Page 25 - สถานภาพและการจัดการดินเปรี้ยวในประเทศไทย
P. 25
ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน
2.3 สถานการณ์ดินเปรี้ยวจัดของประเทศไทย
2.3.1 การวางระบบการพัฒนาที่ดิน
เมื่อพิจารณาถึงสภาพปัญหาและข้อจำกัดของดินเปรี้ยวจัด พบว่า ความเป็นกรดอย่างรุนแรงของดินเป็น
สาเหตุสำคัญที่ทำให้การเจริญเติบโตของพืชและผลผลิตของพืชตกต่ำ เพราะทำให้ความเป็นประโยชน์ของธาตุ
อาหารหลักของพืชลดลงหรือมีไม่พอเพียงต่อความต้องการของพืช ธาตุอาหารของพืชที่มีอยู่ในระดับต่ำ ส่วนธาตุ
อาหารของพืชบางชนิดมีเกินความจำเป็นและอาจก่อให้เกิดอันตรายต่อการเจริญเติบโตและผลผลิตของพืชที่ปลูก
ดังนั้น จึงเป็นสิ่งที่จำเป็นที่จะต้องหาลู่ทางที่เหมาะสมในการแก้ปัญหาดินเปรี้ยวจัดเพื่อเพิ่มปริมาณผลผลิตให้สูงขึ้น
ซึ่งเป็นการแก้ไขปัญหาทางเศรษฐกิจและสังคม รวมทั้งเป็นการแก้ปัญหาการใช้ทรัพยากรดินให้เกิดประโยชน์อย่าง
คุ้มค่า มีประสิทธิภาพ และยั่งยืนต่อไป ในช่วงที่ผ่านมา กรมพัฒนาที่ดินได้วางระบบการพัฒนาที่ดิน ดังนี้
1) การคัดเลือกหรือกำหนดพื้นที่ที่จะวางระบบการพัฒนาที่ดิน โดยอาจจะกำหนดเป็นลักษณะหรือ
สภาพขนาดของพื้นที่ที่ทำการวางระบบ เช่น ลุ่มน้ำเจ้าพระยา ลุ่มน้ำสาขาคลองพระยาสุเรนทร์ หรือพื้นที่ระดับไร่นา
ซึ่งเป็นพื้นที่ทำการเกษตร เป็นต้น การคัดเลือกพื้นที่อาจจะคัดเลือกตามสภาพปัญหาของดินได้ เช่น กลุ่มดิน ปัญหา
ที่มีความเปรี้ยวจัดน้อย ปานกลาง หรือมาก เป็นต้น
2) การสำรวจและเก็บรวบรวมข้อมูล ได้แก่ ข้อมูลทางกายภาพ ข้อมูลด้านสิ่งแวดล้อม เพื่อใช้เป็น
ข้อมูลพื้นฐานในการวางระบบการพัฒนาดิน ทั้งนี้ อาจจะเป็นข้อมูลที่สำรวจโดยตรงหรือข้อมูลทุติยภูมิ โดยข้อมูลที่
เก็บสามารถแบ่งได้ ดังนี้ 1) ข้อมูลทางกายภาพ ได้แก่ ข้อมูลด้านสิ่งแวดล้อม เช่น ข้อมูลสภาพภูมิอากาศ สภาพภูมิ
ประเทศ เป็นต้น ข้อมูลทางดิน เช่น สมบัติทางกายภาพ ชีวภาพ และเคมีของดิน ข้อมูลทางพืช เช่น การใช้ที่ดิน
ผลผลิตพืช เป็นต้น และ 2) ข้อมูลทางเศรษฐกิจและสังคม เช่น ลักษณะการถือครองที่ดิน จำนวนครัวเรือน
เกษตรกร ตลอดจนความต้องการของเกษตรกรในพื้นที่ต่อการทำการเกษตร เป็นต้น
3) การวิเคราะห์และออกแบบระบบการพัฒนาที่ดิน ซึ่งการออกแบบจะมีการบูรณาการขององค์
ความรู้ในสาขาต่างๆ ตลอดจนหน่วยงานและประชาชนที่เกี่ยวข้องในพื้นที่ เช่น ระบบฐานข้อมูลดิน การสำรวจ
จำแนกดินและที่ดิน ระบบการจำแนกความเหมาะสมของดิน ระบบแผนที่ดิน การวางแผนการใช้ที่ดิน ระบบลุ่มน้ำ
และการระบายน้ำ ระบบอนุรักษ์ดินและน้ำ ระบบการปลูกพืช การจัดการดินและพืชเพื่อการเกษตร (ภาพที่ 2.3)
4) การนำระบบการพัฒนาที่ดินไปสอบถามความคิดเห็นกับประชาชน ตลอดจนผู้ที่เกี่ยวกับการ
ปฏิบัติงานในพื้นที่ดินเปรี้ยวจัด ทั้งนี้ เพื่อให้ผู้ที่เกี่ยวข้องทุกภาคส่วนรับทราบ เข้าใจ และยอมรับระบบเป็นอย่างดี
ซึ่งถือว่าเป็นรูปแบบของการมีส่วนร่วมของประชาชนรูปแบบหนึ่งของวิธีการวางระบบการพัฒนาที่ดิน
5) การปรับแก้ระบบ เมื่อได้ข้อมูลความคิดเห็นและข้อเสนอแนะจากประชาชนและผู้เกี่ยวข้องแล้ว
จะต้องนำระบบที่ได้มาปรับปรุงเพื่อให้สอดคล้องกับแผนงานที่จะถูกนำไปปฏิบัติในพื้นที่
6) จัดทำแผนปฏิบัติการและแผนงบประมาณ รูปแบบระบบการพัฒนาที่ดินที่ได้ถูกออกแบบและ
ปรับปรุงมาเรียบร้อยแล้วจะถูกนำไปจัดทำแผนปฏิบัติการและงบประมาณในพื้นที่ โดยคำนึงถึงบุคลากรและ
งบประมาณให้เหมาะสมและสอดคล้องกับระยะเวลาที่จะปฏิบัติการด้วย
7) การลงมือปฏิบัติการ การลงมือปฏิบัติการเป็นขั้นตอนที่ปฏิบัติตามแผนงานทั้งหมด ซึ่งจะมีทั้ง
งานก่อสร้างระบบพื้นฐานต่างๆ งานสาธิต ส่งเสริม หรือ ฝึกอบรมให้ความรู้ ตลอดจนการสนับสนุนปัจจัยการผลิต
เช่น การสนับสนุนปูนเพื่อแก้ไขปัญหาดินเปรี้ยวจัด การสนับสนุนเมล็ดพืชที่มีคุณภาพ เป็นต้น
สถานภาพและการจัดการดินเปรี้ยวจัดในประเทศไทย 13
กรมพัฒนาที่ดิน
