน (denitrification) ได้ นอกจากนั้น ถ่านชีวภาพช่วย

เพิ่มผลผลิตของข้าวโพดและข้าวบาร์เลย์ที่ปลูกในระบบหมุนเวียนได้ รวมทั้งสมบัติดินด้านกายภาพและเคมีมี
การเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นอย่างชัดเจนเมื่อเปรียบเทียบกับแปลงที่ไม่มีการปรับปรุงดินใด ๆ การใช้ถ่านชีวภาพทำ
ให้ดินมีการอุ้มน้ำได้ดีขึ้น ลดปริมาณเกลือในดิน และทำให้ธาตุอาหารในดินเป็นประโยชน์มากขึ้น (Sun et al.,
2020) นอกจากนั้น การใช้ถ่านชีวภาพมีผลต่อการงอกและการเจริญเติบโตของข้าวสาลี เนื่องจากถ่านชีวภาพ
ช่วยลดความรุนแรงของเกลือในดินและส่งผลต่อการเจริญเติบโตของข้าวสาลีได้อย่างมาก (Kanwal et al.,

2018) ในขณะที่การทดสอบผลของถ่านชีวภาพในห้องทดลอง พบว่าถ่านชีวภาพช่วยให้ดินดูดยึดปริมาณ
ฟอสฟอรัสในดินได้ดี ส่งเสริมการทำงานของจุลินทรีย์อาบัสคิวลาร์ไมคอร์ไรซา (Arbuscular mycorrhiza) ใน
ดินเค็มโซดิก (pH 7.3) ทั้งนี้ เป็นผลอันเนื่องจากรูพรุนของถ่านชีวภาพจะช่วยดูดยึดโซเดียมไอออนเอาไว้ ส่งผล

ให้รากพืชดูดใช้เกลือได้ในปริมาณที่ลดลง (Hammer et al., 2015)
4) ซีโอไลท์
ซีโอไลท์เป็นวัสดุปรับปรุงดินที่นิยมนำมาใช้ปรับปรุงดินที่มีผลกระทบจากเกลือ เนื่องจากมี
สมบัติพิเศษในการดูดยึดธาตุประจุบวกต่าง ๆ รวมถึงโซเดียมไอออน (Noori et al., 2006) การศึกษาการใช้

ซีโอไลท์พบว่าสามารถเพิ่มปริมาณธาตุอาหารในดินและผลผลิตข้าวบาเลย์ในพื้นที่ดินที่มีผลกระทบจากเกลือ
ระดับเค็มน้อยจนถึงเค็มมาก (3-16 เดซิซีเมนส์ต่อเมตร) ในประเทศญี่ปุ่นได้ นอกจากนี้ ยังมีงานศึกษาการใช้
ซีโอไลท์ในอุตสาหกรรมการผลิตน้ำและการกำจัดเกลือในระบบน้ำทิ้งในประเทศต่าง ๆ (Wen et al., 2018)
เช่น อินโดนีเซียที่มีการใช้ซีโอไลท์กำจัดเกลือจากขั้นตอนการนำน้ำทะเลขึ้นมาใช้ประโยชน์ (Wibowo et al.,

2017) เช่นเดียวกับออสเตรเลียและแคนาดาที่พบว่าการใช้ซีโอไลท์ช่วยลดปริมาณเกลือโซเดียมและธาตุประจุ
บวกอื่น ๆ ได้อย่างมีประสิทธิภาพ (Wang et al., 2012; Paul et al., 2017)

34 สถานภาพและการจัดการดินเค็มในประเทศไทย
กรมพัฒนาที่ดิน