Page 220 - คู่มือการพัฒนาที่ดินสำหรับหมอดินอาสาและเกษตรกร

ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน

บทที่ 11

การเก็บตัวอย่างดินเพื่อวิเคราะห์และการแปลผล

การเก็บตัวอย่างดินเพื่อการวิเคราะห์ ถือเป็นขั้นตอนที่สำคัญในการทำการเกษตร สามารถทำได้ตลอดปี

โดยช่วงเวลาที่เหมาะสมในการเก็บตัวอย่างดิน คือ หลังการเก็บเกี่ยวผลผลิตหรือก่อนการเตรียมดินในการ
เพาะปลูก ทำให้ทราบถึงปัญหาของดิน ซึ่งจะเป็นประโยชน์ต่อการเกษตรอย่างยิ่งด้านการวางแผนการปลูกพืช
และช่วยในการลดต้นทุนการผลิตที่เกิดจากการใช้วัสดุปรับปรุงดินและการใช้ปุ๋ย

11.1 วิธีเก็บตัวอย่างดิน มีดังนี้
11.1.1 ขนาดของแปลงเก็บตัวอย่างดิน
ขนาดแปลงเก็บตัวอย่างดินขึ้นอยู่กับความแตกต่างของพื้นที่ เช่น ที่ราบ ที่ลุ่ม ที่ดอน ที่ลาดชัน

ลักษณะและสมบัติของดิน ชนิดพืชที่ปลูกและประวัติการจัดการดิน เช่น การใช้ปุ๋ยหรือวัสดุปูนในช่วงเวลา ที่ผ่าน

มา พื้นที่เก็บตัวอย่างดินที่มีความแตกต่างกัน จะต้องแบ่งพื้นที่ออกเป็นแปลงย่อยตามความแตกต่างของพื้นที่และ ภาพแสดงการสุ่มเก็บตัวอย่างดินเพื่อวิเคราะห์ลักษณะดิน
ประวัติการใช้ที่ดิน เพื่อเก็บตัวอย่างดินแยกกันเป็นแปลงๆ หลังจากนั้นให้แบ่งพื้นที่เป็นแปลง แปลงละ 10-20 ไร่ ต่อ
การเก็บดินหนึ่งตัวอย่าง

11.1.2 การสุ่มเก็บตัวอย่างดินกระจายให้ครอบคลุมทั่วแปลง
เก็บตัวอย่างดินแปลงละ 15-20 จุด ต่อพื้นที่ 10-20 ไร่

1) การเก็บตัวอย่างดินชั้นบน ก่อนขุดเจาะดินจะต้องนำหญ้า เศษพืช หรือวัสดุที่อยู่ผิวหน้าดิน
ออกเสียก่อน (อย่าแซะหรือปาดหน้าดินออก) แล้วใช้จอบ เสียม หรือพลั่วขุดหลุมดินเป็นรูปตัววี (V) ให้ลึกในแนวดิ่ง

ประมาณ 15 เซนติเมตร หรือในระดับชั้นไถพรวน (สำหรับพืชทุกชนิด) จากนั้น แซะเอาดินด้านหนึ่งเป็นแผ่นหนา
ประมาณ 2-3 เซนติเมตร จากปากหลุมถึงก้นหลุม แล้วเก็บตัวอย่างดินจุดตรงกลางจากบนลงล่าง ตัวอย่างดินที่ได้นี้

เป็นตัวอย่างดินจาก 1 จุด ที่ความลึก 0-15 เซนติเมตร ดำเนินการเช่นเดียวกันนี้จนครบทุกจุด แล้วนําดินชั้นบนจาก
ทุกจุดใส่รวมกันในถังพลาสติกหรือภาชนะที่เตรียมไว้

2) การเก็บตัวอย่างดินชั้นล่าง เก็บตัวอย่างดินที่ความลึก 0-15 เซนติเมตร ออกจากหลุมให้หมด
เพื่อที่จะขุดหรือเจาะดินในชั้นดินล่างที่ลึกประมาณ 30 เซนติเมตร นําตัวอย่างดินชั้นล่างที่เก็บจากทุกจุด (15-20 จุด

ต่อพื้นที่) ใส่ลงถังพลาสติกหรือภาชนะที่เตรียมไว้อีกใบหนึ่ง
11.1.3 การสุ่มเก็บตัวอย่างดินไปวิเคราะห์
นําตัวอย่างดินที่สุ่มเก็บมาจากพื้นที่ต่าง ๆ ผสมคลุกเคล้าให้เข้ากันไปผึ่งในที่ร่มที่มีอากาศถ่ายเทได้ดี

ห้ามนําไปอบหรือผึ่งแดดเด็ดขาด เมื่อดินแห้งแล้ว ทำการสุ่มเก็บตัวอย่างดินให้ได้ประมาณ 500 กรัมต่อหนึ่งแปลง
ด้วยการเกลี่ยตัวอย่างดินแผ่ให้เป็นรูปวงกลม แล้วแบ่งออกเป็น 4 ส่วนเท่าๆ กัน จากนั้นเก็บดิน มา 1 ส่วน แล้วทำ

เช่นนี้จนได้น้ำหนักตัวอย่างดินที่แห้งประมาณ 500 กรัม ใส่ในถุงพลาสติกที่สะอาด จากนั้น บันทึกรายละเอียดในแบบ
กรอกข้อมูลตัวอย่างดินและแบบส่งตัวอย่างดินให้เรียบร้อย ถูกต้อง และครบถ้วน เพื่อให้ผู้วิเคราะห์ดินทราบสถานที่ ภาพแสดงแบบกรอกข้อมูลตัวอย่างดินและแบบส่งตัวอย่างดิน

เก็บตัวอย่างดิน การใช้ที่ดิน และประวัติการจัดการดิน สำหรับประกอบคำแนะนําภายหลังทราบผลการวิเคราะห์ดิน
จากนั้นปิดปากถุงเก็บตัวอย่างดินให้แน่น นำใส่ในกล่องกระดาษแข็งอีกชั้นหนึ่ง เพื่อส่งไปวิเคราะห์

192 คู่มือการพัฒนาที่ดินส�าหรับหมอดินอาสาและเกษตรกร
กรมพัฒนาที่ดิน