Page 46 - สถานภาพและการจัดการดินเสื่อมโทรมในประเทศไทย

ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน

(2) ขำดควำมรู้เรื่องกำรจัดกำรที่ดิน โดยเฉพาะที่ดินที่มีศักยภาพในการ
เปลี่ยนแปลงสมบัติทางเคมี เช่น พื้นที่ราบลุ่มชายทะเลที่มีสารละลายเกลือ สารละลายของกรดก ามะถันสูง

การใช้ประโยชน์ที่ดินโดยขาดความรู้และการจัดการที่ดี อาจท าให้เกิดการแพร่กระจายของดินเค็ม และดิน
กรดก ามะถัน หรือดินเปรี้ยวเพิ่มมากขึ้น เช่นเดียวกันกับพื้นที่ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือที่มีการ
แพร่กระจายของดินเค็มจากการสร้างเหมืองฝาย อ่างเก็บน้ าในบริเวณที่ดินมีแหล่งวัตถุต้นก าเนิดของเกลือ
หรือพื้นที่ดินที่มีการสะสมของเหล็กและแมงกานีสสูง เมื่อพื้นที่ถูกน ามาใช้ประโยชน์ขาดการดูแลจัดการที่ดี
ท าให้ดินกลายเป็นดินลูกรัง (Lateritic soil) ได้

(3) องค์กรดูแลทรัพยำกรดินและที่ดิน เป็นที่ทราบว่ามีหน่วยงานหลักที่ดูแลเรื่อง
การใช้ทรัพยากรดินและที่ดินหลายหน่วยงาน ได้แก่ กรมพัฒนาที่ดิน กรมป่าไม้ ส านักงานปฏิรูปที่ดินเพื่อ
เกษตรกรรม กรมประชาสงเคราะห์ กรมการผังเมือง และหน่วยงานต่างๆ อีกหลายหน่วยงานในหลาย

กระทรวง ซึ่งปัจจุบันหน่วยงานหลักได้ด าเนินการส ารวจขอบเขต จ าแนกชนิด ประเมินศักยภาพของที่ดิน
ก าหนดเขตการใช้ประโยชน์ หรือแม้แต่วางแผนการใช้ที่ดินไว้บ้างแล้ว ปัญหาที่เกิดขึ้นกับการดูแล การ
จัดการทรัพยากรดินและที่ดินยังไม่บรรลุผลอย่างแท้จริง เนื่องจากอุปสรรคต่างๆ สรุปโดยสังเขปได้ดังนี้
(3.1) บุคลากรและงบประมาณมีจ ากัด จึงเป็นข้อจ ากัดในการส่งเสริมความรู้

เพื่อการพัฒนาบุคลากรในด้านการจัดการและการปรับปรุงบ ารุงดิน การเผยแพร่ และฝึกอบรมแก่เกษตรกร
(3.2) ฐานข้อมูลเรื่องดินและที่ดินของหน่วยงานต่างๆ ที่เกี่ยวข้องไม่สอดคล้อง
กัน ทั้งในด้านขอบเขต มาตราส่วน และวิธีการที่ได้มาซึ่งข้อมูล และข้อมูลไม่ทันสมัย
(3.3) กฎระเบียบและกฎหมายไม่สอดคล้องกัน ทั้งทางด้านวิธีการด าเนินการ

และระเบียบวิธีปฏิบัติ บางหน่วยงานไม่มีกฎหมายที่จะสามารถบังคับใช้ได้ จึงท าให้ไม่มีมาตรการในการ
ควบคุม ออกกฎระเบียบการใช้ดินและที่ดินได้ตามหลักวิธีการจัดการที่ดีได้
3) กำรใช้ปุ๋ยเคมี ปุ๋ยเป็นปัจจัยการผลิตที่มีบทบาทส าคัญต่อการพัฒนาผลผลิตทาง
การเกษตร การเพิ่มประสิทธิภาพของการผลิตโดยการใช้ปุ๋ยเคมีเป็นวิธีเร่งด่วน และให้ผลรวดเร็ว แต่การใช้

ปุ๋ยเคมีของเกษตรกรอย่างไม่ถูกต้องทั้งในด้านปริมาณ ชนิดของปุ๋ยและเวลาที่เหมาะสมในการใส่ปุ๋ย เป็น
การเพิ่มปริมาณการปนเปื้อนของธาตุอาหารพืช และสารเคมีในดินท าให้ดินเสื่อมโทรมลง ปริมาณปุ๋ยที่ไม่
เป็นประโยชน์จะสูญเสียไปโดยการถูกชะล้างลงไปในแหล่งน้ าธรรมชาติ ท าให้เกิดมลภาวะทางน้ าตามมา แต่
ปุ๋ยเคมียังเป็นปัจจัยการผลิตที่จ าเป็นและมีแนวโน้มความต้องการเป็นปริมาณมากขึ้นทุกปี

ปัจจุบันปุ๋ยเคมีที่ใช้ภายในประเทศได้จากการน าเข้าจากต่างประเทศ ซึ่งมีอยู่สอง
รูปแบบคือ ปุ๋ยสูตรส าเร็จ และปุ๋ยในรูปปุ๋ยเดี่ยวหรือแม่ปุ๋ย การน าเข้าปุ๋ยส่วนใหญ่ด าเนินการโดยภาคเอกชน
ส่วนภาครัฐ เช่น องค์การตลาดเพื่อเกษตรกร เคยน าเข้าปุ๋ยเคมีแต่ไม่มากนัก ปัจจุบันมีบริษัทน าเข้าปุ๋ย
ประมาณ 70 ราย ปุ๋ยเคมีที่น าเข้าเป็นแบบเทกอง (Bulk) และบรรจุกระสอบ (bagged) ซึ่งแบบเทกองจะ

เป็นที่นิยมมากกว่าแบบบรรจุกระสอบ จากข้อมูลปริมาณของปุ๋ยเคมีน าเข้าในปี 2541 ซึ่งมีปริมาณ
3,047,159 ตัน มีมูลค่าการน าเข้าเกือบ 2 หมื่นล้านบาท (ส านักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติ
และสิ่งแวดล้อม, 2551) ในขณะที่ปี 2556 พบว่าปริมาณการน าเข้าปุ๋ยเคมีเพิ่มขึ้น จ านวน 5,638,891 ตัน

มีมูลค่าถึง 72,259 ล้านบาท ซึ่งได้ส่งผลต่อการสิ้นเปลืองและเสียดุลการค้ากับต่างประเทศ (ส านักงาน
เศรษฐกิจการเกษตร, 2556)
4) กำรปนเปื้อนของสำรพิษในดิน สาเหตุการปนเปื้อนอาจเกิดตามธรรมชาติจากวัตถุ
ต้นก าเนิด หรือเกิดจากกิจกรรมของมนุษย์ อาทิ การท าเหมืองแร่ การถลุงแร่และเถ้าลอย มีการใช้สารพิษ

สถานภาพและการจัดการดินเสื่อมโทรมในประเทศไทย 31
กรมพัฒนาที่ดิน