Page 189 - เอกสารประกอบการประชุมวิชาการกรมพัฒนาที่ดิน ปี2560 วิชาการงานพัฒนาที่ดิน ขับเคลื่อนคุณภาพชีวิตเกษตรกรสู่ความยั่งยืน : ระหว่างวันที่ 19-21 กรกฎาคม 2560 ณ โรงแรมสยามออเรียนทัล อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา
P. 189
ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน
ประชุมวิชาการกรมพัฒนาที่ดิน ปี 2560 “วิชาการงานพัฒนาที่ดิน ขับเคลื่อนคุณภาพชีวิตเกษตรกรสู่ความยั่งยืน” วันที่ 19 - 21 กรกฎาคม 2560
1) การเกิดและการแพร่กระจายดินเค็ม ในพื้นที่ท าการเกษตรของชุมชนเกิดจากสาเหตุการผลิตเกลือ
สินเธาว์ทั้งการท านาเกลือและการต้มที่ไม่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม การไถพรวนที่ไม่เหมาะสม การตัดต้นไม้ยืน
ต้นที่มีขนาดใหญ่ในพื้นที่ดอนหรือพื้นที่ราบชายเขา ท าให้ขาดพืชดูดซับน้ าไว้ รวมทั้งการรักษาความชื้นของ
หน้าดินพื้นทีมีชั้นหินเกลืออยู่ใต้ดินเป็นจ านวนมากสภาพภูมิประเทศเป็นที่แอ่งและลุ่มต่ าการจัดการดิน
ไม่เหมาะสมและเกิดภาวะอากาศแห้งและขาดแคลนน้ าการสร้างแหล่งน้ าและทางเดินของน้ าบนพื้นที่ดินเค็ม
2) การจัดการพื้นที่ดินเค็ม การจ าแนกระดับความเค็มของดินที่เกิดขึ้นในพื้นที่ท ากิน โดยการสังเกต
ปริมาณคราบเกลือและอัตราการกระจายคราบเกลือในพื้นที่ในฤดูแล้ง ความสามารถในการปลูกพืช สุขภาพ
และผลผลิตพืช การจัดการเพื่อลดระดับความเค็มของดิน และการป้องกันการแพร่กระจายดินเค็มในพื้นที่ด้วย
วิธีการดังนี้ (1) การปรับแปลงระดับพื้นที่ในแปลงเพาะปลูกให้ราบเรียบสม่ าเสมอและไม่ลาดเอียง เก็บน้ าท่าได้
ปริมาณมากพร้อมท ากระทงนาและคันนาให้มีขนาดใหญ่ขึ้นโดยใช้แรงงานสมาชิกในครัวเรือน (2) ปลูกพืชปุ๋ยสด
ปุ๋ยมูลสัตว์ น าอินทรียวัตถุใส่ลงบนพื้นที่และไถคลุกกับดินในระดับรากต้นข้าว (3) ท าคันดินขนาดสูงใหญ่
ล้อมรอบพื้นที่ดินเค็มจัดพร้อมทั้งปลูกไม้ยืนต้นโตเร็ว (4) ท าร่องระบายน้ าเค็มในพื้นที่แต่ละแปลงปลูกพืช
(5) เลี้ยงสัตว์ โค กระบือและเป็ดไล่ทุ่ง เพื่อเพิ่มอินทรียวัตถุในดิน (6) ความชื้นของผิวดิน (7) อนุรักษ์ ฟื้นฟู
ปลูกพืชผักและไม้ผลยืนต้นที่ทนเค็มประจ าถิ่นไว้เป็นอาหาร (8) เจาะบ่อน้ าบาดาลที่ได้น้ าไม่เค็มไปใช้ประโยชน์ใน
พื้นที่ดินเค็มและ (9) ท าท านบดินกันไม่ให้น้ าเค็มไหลผ่านท าร่องน้ าหรือขุดสระน้ ารวบรวมน้ าเค็มแล้วระบายทิ้ง
3) การใช้ประโยชน์จากพื้นที่ดินเค็มตามภูมิปัญญาของชุมชน เป็นดังนี้ (1) การใช้ประโยชน์พื้นที่ดิน
เค็มในระดับเค็มน้อยถึงระดับเค็มมากการใช้ประโยชน์เพื่อการเกษตร ปลูกข้าวนาปีพันธุ์พื้นเมืองและพืชผัก
ผลิตปศุสัตว์ที่ให้ผลผลิตที่มีคุณภาพดีกว่า ได้แก่ โค กระบือ ไก่ เป็ดเทศ ห่าน ไก่งวง ไก่ตอก การจับและการ
เพาะเลี้ยงสัตว์ครึ่งบกครึ่งน้ า ได้แก่ กบ เขียด อึ่งอ่าง ทั้งปลา กุ้ง หอยและแมลงในน้ าที่เป็นอาหาร (2) การใช้
ประโยชน์พื้นที่ดินเค็มในระดับเค็มจัด ได้แก่ (2.1) การใช้ประโยชน์เพื่อการเกษตร ได้แก่ เป็นแหล่งหาอาหาร
จากพืชผัก ไม้ผลพื้นบ้าน แมลงและสัตว์น้ าธรรมชาติ ปลูกไม้ยืนต้นพืชทนเค็ม เพื่อท าฟืนและถ่านที่มี
คุณภาพสูง ที่อยู่อาศัยของแมลงของสัตว์ต่างๆ ใช้เป็นอาหารพื้นบ้าน จ าหน่ายไม้ ไม้ผลยืนต้น (มะขามเทศ
มะพร้าว) และพืชบ าบัดความเค็มและใช้สอย เป็นสถานที่เลี้ยงโคกระบือ และ สัตว์ปีก (2.2) การใช้ประโยชน์ที่
ไม่ใช่การเกษตร ได้แก่ ผลิตเกลือสินเธาว์ทั้งแบบต้มและนาเกลือที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม ดินโคลนเค็มเพื่อ
สุขภาพ น้ าเกลือเพิ่มพลังงาน และเป็นสถานที่นวดร่างกาย เป็นแหล่งท่องเที่ยว ศึกษาดูงานเรียนรู้วิถีชีวิตชุมชน
ในพื้นที่ดินเค็มจัด
ข้อเสนอแนะ
การศึกษา วิจัย พัฒนาและใช้ประโยชน์จากนวัตกรรมและเทคโนโลยีที่เป็นภูมิปัญญาท้องถิ่น ด้านการ
จัดการและการใช้ประโยชน์พื้นที่ดินเค็มเพื่อให้เป็นพื้นที่ผลิตสินค้าเกษตรและผลิตภัณฑ์เกษตรแปรรูปที่มี
ปริมาณ คุณภาพ มูลค่าสูง และมีความปลอดภัยสูงในระดับมาตรฐาน คณะผู้ศึกษาวิจัยจึงมีข้อเสนอแนะดังนี้
1. ศึกษา ส ารวจและรวบรวมและท าแปลงเพาะปลูก วิเคราะห์ ประมวลผล เผยแพร่ และพัฒนาพรรณพืช
ประจ าถิ่นในพื้นที่ดินเค็มระดับต่างๆ เพื่อเป็นศูนย์เรียนรู้
164
