Page 202 - คู่มือการพัฒนาที่ดินสำหรับหมอดินอาสาและเกษตรกร

ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน

บทที่ 10

การใช้ปุ๋ยพืชสด และพืชคลุมดินเพื่อการเกษตร

10.1 ปุ๋ยพืชสด (green manure)

10.1.1 ปุ๋ยพืชสด (green manure)
หมายถึง ปุ๋ยอินทรีย์ที่ได้จากการไถกลบพืชเพื่อปรับปรุงบำรุงดิน ส่วนใหญ่เป็นพืชวงศ์ถั่ว

หรือเศษเหลือของพืชต่าง ๆ ที่ยังเขียวสดอยู่ (สำนักงานราชบัณฑิตยสภา, 2562) ซึ่งหมายถึงการปลูกพืชเพื่อ

ใช้สำหรับการตัดสับหรือไถกลบลงดินในขณะที่พืชยังเขียวสดอยู่ โดยมีจุดประสงค์เพื่อปรับปรุงบำรุงดินให้มี
ความอุดมสมบูรณ์ เนื่องจากพืชปุ๋ยสดเมื่อถูกไถกลบลงดินและปล่อยให้เกิดการย่อยสลาย จะให้ธาตุอาหารพืช

และช่วยเพิ่มอินทรียวัตถุแก่ดิน (กรมพัฒนาที่ดิน, 2550) โดยพืชวงศ์ถั่วนิยมนำมาใช้ปลูกเป็นพืชปุ๋ยสด เมื่อ

ซากของพืชปุ๋ยสดถูกกลบลงในดิน จะช่วยปรับปรุงสมบัติทางกายภาพของดินให้ดีขึ้น (องอาจ และคณะ,
2539; Subba and Vital, 1987; Badanur, 1991) ทั้งนี้ การไถกลบพืชปุ๋ยสดแล้วปล่อยให้ย่อยสลายจะใช้

เวลาประมาณ 10 - 30 วัน ของการเกิดกระบวนการย่อยสลาย จะทำให้ปริมาณอินทรียวัตถุ และปริมาณ
ไนโตรเจนในดินเพิ่มสูงขึ้น เป็นประโยชน์ต่อการเจริญเติบโตของพืชที่ปลูกในระบบต่าง ๆ ตามมา (เสียงแจ๋ว

และคณะ, 2532) อาจใช้พืชปุ๋ยสดกับระบบการปลูกพืชแซม (Inter cropping) เป็นการปลูกพืชปุ๋ยสดแซมใน
แถวพืชหลัก หรือเป็นการปลูกพืชหลักแล้วปลูกพืชปุ๋ยสดแซมในแถวไปพร้อม ๆ กัน หรือเหลื่อมเวลาในพื้นที่

เดียวกัน โดยมีหลักเกณฑ์ว่าพืชหลักและพืชปุ๋ยสดต้องไม่แข่งขันกันหรือเป็นอุปสรรคต่อการเจริญเติบโตและ

การให้ผลผลิตซึ่งกันและกัน (พิทยากร, 2535)

10.1.2 ลักษณะของพืชปุ๋ยสดที่ดี

พืชปุ๋ยสดที่นิยมปลูกทั่วไปจะเป็นพืชวงศ์ถั่ว เนื่องจากขึ้นได้ง่าย และเจริญเติบโตได้ดี

นอกจากนี้พืชวงศ์ถั่วยังมีคุณสมบัติพิเศษกว่าพืชชนิดอื่นคือ ที่รากพืชวงศ์ถั่วจะเป็นที่อยู่อาศัยของไรโซเบียมซึ่ง

เป็นแบคทีเรียชนิดหนึ่ง จะเจริญอยู่ร่วมกันอย่างพึ่งพาอาศัยซึ่งกันและกัน (symbiosis) คือ ต่างฝ่ายต่างได้รับ
ประโยชน์ในการอยู่ร่วมกัน โดยพืชวงศ์ถั่วให้แหล่งพลังงาน (energy source) และแหล่งคาร์บอน (carbon

source) แก่ไรโซเบียม ส่วนไรโซเบียมจะตรึงไนโตรเจนจากอากาศให้กลายเป็นกรดอะมิโน และสารประกอบ
ไนโตรเจนอื่น ๆ ให้พืชนำไปใช้ประโยชน์ได้ (จิระศักดิ์, 2542) ดังนั้นจึงอาจกล่าวได้ว่า พืชวงศ์ถั่วที่มีปริมาณ

ไนโตรเจนสูงขึ้นนั้นก็เกิดจากการตรึงไนโตรเจนร่วมกันระหว่างพืชวงศ์ถั่วและจุลินทรีย์ในดินนั่นเอง (สมศักดิ์ ,
2541) ลักษณะของพืชปุ๋ยสดที่ดี นอกจากจะพิจารณาจากปัจจัยภายนอก และรูปแบบของการปลูกพืชปุ๋ยสด

174 คู่มือการพัฒนาที่ดินส�าหรับหมอดินอาสาและเกษตรกร
กรมพัฒนาที่ดิน