Page 29 - สถานภาพและการจัดการดินเปรี้ยวในประเทศไทย

ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน

(3) กลไกการออกฤทธิ์ของวัสดุปูน
เมื่อใส่ปูนลงไปในดินกรด สิ่งแรกที่เกิดขึ้นก็คือการทำปฎิกิริยาระหว่างปูนกับสารละลาย

ในดินซึ่งอิ่มตัวไปด้วยคาร์บอนไดออกไซด์ โดยปูนจะละลายออกมาอยู่ในรูปของแคลเซียมไบคาร์บอเนตซึ่งละลาย
น้ำได้ ดังสมการ (2.8)

-
2+
-
CaCO3 + H2O  Ca + HCO3 + OH (2.8)
2+
-
ไอออนของ Ca จะไล่ที่อะลูมินัมที่แลกเปลี่ยนได้ในดิน ซึ่งอะลูมินัมจะทำปฏิกิริยากับไฮดรอกไซด์ (OH )ได้
+
-
สารประกอบที่ไม่ละลายน้ำ (AI(OH)3) เมื่อ H ที่ถูกปลดล่อยออกมาจะถูกทำให้เป็นกลาง (neutralize) โดย OH
(Uchida and Hue, 2000) ดังสมการ (2.9)-(2.11)
2+
3+
+
3+
2+
2Ca + [soil particle-Al ]  [soil particle-Ca ]+ Al + H (2.9)
3+
-
3OH + Al  AI(OH)3 (2.10)
-
+
3OH + H  H3O (2.11)
–
+
–
3+
การใส่ปูนจะช่วยขจัด Al และ H ที่เป็นพิษโดยผ่านปฏิกิริยากับ OH และ OH ส่วนเกินจะทำให้ค่าพีเอชของดิน
2+
เพิ่มขึ้น ข้อดีอีกประการหนึ่งของการใช้ปูนปรับปรุงดิน คือ หากใช้โดโลไมต์ [Ca,Mg(CO3)2] จะช่วยเพิ่ม Ca และ
2+
2+
2+
Mg ให้แก่ดิน ซึ่งทั้ง Ca และ Mg เป็นธาตุอาหารที่จำเป็นสำหรับการเจริญเติบโตของพืช แต่มักจะขาดในดิน
กรดที่มีการผุพังสูง (Uchida and Hue, 2000)
(4) ประโยชน์ของการใช้ปูนปรับปรุงดินเปรี้ยวจัด
(i) ปูนช่วยปรับปรุงสมบัติทางเคมีของดินให้ดีขึ้น ดินที่มีระดับพีเอชต่ำกว่า 5.0 ถือว่า
ดินมีความเป็นกรดอย่างมาก เป็นอุปสรรคต่อการเจริญเติบโตของพืช เมื่อใส่ปูนจนถึงพีเอชที่เหมาะสม สมบัติทาง
เคมีของดินหลายประการจะเปลี่ยนแปลงด้วย อาทิ ความเข้มข้นของไฮโดรเจนไอออนของดินจะลดลง ระดับของ
เหล็ก อะลูมินัม และแมงกานีสที่ละลายอยู่ในสารละลายดินจะลดลง ระดับความเป็นประโยชน์ของธาตุอาหารพวก
ไนโตรเจน ฟอสฟอรัส แคลเซียม แมกนีเซียม ซิลิกา โมลิบดินัมเพิ่มสูงขึ้น ระดับของแคลเซียมและแมกนีเซียมที่
แลกเปลี่ยนได้จะสูงขึ้น เพิ่มความสามารถในการแลกเปลี่ยนประจุบวก (CEC) ของดิน โดยเฉพาะดินที่มีชนิดของดิน
เหนียวเป็นประเภท pH-dependent charge จึงเป็นการลดการสูญเสียแคลเซียม แมกนีเซียม โพแทสเซียม และ
แอมโมเนียมโดยการชะล้างของดิน เป็นต้น

(ii) ปรับปรุงสมบัติทางกายภาพของดินให้ดีขึ้น ดินเป็นกรดที่มีเนื้อหยาบเกินไปหรือ
เหนียวเกินไป เมื่อได้รับการปรับพีเอชให้สูงขึ้น มักจะมีสมบัติทางโครงสร้างของดิน (granulation หรือ crumb
structure) ดีขึ้น ส่งผลถึงสมบัติในการอุ้มน้ำของดินดีขึ้นด้วย
(iii) ปรับปรุงสมบัติทางชีวภาพของดินให้ดีขึ้น ดินที่เป็นกรดจัด กิจกรรมต่างๆ ของ

จุลินทรีย์จะถูกจำกัด พีเอชที่เหมาะสมต่อการทำงานอย่างมีประสิทธิภาพของจุลินทรีย์ในดินคือเป็นกรดอ่อนหรือ
เป็นกลาง ดังนั้น การใส่ปูนลงไปในดินที่เป็นกรดจะช่วยให้กิจกรรมของจุลินทรีย์ในดินที่เป็นประโยชน์นั้นดีขึ้นด้วย
ช่วยให้เกิดการย่อยสลายของอินทรียวัตถุในดินผ่านกระบวนการต่างๆ เช่น aminization, ammonification และ
nitrification ธาตุอาหารที่เป็นประโยชน์ต่อพืชก็จะถูกปลดปล่อยออกมา นอกจากนั้น กระบวนการตรึงไนโตรเจน

ทั้งแบบ symbiotic และ non-symbiotic จะดำเนินไปได้อย่างมีประสิทธิภาพก็ต่อเมื่อพีเอชของดินเป็นกรดอ่อน
ถึงปานกลาง

สถานภาพและการจัดการดินเปรี้ยวจัดในประเทศไทย 17
กรมพัฒนาที่ดิน