Page 106 - สถานภาพและการจัดการดินเสื่อมโทรมในประเทศไทย

ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน

บทที่ 7 สรุป

7.1 สถานการณ์ความเสื่อมโทรมของทรัพยากรดิน (Soil degradation) มีความสัมพันธ์ที่เกี่ยวข้อง

กับความเสื่อมโทรมของที่ดิน (Land degradation) มาก เนื่องจากดินเป็นส่วนหนึ่งของที่ดินดังที่กล่าวมา
ปัจจุบันทรัพยากรดินก าลังเสื่อมโทรมจากหลายสาเหตุ ทั้งที่เกิดจากสภาพธรรมชาติของดินเอง เช่น ดินเค็ม
ดินเปรี้ยว ดินทราย ดินกรด ดินขาดอินทรียวัตถุ และดินถูกชะล้างพังทลาย เป็นต้น และสาเหตุจากการ
พัฒนาทางเศรษฐกิจที่มุ่งแต่เพิ่มรายได้ เป็นตัวเร่งให้มีการใช้ที่ดินไม่เหมาะสมกับศักยภาพ ท าการเกษตร

อย่างเข้มข้นโดยขาดการอนุรักษ์และปรับปรุงบ ารุงดิน ท าให้ความอุดมสมบูรณ์ของดินลดลง ต้องเพิ่ม
ผลผลิตด้วยการใช้ปุ๋ยเคมีและสารเคมี เกิดปัญหาการตกค้างของสารเคมีในดินมากขึ้น ส่งผลให้ดินเสื่อม
โทรมลง ไม่เหมาะสมส าหรับการเพาะปลูก และกระทบต่อความมั่นคงปลอดภัยด้านอาหาร และความ

เป็นอยู่ของประชากร ซึ่งเป็นปัญหาที่นักวิทยาศาสตร์ทางดินจากหลายหน่วยงานทั้งในประเทศและ
ต่างประเทศ ได้ให้ความส าคัญต่อการศึกษาถึงต้นเหตุของการเกิด ขบวนการเกิด และผลกระทบในด้าน
ต่างๆ รวมทั้งแนวทางการป้องกันความเสื่อมโทรมของที่ดิน เนื่องจากเป็นปัญหาระดับโลก ซึ่งทุกประเทศ
ต้องรับผิดชอบร่วมกัน

7.2 ความเสื่อมโทรมของทรัพยากรดิน ประเทศไทยมีพื้นที่ทั้งหมดรวม 320.69 ล้านไร่ จาก
สถานการณ์ทรัพยากรที่ดิน พบว่า ประเทศไทยมีปัญหาความเสื่อมโทรมที่มีสาเหตุจากการชะล้างพังทลาย
ของดิน มีพื้นที่ 108 ล้านไร่พบอยู่ทั่วประเทศ และพื้นที่ที่ดินมีปัญหาหลักทางการเกษตร ซึ่งมีอยู่ด้วยกัน 7

ชนิด ประกอบด้วย ดินเค็ม 14,393,467 ไร่ ดินทรายจัด 12,769,833 ไร่ ดินตื้น 43,365,620 ไร่ ดินเปรี้ยว
จัด 5,510,144 ไร่ ดินอินทรีย์ 265,348 ไร่ ดินที่มีปฏิกิริยาเป็นกรด 95,410,591 ไร่ และดินบนพื้นที่ลาด
ชันเชิงซ้อนหรือพื้นที่ที่มีความลาดชันสูง มีเนื้อที่ 96,006,984 ไร่ รวมพื้นที่ดินปัญหามีทั้งสิ้นถึง
267,721,987 ไร่ คิดเป็นร้อยละ 83.48 ของพื้นที่ทั้งประเทศ แต่พื้นที่ท าการเกษตรมีเพียง 131.59 ล้านไร่

หรือประมาณร้อยละ 41.03 ของเนื้อที่ประเทศเท่านั้น ที่เป็นเช่นนี้หมายความว่า มีข้อจ ากัดหลายอย่างใน
พื้นที่เดียวกัน เช่น ดินทรายที่เป็นดินเค็ม ดินตื้นที่มีปฏิกิริยาดินเป็นกรด เป็นต้น จากเนื้อที่ดินปัญหาข้างต้น
บ่งชี้ถึงสถานภาพความเสื่อมโทรมของดินและที่ดินได้อย่างชัดเจน นอกจากนี้ยังมีปัญหาดินดานที่เกิดจาก
การใช้ที่ดินที่ไม่ถูกต้องตามหลักวิชาการ พบกระจัดกระจายในพื้นที่ปลูกพืชไร่และพื้นที่ที่มีการไถพรวนด้วย

เครื่องจักรกลขนาดใหญ่ รวมไปถึงดินปัญหาอื่นๆ ที่มีข้อจ ากัด ถ้าน าดินเหล่านี้มาใช้ประโยชน์จะไม่สามารถ
ให้ผลผลิตหรือให้ผลผลิตต่ า หรือเมื่อใช้แล้วจะเกิดผลกระทบต่อระบบนิเวศอย่างรุนแรง

7.3 การวางแผนการใช้ที่ดิน จากผลการด าเนินงาน กรมพัฒนาที่ดิน มีองค์ความรู้ในเชิงพื้นที่

โดยเฉพาะการวางแผนการผลิตพืชเศรษฐกิจรายชนิดสินค้า ตามกรอบนโยบายที่กระทรวงเกษตรและ
สหกรณ์ก าหนด ดังนั้นกรมฯ จึงต้องเร่งด าเนินการวางแผนการใช้ที่ดินระดับต่างๆ ให้แล้วเสร็จทั่วประเทศ
พร้อมทั้งประกาศใช้เป็นล าดับแรก จากนั้นจึงขับเคลื่อนให้หน่วยงานต่างๆ น าแผนที่เขตการใช้ที่ดินไป
วางแผนพัฒนาพื้นที่ โดยการก าหนดบริเวณการใช้ที่ดินและเขตการอนุรักษ์ดินและน้ า รวมถึงการบูรณาการ

องค์ความรู้ด้านการผลิตพืชในเขตการใช้ที่ดินพืชเศรษฐกิจ การพัฒนามาตรฐานปัจจัยการผลิตให้มี
ประสิทธิภาพ มีคุณภาพ มีความปลอดภัยด้านอาหาร เพิ่มมูลค่าของสินค้าเกษตร เพิ่มขีดความสามารถใน
การแข่งขันและต่อยอดภาคการเกษตรของประเทศไทยไปสู่การผลิตเชิงพาณิชย์

สถานภาพและการจัดการดินเสื่อมโทรมในประเทศไทย 91
กรมพัฒนาที่ดิน