Page 47 - สถานภาพและการจัดการดินเค็มในประเทศไทย

ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน

บทที่ 4

การจัดการดินที่มีผลกระทบจากเกลือ

4.1 การจัดการดินที่มีผลกระทบจากเกลือในระดับนานาชาติ
จากสถานการณ์ดินที่มีผลกระทบจากเกลือที่เกิดขึ้นในกว่า 100 ประเทศทั่วโลกส่งผลกระทบต่อการใช้

ที่ดินในระดับต่าง ๆ ทั้งต่อระบบนิเวศ เศรษฐกิจ และสังคมในวงกว้าง ประเทศต่าง ๆ ได้พยายามหาวิธีการ
จัดการดินที่มีผลกระทบจากเกลือที่เหมาะสมตามบริบทของการเกิดความเค็ม สภาพพื้นที่ และเทคโนโลยีที่มีอยู่
หลายประเทศใช้วิธีการล้างเกลือด้วยระบบการให้น้ำชลประทานน้ำจืดควบคู่กับการปรับปรุงโครงสร้างดินที่

แน่นทึบที่มีสาเหตุมาจากเกลือ เช่น การใช้วัสดุปรับปรุงดิน การใช้มาตรการทางชีวภาพหรือพืชทนเค็ม ร่วมกับ
การใช้จุลินทรีย์ทนเค็ม ตลอดจนการใช้นิวเคลียร์เทคนิค ในขณะที่บางประเทศมีการกำหนดนโยบายควบคุม
ปริมาณเกลือในดินและน้ำในระดับลุ่มน้ำหลักของประเทศ ควบคู่กับการใช้มาตรการแบบมีส่วนร่วมของชุมชน
แนวทางการจัดการดิน รวมถึงการประเมินและติดตามการเปลี่ยนแปลงการเกิดดินที่มีผลกระทบจากเกลือมี
รายงานในระดับนานาชาติ ดังนี้

4.1.1 การใช้วัสดุปรับปรุงดิน
การใช้วัสดุปรับปรุงดิน (soil amendments) เป็นวิธีหลักที่ถูกนำไปใช้ในหลายประเทศทั่วโลก
ผสมผสานกับวิธีอื่นๆ เช่นการขับเกลือด้วยระบบน้ำทั้งบนดินและใต้ดิน เช่น การใช้อินทรียวัตถุ (organic
matter) ถ่านชีวภาพ (biochar) ปุ๋ยหมัก (compost) ยิปซัม (Gypsum) ถ่านหินฝุ่น (fly ash) และแร่ซีโอไลต์
(Zeolite) หรือสารประกอบประเภทอลูมิโนซิลิเกต (Aluminosilicate compound) ส่วนการปรับปรุงสมบัติ

ทางเคมี วัสดุเหล่านี้มีผลในการปรับลดค่าอีซี ค่าพีเอช และค่าอีเอสพีในดิน เนื่องจากมีองค์ประกอบธาตุประจุ
2+
+
2+
+
บวก เช่น Ca Mg และ K อยู่ในปริมาณมาก ซึ่งธาตุประจุบวกเหล่านี้จะเข้าไปแทนที่โซเดียมไอออน (Na )
เมื่อโครงสร้างดินดีและดินมีความชื้นเหมาะสมจะกระตุ้นการสร้างกิจกรรมของจุลินทรีย์ในดิน ซึ่งเป็น
การปรับปรุงสมบัติทางชีวภาพของดิน
1) ปุ๋ยอินทรีย์
ประเทศแคนาดา มีการใช้ปุ๋ยหมักมีผลทำให้ปริมาณธาตุอาหารประจุบวกและประจุลบบาง
+
2+
2+
2+
+
-
ชนิด (K Mg Na S และ Cl) เพิ่มมากขึ้น ในขณะที่การใช้เศษซากพืชบดมีผลทำให้ปริมาณ Ca และ Mg
ในดินเพิ่มขึ้น แต่อย่างไรก็ตาม การให้ปุ๋ยหมักในอัตราสูงเกินไป มีรายงานว่าทำให้ค่าความนำไฟฟ้า (EC) และ
ปฏิกิริยาของดิน (pH) เพิ่มสูงขึ้น (Miller et al., 2017) ซึ่งสอดคล้องกับการศึกษาในสหรัฐอเมริกา (Reddy
and Crohn, 2012) นอกจากนั้น การใช้ปุ๋ยคอกและปุ๋ยหมักมีข้อจำกัดในการจัดหาวัสดุมาทำและการขนย้าย
มาใส่ในแปลง และต้องใช้ในปริมาณมากจึงจะเห็นผล การใช้ปุ๋ยพืชสดจำพวกพืชตระกูลถั่วเป็นวิธีหนึ่งที่
เหมาะสมในการปรับปรุงดินที่มีผลกระทบจากเกลือ (Palaniappan and Budhar, 1992; Meelu et al.,
1994) เนื่องจากเป็นวิธีปฏิบัติที่ง่ายและเป็นแหล่งไนโตรเจนอย่างดีให้แก่พืช (App and Eaglesham, 1981;
Jefferies et al., 1981; Kumazawa, 1984; Abrol and Palaniappan, 1988) พืชปุ๋ยสดที่นำมาใช้ควรเป็น
พืชที่สามารถเจริญเติบโตได้ดีในพื้นที่ดินที่มีผลกระทบจากเกลือ เป็นพืชที่ให้มวลชีวภาพสูง สามารถตรึง

ไนโตรเจนแล้วปลดปล่อยลงสู่ดินในปริมาณสูงหลังการสับกลบ มีธาตุอาหารอื่น ๆ ที่จำเป็นต่อการเจริญเติบโต
ของพืชที่ปลูกตามมา ง่ายต่อการสับกลบและมีอัตราการย่อยสลายเหมาะสมกับระยะการเจริญเติบโตของ
พืชหลัก พืชปุ๋ยสดที่นิยมใช้ในการปรับปรุงดินที่มีผลกระทบจากเกลือ ได้แก่ โสนอัฟริกัน (Sesbania rostrata)

โสนคางคก (S. aculeata) โสนอินเดีย (S. speciosa) ถั่วพร้า (Canavalia ensiformis)

สถานภาพและการจัดการดินเค็มในประเทศไทย 33
กรมพัฒนาที่ดิน