Page 103 - สถานภาพและการจัดการดินเสื่อมโทรมในประเทศไทย
P. 103
ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน
3) จุดเรียนรู้ด้ำนสัตวบำล ท าการเลี้ยงสัตว์หลายชนิด ได้แก่ โคพันธุ์ตาก 4 ตัว กระบือ “เดินตำมรอยพ่ออย่ำงพอเพียง” และยึดถือเป็นหลักการท างาน ในการจัดการทรัพยากรดินและการ
6 ตัว แพะพันธุ์มหาสารคาม 8 ตัว หมูป่า 14 ตัว ไก่พื้นบ้าน เป็ดไข่ กบนา ตะพาบน้ า ไส้เดือนดิน และเลี้ยง ช่วยเหลือสังคมตลอดมา หลักปฏิบัติที่ส าคัญมี ดังนี้
ปลากินพืชโดยใช้แหนแดงเป็นอาหาร ส่วนมูลสัตว์ก็ใช้เป็นปุ๋ยบ ารุงดิน เช่น ปุ๋ยหมักจากมูลไส้เดือน ปุ๋ยหมัก 1) กำรลดรำยจ่ำย นายธัญเทพ กล่าวว่า “ตั้งแต่เข้ามาใช้ชีวิตตามแนวเศรษฐกิจพอเพียง
จากหมูหลุม โดยเฉพาะมูลแพะเป็นปุ๋ยเม็ดที่เหมาะในการใส่ต้นไม้ได้อย่างดี ในพื้นที่ 13 ไร่ นี้ ท าให้รู้ว่าชีวิตคนเราไม่ต้องการอะไรมากกว่าความสุขไม่ว่าจะสุขกายที่ไม่มีปัญหา อีกทั้งยัง
4) จุดเรียนรู้หมูหลุม ท าการเพาะเลี้ยงหมูป่าในคอกที่จัดการด้วยวิธีเกษตรอินทรีย์เพื่อ ห่างไกลจากโรคภัยต่างๆ เพราะไม่ใช้สารเคมีที่มีพิษ และยังมีความสุขใจที่ไม่มีหนี้สิน ได้แลกเปลี่ยน
ท าปุ๋ยหมัก และขยายพันธุ์ลูกหมูป่าแจกจ่ายให้องค์กรเครือข่ายน าไปขยายผล ถ้ามีมากก็แบ่งจ าหน่ายเพื่อ ประสบการณ์แบ่งปันความรู้ และให้ค าปรึกษาแนะน าแก่ผู้มาเยือน ซึ่งมีทั้งนักเรียน นักศึกษา เกษตรกร
น ารายได้มาใช้เป็นค่าวัคซีน ค่าอาหารสัตว์ และใช้มูลสัตว์ในการผลิตแก๊สชีวภาพใช้หุงต้มในบ้าน ส่วนกาก และประชาชนทั่วไปที่สนใจเข้ามาศึกษาดูงานในศูนย์เรียนรู้อย่างไม่ขาดสาย”
จากบ่อแก๊สยังใช้ท าปุ๋ยหมักได้อีกด้วย 2) กำรเพิ่มรำยได้ นางดารณี ผู้เป็นภรรยากล่าวว่า “ถึงแม้เราจะเลี้ยงสัตว์ในพื้นที่แต่เรา
5) จุดเรียนรู้กำรผลิตและใช้ปุ๋ยอินทรีย์ ที่เป็นมิตรต่อดินและสิ่งแวดล้อม โดยใช้สารเร่ง ไม่บริโภคเนื้อสัตว์เลย ด ารงชีวิตแบบมังสวิรัติจึงท าให้สุขภาพดี อีกทั้งอาหารการกินก็สามารถหาได้ในที่ดิน
จุลินทรีย์ “สารเร่ง พด.” ของกรมพัฒนาที่ดินผสานกับองค์ความรู้ของตนเองมาท าเป็นผลิตภัณฑ์หลายชนิด ของเราเองไม่ต้องไปซื้อมาจากไหน มีเพียงแต่ซีอิ๊ว เกลือ น้ ามัน น้ าตาล ที่ต้องซื้อเพราะท าเองไม่ได้ ส่วน
อาทิ การท าปุ๋ยหมักสูตรพระรำชทำนของสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ รายได้ที่เกิดขึ้นมาจากพืชที่ปลูกติดดอกออกผลมากจน เหลือกิน เหลือแจก จึงน ำออกจ ำหน่ำย ส าหรับใช้
สยามบรมราชกุมารี กำรท ำก้อนจุลินทรีย์เบญจคุณ ใช้กับไม้ยืนต้น นาข้าว แปลงปลูกผัก แนะน าส่งเสริม เป็นค่าวัสดุการเกษตรและซ่อมแซมเครื่องมือประกอบอาชีพ แม้รายได้จะไม่มากแต่ก็ไม่เดือดร้อนอะไร แต่
เกษตรกรให้สามารถท าได้ด้วยตัวเอง ใช้เพื่อลดต้นทุนการผลิต และลดการใช้สารเคมีในการท าเกษตรกรรม การมีชีวิตที่มีความสุขต่างหากที่มีค่ามากกว่านั้น”
6) จุดเรียนรู้กำรท ำน้ ำหมักชีวภำพ มีการท าน้ าหมัก จุลินทรีย์สังเครำะห์แสง ใช้ฉีดไล่ 3) กำรขยำยโอกำส นายธัญเทพ และนางดารณี ท าหน้าที่หมอดินอาสาประจ าศูนย์
นกในนาข้าว แก้โรคกุ้งแห้งในพริก แก้โรคเน่าในผัก ฉีดบ ารุงพืชผักให้งอกงามเจริญเติบโตและเพิ่มผลผลิต เรียนรู้ฯ เป็นวิทยากรบรรยายเรื่องหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงกับการพัฒนาที่ดิน การอนุรักษ์ทรัพยากร
การผลิตน้ าหมักชีวภาพจาก จุลินทรีย์ดินจอมปลวก ใช้ล้างห้องน้ า บ าบัดน้ าเสีย ใช้ในการดับกลิ่นคอกสัตว์ ดินด้วยหญ้าแฝก การจัดการดินเสื่อมโทรม และการท าเกษตรอินทรีย์ทุกจุดเรียนรู้ ตลอดจนให้ค าปรึกษา
โดยเฉพาะหมูหลุม รวมทั้งการคิดค้นส่วนผสมส าหรับฆ่าหญ้าแทนการใช้สารเคมีซึ่งอยู่ในช่วงทดลอง แนะน าเกษตรกร หมอดิน และประชาชนที่เข้ามาศึกษาดูงานในศูนย์เรียนรู้ฯ อย่างต่อเนื่อง
7) จุดเรียนรู้กำรปลูกหญ้ำแฝก เพื่อป้องกันดินพังทลายรอบพื้นที่ ช่วยบ าบัดน้ าเสียใน 6.3.4 สรุปกำรจัดกำรควำมเสื่อมโทรมของที่ดินตำมหลักปรัชญำของเศรษฐกิจพอเพียง
บ่อและแหล่งรองรับน้ า ปลูกรักษาความชื้นและปรับปรุงดินในแปลงเกษตรผสมผสาน ใช้เป็นจุดศึกษาดูงาน จากผลการด าเนินงานของนายธัญเทพ และนางดารณี ที่กล่าวไว้ สามารถน ามาวิเคราะห์
เรื่องการใช้หญ้าแฝกเพื่อการอนุรักษ์ดินและน้ า วิธีการนี้มีต้นทุนที่ต่ า แค่เพียงน าหน่อมาขยายพันธุ์แล้ว และสรุปผลส าเร็จตามตัวชี้วัดคุณลักษณะและเงื่อนไขเศรษฐกิจพอเพียงจากการจัดการความเสื่อมโทรมของ
น าไปปลูกในพื้นที่ที่ต้องการอนุรักษ์ดินและน้ า ซึ่งเข้ากับหลักคิดปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ที่ดิน ในศูนย์เรียนรู้การพัฒนาที่ดินตามแนวเศรษฐกิจพอเพียง ดังนี้
8) จุดเรียนรู้พืชสมุนไพรพื้นบ้ำน ให้ความรู้เรื่องสมุนไพรไทย การผลิตน้ าสกัดใบหญ้า 1) ด้ำนควำมพอประมำณ ท าการเกษตรผสมผสานเพื่อให้เกิดความเพียงพอขั้นพื้นฐาน
นาง ตะไคร้หอม แนะน าการใช้กับคน สัตว์ พืช และสิ่งแวดล้อม เพื่อลดการพึ่งพาผลิตภัณฑ์จากต่างประเทศ โดยยึดหลักความพอประมาณในการใช้ประโยชน์จากพื้นดิน คือไม่เน้นการปลูกพืชเชิงเดี่ยวเพื่อการค้า ไม่
นอกจากนี้ยังมีการขยายพันธุ์พืชหายาก อาทิ ถั่วพูม่วง อัญชันม่วง ผักหวานป่า ดอกชมจันทร์ แก่นตะวัน กู้ยืมหรือสร้างหนี้สิน ไม่โลภมาก สมาชิกในครอบครัวใช้เวลาว่างร่วมกันท าการแปรรูปถนอมอาหารมังสวิรัติ
ฟักข้าว โปร่งฟ้า กล้วยน้ าว้า และกล้าไม้ผลต่างๆ เพื่อใช้ปลูกในแปลง ใช้จัดแสดงนิทรรศการ และแจกจ่าย เก็บไว้บริโภคเอง และเผื่อแผ่ให้ผู้อื่น สามารถสร้างความพออยู่พอกินได้ ไม่มีหนี้สินครัวเรือน ส่งผลให้ชีวิต
เป็นที่ระลึกให้กับผู้ที่เข้ามาศึกษาดูงาน ในวันนี้ของ นายธัญเทพ และนางดารณี สองสามีภรรยา เป็นชีวิตที่มีความสุขใน “บ้านพอเพียง” มีความ
9) จุดเรียนรู้คนมีน้ ำยำ เป็นกิจกรรมที่ใช้อบรมให้ความรู้ สาธิต และฝึกปฏิบัติการท า ภาคภูมิใจที่ได้ด าเนินชีวิตตามหลักเศรษฐกิจพอเพียง
น้ ายาชนิดต่างๆ ด้วยตนเอง อาทิ น้ ายาอเนกประสงค์ น้ ายาล้างจาน และแชมพูสระผม เป็นต้น เพื่อลด 2) ด้ำนควำมมีเหตุผล ความส าเร็จในการท างานตามหลักเศรษฐกิจพอเพียงนั้นไม่ได้
ค่าใช้จ่ายในครอบครัว สร้างกันมาง่ายๆ ต้องเริ่มต้นที่ “ความพอดีของใจ” ก่อน คือเตรียมตัว และเตรียมใจ “ความคิด” ให้พร้อมที่
10) จุดเรียนรู้คนเอำถ่ำน เป็นกิจกรรมที่ใช้อบรมให้ความรู้ และสาธิตวิธีการท าน้ าส้ม จะต้องเดินทางสายกลาง ว่าท าอย่างไรจึงจะสามารถด ารงชีวิตตามวิถีของเกษตรอินทรีย์ได้ ท าให้นายธัญ
ควันไม้ที่ได้จากการน าไม้มาเผาถ่าน นอกจากจะได้ถ่านแล้วยังมีผลพลอยได้ คือ น้ าส้มควันไม้ ที่สามารถ เทพ และนางดารณี วางแผนการใช้ที่ดินอย่างมีเหตุผลยึดหลักความสมดุลตามธรรมชาติ ใช้เทคโนโลยีที่
น าไปใช้ได้สารพัดประโยชน์ ปฏิบัติง่าย มีต้นทุนต่ าในการท ากิจกรรมเกษตรผสมผสานแบบเข้มข้นอย่างเต็มประสิทธิภาพ ถือเป็น
6.3.3 กำรน ำหลักปรัชญำของเศรษฐกิจพอเพียงไปประยุกต์ใช้ แบบอย่างให้กับเกษตรกรและบุคคลทั่วไป ในด้านการจัดการความเสื่อมโทรมของที่ดินตามปรัชญา
หลังจากปลดภาระหนี้สินด้วยการท าเกษตรผสมผสานในแบบฉบับของความพอเพียง เศรษฐกิจพอเพียงจนประสบผลส าเร็จ
ครอบครัวของ นายธัญเทพ และนางดารณี หมั่นมา เริ่มมีความสุข เมื่อเข้าใจและเข้าถึงวิถีที่เดินตามแนว 3) กำรสร้ำงระบบภูมิคุ้มกัน นายธัญเทพ และนางดารณี สร้างระบบภูมิคุ้มกันในการใช้
เศรษฐกิจพอเพียงของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ประโยชน์จากที่ดินให้เกิดความยั่งยืน โดยลดแนวทางการปฏิบัติที่อาจก่อให้เกิดความเสื่อมโทรมแก่
ทรัพยากรดินทั้งในระยะสั้นและระยะยาว และใช้เงื่อนไขความรู้ที่เป็นภูมิปัญญาตะวันออกและตามแนว
88 สถานภาพและการจัดการดินเสื่อมโทรมในประเทศไทย
กรมพัฒนาที่ดิน
