Page 119 - เอกสารประกอบการประชุมวิชาการกรมพัฒนาที่ดิน ปี2560 วิชาการงานพัฒนาที่ดิน ขับเคลื่อนคุณภาพชีวิตเกษตรกรสู่ความยั่งยืน : ระหว่างวันที่ 19-21 กรกฎาคม 2560 ณ โรงแรมสยามออเรียนทัล อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา

ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน

ประชุมวิชาการกรมพัฒนาที่ดิน ปี 2560 “วิชาการงานพัฒนาที่ดิน ขับเคลื่อนคุณภาพชีวิตเกษตรกรสู่ความยั่งยืน” วันที่ 19 - 21 กรกฎาคม 2560

2. ความเป็นกรดเป็นด่าง (pH) เชื้อรา S. rolfsii เจริญได้ดีในสภาพความเป็นกรด pH ที่เหมาะสม
ส าหรับการเจริญของเส้นใยคือ 3.0-5.0 sclerotia จะงอกได้ดีที่ pH อยู่ระหว่าง 2.0-5.0 และการงอกจะถูก

ยับยั้งที่ pH > 7.0

3. ความชื้น เชื้อรา S. rolfsii ต้องการความชื้นสูงในการเจริญของเส้นใย ถ้าความชื้นต่ ากว่าจุดอิ่มตัว
จะยับยั้งการงอกของ sclerotia แต่มีการศึกษาที่ยืนยันได้ว่า sclerotia จะงอกได้ดีที่สุดเมื่อมีความชื้นสัมพัทธ์

อยู่ระหว่าง 25-35 เปอร์เซ็นต์ (Feneira and Boley, 1992)
ลักษณะการเข้าท าลายต้นพืช โดยเชื้อรา S. rolfsii จะเข้าท าลายพืชบริเวณโคนต้นระดับดินหรือใต้

ผิวดินเล็กน้อย พืชจะแสดงอาการแผลแห้งตายรอบล าต้น บริเวณที่เชื้อเข้าท าลายจะพบเส้นใยของเชื้อรา

เป็นขุยหยาบสีขาวขึ้นคลุมแผล รอบโคนต้นระดับดินจะคอดและอาจพบเม็ดแข็งขนาดเท่าเมล็ดผักกาดของเม็ด
sclerotia ขึ้นติดอยู่กับขุยสีขาวนี้ ถ้าเชื้อเข้าท าลายพืชระยะต้นกล้าหรือระยะต้นอ่อน ล าต้นจะคอดกิ่วและ

หักพับแล้วพืชจะแห้งตายในเวลาต่อมาเหมือนกับอาการโรค damping off ในกรณีที่เป็นพืชที่มีผลที่อยู่ชิดดิน

เช่น มะเขือเทศและพืชตระกูลแตง ถ้าถูกเชื้อเข้าท าลายจะเกิดแผลยุบตัวลง ขอบแผลสีเหลืองผลจะเน่าอย่าง
รวดเร็ว มักพบเส้นใยและเม็ด sclerotia ขึ้นคลุมเต็มแผล (ศุภลักษณ์, 2536)

การควบคุมเชื้อรา S. rolfsii ในดินจากสภาพแปลงปลูกพืชนั้นกระท าได้ค่อนข้างยาก เนื่องจากเชื้อรา

สาเหตุโรคนี้สามารถท าให้เกิดโรคกับพืชผักได้หลายวงศ์ ได้แก่ ถั่วฝักยาว มะเขือเทศ พริก แตง หอม เป็นต้น
เชื้อรามีชีวิตอยู่ข้ามฤดูปลูกในรูปของเม็ด sclerotium ซึ่งเป็นโครงสร้างพิเศษที่เกิดจากการประสานและรัดตัว

ของเส้นใย มีความคงทนต่อสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนไป อายุของเม็ด sclerotium จะยืนยาวได้นั้นขึ้นอยู่กับ
อุณหภูมิและความชื้นเป็นส าคัญ การปลูกพืชหมุนเวียนเป็นวิธีการหนึ่งในการควบคุมโรคพืชแต่ได้ผลน้อย ทั้งนี้

เพราะเชื้อรามีพืชอาศัยกว้างและสามารถอยู่กับเศษซากพืชได้ โดยการไถพรวนจะช่วยลดการเจริญของเชื้อ ท าให้

เชื้อราและเม็ด sclerotium ฝังจมอยู่ในดิน ซึ่งหากลึกเกินกว่า 12 เซนติเมตรแล้วเชื้อราจะไม่สามารถเจริญได้
การใช้สารเคมีควบคุมเชื้อรา S. rolfsii นิยมใช้สารเคมี PCNB, carboxin และ benomyl เป็นต้น แต่การใช้

สารเคมีดังกล่าวกันอย่างแพร่หลายนั้นมีผลท าให้เกิดพิษตกค้างในดินและเป็นอันตรายต่อเกษตร นอกจากนี้
ยังท าให้เชื้อสาเหตุเกิดการดื้อยาและมีผลเสียต่อกิจกรรมของจุลินทรีย์ที่เป็นประโยชน์ในดินอีกด้วย (กณิษฐา

และคณะ, 2543)

ในปัจจุบันการควบคุมโรคพืชโดยการใช้จุลินทรีย์ปฏิปักษ์มาทดแทนสารเคมีนิยมใช้กันมากขึ้นและมี
การวิจัยและพัฒนาจุลินทรีย์ที่มีประสิทธิภาพในการควบคุมโรคพืชเป็นจ านวนมาก เช่นเดียวกับกรมพัฒนาที่ดิน

กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ที่ได้มีการวิจัยและพัฒนาผลิตเชื้อจุลินทรีย์ควบคุมเชื้อสาเหตุโรคพืชในดิน ได้แก่

สารเร่ง ซุปเปอร์ พด.3 ที่ประกอบด้วยเชื้อรา Trichoderma sp. และเชื้อแบคทีเรีย Bacillus sp. ที่สามารถ
ท าลายหรือยับยั้งการเจริญของเชื้อจุลินทรีย์ในดินที่เป็นสาเหตุท าให้เกิดอาการรากเน่าและโคนเน่าในพืช ท าให้

ปริมาณเชื้อสาเหตุโรคพืชในดินลดลง นอกจากนี้ยังท าให้ดินมีธาตุอาหารที่เป็นประโยชน์ต่อพืชเพิ่มขึ้น
เนื่องจากจุลินทรีย์ผลิตกรดอินทรีย์เพื่อละลายแร่ธาตุในดินให้อยู่ในรูปที่เป็นประโยชน์ (กรมพัฒนาที่ดิน, 2549)

โดยมีรายงานที่เกี่ยวข้องมากมาย กล่าวคือ การค้นพบจุลินทรีย์หลายชนิดที่สามารถเข้าท าลายเมล็ดและเส้นใย

ที่เจริญออกจากเมล็ด sclerotium เช่น เชื้อรา Trichoderma harzianum โดย Chet and Banker, 1980 :

96