Page 64 - สถานภาพและการจัดการดินเปรี้ยวในประเทศไทย
P. 64
ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน
โดยปกติแล้ว เหล็กในสารละลายดินของดินเปรี้ยวจัดที่มีการระบายอากาศดีจะอยู่ในรูปเฟอริกไอออน แต่เมื่อปลูก
ข้าวในดินเปรี้ยวจัดที่มีการขังน้ำซึ่งเป็นสภาพรีดักชัน เหล็กจะมีการเปลี่ยนแปลงทางเคมีโดยจะถูกรีดิวซ์ให้อยู่ในรูป
เฟอรัสไอออน และเกิดได้ดีในดินอินทรียวัตถุสูง ทำให้ความเข้มข้นของเฟอรัสไอออนเพิ่มสูงขึ้นเช่นเดียวกับพีเอช
และอาจจะเป็นพิษต่อพืชได้ (Van Breeman et al., 1978)
ภาพที่ 4.9 ความสัมพันธ์ของรูปแบบของเหล็กที่มีผลต่อค่าศักยภาพการเกิดออกซิเดชันรีดักชัน (oxidation
reduction potential, Eh) และพีเอชในดิน
ที่มา: ดัดแปลงจาก Claudio et al. (2017)
ธาตุเหล็กเป็นหนึ่งในธาตุที่เป็นองค์ประกอบของโปรตีนซึ่งสนับสนุนกระบวนการสังเคราะห์แสงและการ
2+
ผลิตอาหารของพืช (Harish et al., 2023) รากพืชดูดใช้เหล็กจากสารละลายในดินได้ง่ายที่สุดในรูปแบบ Fe แต่
ในบางกรณีก็ดูดใช้ในรูป Fe ด้วย (Kobayashi and Nishizawa, 2012) ความเข้มข้นของธาตุเหล็กในเนื้อเยื่อใบ
3+
พืชแตกต่างกันไปตามพันธุ์พืช แต่โดยทั่วไปจะอยู่ระหว่าง 50-250 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม หากความเข้มข้นของธาตุ
เหล็กน้อยกว่า 50 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม มักมีสัญญาณของการขาดธาตุเหล็ก และอาจสังเกตเห็นผลกระทบที่เป็นพิษ
ได้เมื่อความเข้มข้นเกิน 500 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม (Vitosh et al., 1995) ระดับความเป็นพิษของเหล็กต่อพืชนั้น มี
รายงานว่าถ้าเหล็กมีความเข้มขันสูงขึ้นถึง 300-400 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม จะทำให้ข้าวชะงักการเจริญเติบโต
ผลผลิตจะลดลง อาการเป็นพิษของเหล็กในข้าว คือ อาการที่เรียกว่าบรอนซิง (bronzing) ที่เกิดจากการสะสมของโพ
ลีฟีนอล (oxidized polyphenol) โดยมีจุดสีน้ำตาลเริ่มจากปลายใบแก่ แล้วเปลี่ยนเป็นสีเหลืองส้ม จนกระทั่งใบ
แห้งตาย ค่อยๆ ลุกลามมาที่โคนใบ ทำให้ข้าวชะงักการแตกกอ จำนวนรวงน้อย ยืดอายุการออกดอกและเก็บเกี่ยว
ผลผลิตลดลง และเมล็ดลีบสูง (นงคราญ 2557; Becker and Asch, 2005) จากการศึกษาการดูดใช้ธาตุเหล็กของข้าว
บาสมาติกในดินกรด (พีเอช 5.5) และดินด่าง (พีเอช 7.5) โดย Saleem et al. (2023) พบว่าปริมาณธาตุเหล็กใน
ดินได้รับอิทธิพลอย่างมากจากค่าพีเอชของดิน ในดินที่เป็นด่าง เหล็กมีแนวโน้มที่จะสร้างสารประกอบที่ไม่ละลาย
น้ำทำให้พืชดูดซึมได้น้อยลง แต่อย่างไรก็ตามปุ๋ยที่มีธาตุเหล็กเป็นองค์ประกอบหลักทำให้ข้าวดูดใช้ธาตุเหล็กในดินที่
52 สถานภาพและการจัดการดินเปรี้ยวจัดในประเทศไทย
กรมพัฒนาที่ดิน
