Page 105 - สถานภาพและการจัดการดินเสื่อมโทรมในประเทศไทย
P. 105
ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน
พระราชด าริที่พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ได้ทรง
พระราชทาน ท าการเกษตรได้อย่างลงตัวและเกิดประโยชน์สูงสุด โดยใช้แรงงานในครอบครัวซึ่งเป็นต้นทุนที่ บทที่ 7 สรุป
ไม่ต้องจ่ายเป็นเงินสดและไม่ต้องกู้ยืมใคร ท ากิจกรรมหลายๆ อย่างรวมกัน เช่น น าเศษวัสดุที่เหลือใช้จาก
พืชและสัตว์มาผลิตเป็นปุ๋ยหมักสูตรพระราชทาน ท าน้ าหมักชีวภาพไว้ใช้เอง เป็นการลดต้นทุนการผลิต 7.1 สถานการณ์ความเสื่อมโทรมของทรัพยากรดิน (Soil degradation) มีความสัมพันธ์ที่เกี่ยวข้อง
สร้างภูมิคุ้มกันด้านอาชีพจากการเพิ่มรายได้ มีผลผลิตพืชผักออกทุกวัน เป็นการสร้างภูมิคุ้มกันด้านอาหาร กับความเสื่อมโทรมของที่ดิน (Land degradation) มาก เนื่องจากดินเป็นส่วนหนึ่งของที่ดินดังที่กล่าวมา
ให้ครอบครัวสามารถที่จะอยู่ได้อย่างปลอดภัย ปัจจุบันทรัพยากรดินก าลังเสื่อมโทรมจากหลายสาเหตุ ทั้งที่เกิดจากสภาพธรรมชาติของดินเอง เช่น ดินเค็ม
4) เงื่อนไขควำมรู้ เมื่อเข้าท างานที่ศูนย์วิจัยฯ ปากช่อง นายธัญเทพ และนางดารณี ได้ ดินเปรี้ยว ดินทราย ดินกรด ดินขาดอินทรียวัตถุ และดินถูกชะล้างพังทลาย เป็นต้น และสาเหตุจากการ
น าความรู้ที่มีอยู่เดิมจากราชธานีอโศกมาผนวกกับองค์ความรู้ของกรมพัฒนาที่ดิน เพื่อประยุกต์ใช้ในการ พัฒนาทางเศรษฐกิจที่มุ่งแต่เพิ่มรายได้ เป็นตัวเร่งให้มีการใช้ที่ดินไม่เหมาะสมกับศักยภาพ ท าการเกษตร
จัดการทรัพยากรดินพร้อมกับขับเคลื่อนงานของศูนย์เรียนรู้การพัฒนาที่ดินตามแนวเศรษฐกิจพอเพียง อย่างเข้มข้นโดยขาดการอนุรักษ์และปรับปรุงบ ารุงดิน ท าให้ความอุดมสมบูรณ์ของดินลดลง ต้องเพิ่ม
ประกอบกับเป็นผู้ที่สนใจศึกษาหาความรู้ น าวิธีใหม่ๆ มาใช้ทดลองอยู่เสมอ โดยเฉพาะการท าเกษตร ผลผลิตด้วยการใช้ปุ๋ยเคมีและสารเคมี เกิดปัญหาการตกค้างของสารเคมีในดินมากขึ้น ส่งผลให้ดินเสื่อม
อินทรีย์เต็มรูปแบบ ผลส าเร็จที่ส าคัญที่สุดคือทุกตารางนิ้วของพื้นที่ไม่มีการใช้สารเคมีหรือสารพิษ เนื่องจาก โทรมลง ไม่เหมาะสมส าหรับการเพาะปลูก และกระทบต่อความมั่นคงปลอดภัยด้านอาหาร และความ
ผู้ดูแลทั้งสองได้คิดค้นการผลิตและใช้สารอินทรีย์ที่เป็นประโยชน์หลายชนิด เช่น ก้อนจุลินทรีย์เบญจคุณ เป็นอยู่ของประชากร ซึ่งเป็นปัญหาที่นักวิทยาศาสตร์ทางดินจากหลายหน่วยงานทั้งในประเทศและ
จุลินทรีย์สังเคราะห์แสง และจุลินทรีย์ดินจอมปลวก และผลิตปุ๋ยหมักสูตรพระราชทาน ต่างประเทศ ได้ให้ความส าคัญต่อการศึกษาถึงต้นเหตุของการเกิด ขบวนการเกิด และผลกระทบในด้าน
5) เงื่อนไขคุณธรรม นายธัญเทพ และนางดารณี ได้ใช้หลักคุณธรรมในการด ารงชีวิต กิน ต่างๆ รวมทั้งแนวทางการป้องกันความเสื่อมโทรมของที่ดิน เนื่องจากเป็นปัญหาระดับโลก ซึ่งทุกประเทศ
มังสวิรัติ ปฏิบัติงานอย่างขยันขันแข็ง ซื่อสัตย์ และรับผิดชอบ นอกจากท าหน้าที่เป็นวิทยากรบรรยาย เรื่อง ต้องรับผิดชอบร่วมกัน
การจัดการทรัพยากรดินและหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงแล้ว ยังมีความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ทั้งองค์ความรู้
และผลิตภัณฑ์ที่ท าด้วยตนเองแจกจ่ายให้กับชุมชนที่อาศัยอยู่รอบข้างศูนย์เรียนรู้ฯ ด้วยความเต็มใจ ซึ่ง 7.2 ความเสื่อมโทรมของทรัพยากรดิน ประเทศไทยมีพื้นที่ทั้งหมดรวม 320.69 ล้านไร่ จาก
คุณธรรมดังกล่าวได้สร้างความสามัคคีเข้มแข็งของชุมชน ก่อให้เกิดความยั่งยืนของการใช้ที่ดินอีกด้วย สถานการณ์ทรัพยากรที่ดิน พบว่า ประเทศไทยมีปัญหาความเสื่อมโทรมที่มีสาเหตุจากการชะล้างพังทลาย
6) เงื่อนไขกำรปฏิบัติ นายธัญเทพ และนางดารณี เป็นผู้ยึดหลักปรัชญาของเศรษฐกิจ ของดิน มีพื้นที่ 108 ล้านไร่พบอยู่ทั่วประเทศ และพื้นที่ที่ดินมีปัญหาหลักทางการเกษตร ซึ่งมีอยู่ด้วยกัน 7
พอเพียงเป็นแนวทางในการท างานตลอดมา โดยปฏิบัติหน้าที่ในฐานะหมอดินอาสา เป็นวิทยากรบรรยาย ชนิด ประกอบด้วย ดินเค็ม 14,393,467 ไร่ ดินทรายจัด 12,769,833 ไร่ ดินตื้น 43,365,620 ไร่ ดินเปรี้ยว
ประจ าศูนย์เรียนรู้ หลักสูตรการพัฒนาที่ดินตามแนวปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงรุ่นประชาชนทั่วไป หลักสูตร จัด 5,510,144 ไร่ ดินอินทรีย์ 265,348 ไร่ ดินที่มีปฏิกิริยาเป็นกรด 95,410,591 ไร่ และดินบนพื้นที่ลาด
การพัฒนาที่ดินสู่เกษตรอินทรีย์ตามแนวเศรษฐกิจพอเพียงรุ่นยุวหมอดิน อบรมการใช้สารเร่ง พด.เพิ่มความ ชันเชิงซ้อนหรือพื้นที่ที่มีความลาดชันสูง มีเนื้อที่ 96,006,984 ไร่ รวมพื้นที่ดินปัญหามีทั้งสิ้นถึง
อุดมสมบูรณ์ของดิน และการท าเกษตรอินทรีย์ รวมถึงช่วยส่งเสริมผลิตกล้าหญ้าแฝกและปลูกหญ้าแฝกเพื่อ 267,721,987 ไร่ คิดเป็นร้อยละ 83.48 ของพื้นที่ทั้งประเทศ แต่พื้นที่ท าการเกษตรมีเพียง 131.59 ล้านไร่
การอนุรักษ์ดินและน้ า และผลิตกล้าไม้หายากเพื่อแจกจ่ายขยายผลอีกด้วย นอกจากนี้ได้ช่วยเหลือสังคม หรือประมาณร้อยละ 41.03 ของเนื้อที่ประเทศเท่านั้น ที่เป็นเช่นนี้หมายความว่า มีข้อจ ากัดหลายอย่างใน
ด้วยการน าความรู้จากภูมิปัญญาของตนเองผสานความรู้ที่ได้จากภายนอก มาเผยแพร่วิธีท าและแจก พื้นที่เดียวกัน เช่น ดินทรายที่เป็นดินเค็ม ดินตื้นที่มีปฏิกิริยาดินเป็นกรด เป็นต้น จากเนื้อที่ดินปัญหาข้างต้น
ผลิตภัณฑ์ให้เพื่อนเกษตรกร หมอดินอาสา ยุวหมอดิน เจ้าหน้าที่รัฐ องค์กรเครือข่าย ประชาชนทั่วไปได้ บ่งชี้ถึงสถานภาพความเสื่อมโทรมของดินและที่ดินได้อย่างชัดเจน นอกจากนี้ยังมีปัญหาดินดานที่เกิดจาก
น าไปใช้ประโยชน์เช่นเดียวกัน การใช้ที่ดินที่ไม่ถูกต้องตามหลักวิชาการ พบกระจัดกระจายในพื้นที่ปลูกพืชไร่และพื้นที่ที่มีการไถพรวนด้วย
เครื่องจักรกลขนาดใหญ่ รวมไปถึงดินปัญหาอื่นๆ ที่มีข้อจ ากัด ถ้าน าดินเหล่านี้มาใช้ประโยชน์จะไม่สามารถ
ให้ผลผลิตหรือให้ผลผลิตต่ า หรือเมื่อใช้แล้วจะเกิดผลกระทบต่อระบบนิเวศอย่างรุนแรง
7.3 การวางแผนการใช้ที่ดิน จากผลการด าเนินงาน กรมพัฒนาที่ดิน มีองค์ความรู้ในเชิงพื้นที่
โดยเฉพาะการวางแผนการผลิตพืชเศรษฐกิจรายชนิดสินค้า ตามกรอบนโยบายที่กระทรวงเกษตรและ
สหกรณ์ก าหนด ดังนั้นกรมฯ จึงต้องเร่งด าเนินการวางแผนการใช้ที่ดินระดับต่างๆ ให้แล้วเสร็จทั่วประเทศ
พร้อมทั้งประกาศใช้เป็นล าดับแรก จากนั้นจึงขับเคลื่อนให้หน่วยงานต่างๆ น าแผนที่เขตการใช้ที่ดินไป
วางแผนพัฒนาพื้นที่ โดยการก าหนดบริเวณการใช้ที่ดินและเขตการอนุรักษ์ดินและน้ า รวมถึงการบูรณาการ
องค์ความรู้ด้านการผลิตพืชในเขตการใช้ที่ดินพืชเศรษฐกิจ การพัฒนามาตรฐานปัจจัยการผลิตให้มี
ประสิทธิภาพ มีคุณภาพ มีความปลอดภัยด้านอาหาร เพิ่มมูลค่าของสินค้าเกษตร เพิ่มขีดความสามารถใน
การแข่งขันและต่อยอดภาคการเกษตรของประเทศไทยไปสู่การผลิตเชิงพาณิชย์
90 สถานภาพและการจัดการดินเสื่อมโทรมในประเทศไทย
กรมพัฒนาที่ดิน
