Page 224 - เอกสารประกอบการประชุมวิชาการกรมพัฒนาที่ดิน ปี2560 วิชาการงานพัฒนาที่ดิน ขับเคลื่อนคุณภาพชีวิตเกษตรกรสู่ความยั่งยืน : ระหว่างวันที่ 19-21 กรกฎาคม 2560 ณ โรงแรมสยามออเรียนทัล อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา

ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน

ประชุมวิชาการกรมพัฒนาที่ดิน ปี 2560 “วิชาการงานพัฒนาที่ดิน ขับเคลื่อนคุณภาพชีวิตเกษตรกรสู่ความยั่งยืน” วันที่ 19 - 21 กรกฎาคม 2560

จังหวัดล าปาง (สระน้ าในพื้นที่ดอน) เกษตรกรปลูกพืชเศรษฐกิจหลัก คือ ข้าวเหนียวพันธุ์ กข 6 และ
ผักสวนครัว (เช่น พริกชี้ฟ้า มะเขือเปราะ ฟักทอง) นอกจากนั้น เกษตรกรมีการใช้ประโยชน์จากบ่อน้ าใน

การเลี้ยงปลาดุกเพื่อบริโภคในครัวเรือน เมื่อเปรียบเทียบรายได้หลังการมีบ่อน้ ากับปีการผลิตที่ผ่านมา ท าให้

เกษตรกรมีรายได้ครัวเรือนเพิ่มขึ้นร้อยละ 6.04 คิดเป็นรายได้ในภาคการเกษตรเพิ่มขึ้นร้อยละ 11.11

ค าน า
พื้นที่ท าการผลิตทางการเกษตรของประเทศไทยส่วนใหญ่ยังเป็นระบบการเกษตรที่ต้องพึ่งพาปริมาณ

น้ าฝน ซึ่งบางพื้นที่ประสบปัญหาฝนทิ้งช่วง ขาดแคลนน้ า ปริมาณน้ าไม่เพียงพอต่อการเจริญเติบโตของพืช
จากปัญหาดังกล่าว กรมพัฒนาที่ดินได้ตระหนักถึงปัญหานี้ของเกษตรกรจึงได้จัดท ากิจกรรมการขุดสระน้ าใน

ไร่นา (ขนาด 1,260 ลบ.ม.) ซึ่งเป็นการเพิ่มปริมาณน้ าให้เกษตรกรเพื่อให้สามารถมีแหล่งน้ าให้เพียงพอต่อการ

เพาะปลูก บรรเทาความความเดือดร้อนจากปัญหาภัยแล้งในช่วงฝนทิ้งช่วงหรือในดดูแล้งได้ สามารถกักเก็บน้ า
ไว้ใช้ประโยชน์ทางการเกษตรแบบผสมผสานหรือตามแนวทางเกษตรทดษฎีใหม่อันเนื่องมาจากพระราชด าริ

และหากเกษตรกรมีความรู้และความเข้าใจเกี่ยวกับการใช้น้ าอย่างมีประสิทธิภาพ เกษตรกรจะสามารถบริหาร

จัดการน้ าด้วยตนเอง เพื่อน ามาใช้ประโยชน์ในการเพาะปลูกพืชเพิ่มขึ้น เช่น การปลูกผักเพื่อไว้กินหรือขาย
บริเวณพื้นที่รอบสระน้ าหรือพืชหลังนา ท าให้เกษตรกรมีรายได้เพิ่มขึ้น เป็นการช่วยเกษตรกรแก้ไขความ

ยากจนตามนโยบายของรัฐบาล และเพื่อให้บรรลุวัตถุประสงค์ส าหรับการแก้ไขปัญหาการขาดแคลนน้ าในไร่นา

เพื่อการเกษตรอย่างแท้จริง โดยเมื่อมีโครงการเกิดขึ้นในพื้นที่แล้วโครงการดังกล่าวจะส่งผลให้เกิดความคุ้มค่า
เพียงใดในพื้นที่และเกษตรกร โดยบรรลุผลสัมดทธิ์ที่ว่า เมื่อมีโครงการเกิดขึ้นจะส่งผลทางด้านเศรษฐกิจของ

เกษตรกรในพื้นที่เป้าหมายให้ได้รับผลผลิตต่อไร่สูงขึ้นและมีรายได้สุทธิจากการผลิตทางการเกษตรสูงขึ้นและ
ส่งผลทางด้านสังคมต่อเกษตรกรและชุมชนในพื้นที่อย่างไร จึงเป็นอีกแนวทางหนึ่งที่จะท าให้การด าเนินงานใน

พื้นที่ดังกล่าวเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพภายหลังที่มีการท ากิจกรรมต่างๆ โดยใช้เทคโนโลยีของกรมพัฒนา

ที่ดินไปแล้ว เพื่อเป็นข้อมูลประกอบการวางแผนปรับปรุงการด าเนินงานให้เกษตรกรมีรูปแบบการใช้ที่ดินเพื่อ
การเกษตรกรรมที่เหมาะสมยิ่งขึ้น

วัตถุประสงค์

1. เพื่อศึกษาข้อมูลทั่วไปด้านภาวะเศรษฐกิจและสังคม

2. เพื่อศึกษาผลตอบแทนและความคุ้มค่าทางเศรษฐกิจของเกษตรกร

การตรวจเอกสาร (Literature review)
กรมพัฒนาที่ดิน (2550) ประเมินผลโครงการแหล่งน้ าในไร่นานอกเขตชลประทาน พ.ศ. 2550

ด าเนินการขุดสระโดยกองทัพบกในพื้นที่จังหวัดนครราชสีมาและร้อยเอ็ด โดยการสัมภาษณ์เกษตรกรกลุ่ม

ตัวอย่างที่เข้าร่วมโครงการ พบว่า ร้อยละ 28.8 ผลผลิตพืชโดยรวมมีการเปลี่ยนแปลงเพิ่มขึ้น อีกทั้งเกษตรกรมี
การเลี้ยงปลาเพิ่มขึ้น คิดเป็นร้อยละ 30.4 ส่งผลให้เกษตรกรมีรายได้เพิ่มขึ้นจากการปลูกพืชและเลี้ยงปลา โดย

ก่อนมีแหล่งน้ าในไร่นาเกษตรกรมีรายได้สุทธิทางการเกษตร 24,402.9 บาท/ครัวเรือน/ปี หลังจากเกษตรกรได้

197