Page 61 - สถานภาพและการจัดการดินเปรี้ยวในประเทศไทย

ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน

อะลูมินัมที่พืชดูดเข้าไปนอกจากจะขัดขวางการแบ่งและการยืดตัวของเซลล์ของรากพืชแล้ว อะลูมินัม
ไอออนจะยับยั้งการดูดใช้ธาตุแคลเซียมและแมกนีเซียม (Havlin et al., 2005) และยับยั้งการดูดใช้ธาตุฟอสฟอรัส

ของพืช เนื่องจากธาตุฟอสฟอรัสจะตกตะกอนกับอะลูมินัมในสารละลายดิน นอกจากนี้ ธาตุฟอสฟอรัสที่พืชดูดเข้า
ไปจะตกตะกอนกับอะลูมินัมในระบบรากแก้วของพืช ปริมาณอะลูมินัมที่ละลายได้ในสารละลายดินลดลงได้เมื่อดิน
มีการขังน้ำนานขึ้น สำหรับระดับอะลูมินัมที่ทำให้เกิดอาการเป็นพิษนั้นมีรายงานว่า ความเข้มข้นของอะลูมินัมใน
สารละลายดินเพียง 1-2 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม ก็อาจเป็นพิษต่อข้าวได้ (Ponnamperuma, 1978) แต่อย่างไรก็ตาม
อะลูมินัมที่ละลายได้ในดินเปรี้ยวจัดในประเทศไทยอยู่ในระดับต่ำ ดังนั้น จึงไม่มีรายงานถึงปัญหาความเป็นพิษของ

อะลูมินัมในดินเปรี้ยวจัดในประเทศไทยอย่างชัดเจน (Attananda, 1993)
3) ความเป็นพิษของแมงกานีสในสภาพน้ำขัง (Manganese toxicity) ในดินเปรี้ยวจัดซึ่งส่วน
ใหญ่มักมีพีเอชต่ำกว่า 4 แมงกานีสจะละลายออกมาได้มากเช่นเดียวกับเหล็กและอะลูมินัมจนอาจเป็นพิษกับพืชได้

4+
2+
ในสภาพน้ำขังทำให้แมงกานีสที่อยู่ในรูปแมงกานีส (Mn ) เปลี่ยนไปอยู่ในรูปแมงกานีสไอออน (Mn ) โดยการ
เปลี่ยนแปลงของแมงกานีสในสภาพรีดักชันเกิดขึ้นโดยอาศัยกิจกรรมของจุลินทรีย์ดินที่ไม่อาศัยออกซิเจนในการ
เจริญเติบโต ใช้แมงกานีสไดออกไซด์เป็นตัวรับอิเล็กตรอน (สมการ 4.1) การเปลี่ยนแปลงของแมงกานีสในดิน
เกิดขึ้นก่อนการเปลี่ยนแปลงของเหล็ก ในสภาพที่ดินมีพีเอชต่ำและอยู่ในสภาพน่้ำขัง ส่งเสริมให้ความเข้มข้นของ

แมงกานีสที่ละลายได้มีปริมาณสูงขึ้น

2+
+
MnO2+ 4H + 2e- Mn + 2H2O (4.1)

2+
รูปของแมงกานีสที่จะเป็นประโยชน์ต่อพืชก็คือ Mn ในสารละลายดินซึ่งอยู่ในสภาพสมดุลกับรูปของ
แมงกานีสที่แลกเปลี่ยนได้ (exchangeable Mn) นอกจากนั้นสมดุลของ Mn และออกไซด์ของแมงกานีสจะ
2+
ขึ้นอยู่กับพีเอชของดิน ถ้าดินมีพีเอชสูงขึ้น สมดุลก็จะไปทางแมงกานีสออกไซด์และความเป็นประโยชน์ของ
แมงกานีสก็จะลดลง หากดินมีพีเอชลดลง สมดุลก็จะไปทาง Mn ซึ่งความเป็นประโยชน์ของแมงกานีสจะเพิ่ม
2+
สูงขึ้น แต่ถ้าพีเอชของดินลดต่ำลงมากๆ ก็อาจทำให้การละลายออกมามากจนถึงขั้นที่อาจเป็นพิษต่อพืชได้ ซึ่ง
-
อิเล็กตรอน (e) เหล่านี้อาจได้มาจากวัสดุอินทรีย์ในดิน เช่น มูลสัตว์ เศษซากพืช และปุ๋ยหมัก เป็นต้น จากสมการ
2+
ข้างบนนี้ ถึงแม้ Mn ที่ละลายน้ำได้จะถูกควบคุมโดยปัจจัยต่างๆ หลายชนิด แต่ค่าพีเอชของดินยังคงเป็นตัวบ่งชี้ที่
สำคัญของความเป็นประโยชน์ของแมงกานีสและความเป็นพิษของแมงกานีส โดยทั่วไปค่าพีเอชที่ลดลงแต่ละหน่วย
ส่งผลให้แมงกานีสที่ละลายน้ำได้เพิ่มขึ้นมากขึ้นจาก 10 ถึง 100 เท่า (ภาพที่ 4.7)

สถานภาพและการจัดการดินเปรี้ยวจัดในประเทศไทย 49
กรมพัฒนาที่ดิน