Page 20 - สถานภาพและการจัดการดินเปรี้ยวในประเทศไทย

ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน

2+
FeS2 + Fe 3+ 2Fe + 2S + 1e (2.6)

กำมะถันที่เกิดขึ้นจะถูกออกซิไดซ์ต่อไป เกิดเป็นกรดกำมะถันเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ และในสภาพที่ดินมีพีเอชต่ำ
กว่า 4 อัตราการเกิดออกซิเดชันของไพไรต์จะเพิ่มขึ้น เนื่องจาก Thiobacillus ferrooxidans สามารถออกซิไดซ์
3+
2+
เฟอรัสไอออน (Fe ) ที่เกิดขึ้นให้เป็นเฟอริกไอออน (Fe ) ได้อย่างมีประสิทธิภาพดังสมการ (2.7) โดยเฟอริก
ไอออนจะทำหน้าที่เป็นตัวรับอิเล็กตรอนให้กับสมการที่ (2.6) ส่งผลให้สารไพไรต์ถูกออกซิไดซ์อยู่เรื่อยๆ ถึงแม้ว่าดิน
นั้นจะมีน้ำขังอยู่ก็ตาม นอกจากนั้น เมื่อสภาพที่ดินมีพีเอชต่ำกว่า 4 ทำให้อะลูมินัมที่เป็นองค์ประกอบที่มีอยู่มากใน

ดินละลายออกมาในรูปของอะลูมินัมไอออน และเมื่อเกิดปฏิกิริยาไฮโดรไลซีสก็ยิ่งทำให้ดินมีกรดเพิ่มขึ้น (แสงดาว
และธนภัทร์สกรณ์, 2557)

3+
2+
Fe + 1/4O2 + H + Fe + 5/2H2O (2.7)

นอกจากปฏิกิริยาออกซิเดชันดังกล่าวข้างต้นแล้ว ถ้าในสารละลายดินมีธาตุประจุบวก เช่น โพแทสเซียม

+
+
ไอออน (K ) และโซเดียมไอออน (Na ) เป็นต้น สารประกอบจาโรไซต์ (KFe3(SO4)2(OH)6) สามารถเกิดขึ้นได้ดัง
สมการ (2.8) (เจริญ, 2541) หรือสารประกอบอื่น ซึ่งแตกต่างไปตามชนิดของธาตุประจุบวกที่อยู่ในสารละลายดิน

2-
+
2- + 1/3KFe3(SO4)2(OH)6 + 4/3SO4 + 3H (2.8)
FeS2 + 15/4O4 + 5/2H2O + 1/3K

กล่าวโดยสรุป ดินเปรี้ยวจัดหรือดินกรดกำมะถันเกิดจากการย่อยสลายอินทรียวัตถุจากเศษซากพืชโดย
2-
จุลินทรีย์ในสภาพน้ำท่วมขัง ซึ่งจุลินทรีย์เหล่านี้จะใช้ซัลเฟต (SO4 ) เป็นตัวรับอิเล็กตรอนทำให้เกิดก๊าซ
2+
ไฮโดรเจนซัลไฟด์ (H2S) และเมื่อก๊าซนี้ทำปฏิกิริยากับเฟอรัสไอออน (Fe ) ที่มาจากสารประกอบเหล็กออกไซด์ใน
ตะกอนดินทำให้เกิดเป็นสารไพไรต์ เมื่อดินอยู่ในสภาพแห้ง สารไพไรต์จะทำปฏิกิริยากับออกซิเจนทำให้เกิดกรด
กำมะถัน ทำให้ดินมีสภาพเป็นกรด หากการออกซิเดชันของไพไรต์โดยจุลินทรีย์ดินเกิดขึ้นได้ดี ส่งผลให้เกิดกรด
กำมะถันและสารประกอบจาโรไซต์เกิดได้มากขึ้นในหน้าตัดดิน ดินจึงมีสภาพเป็นกรดรุนแรง (เจริญ, 2541)

ดินเปรี้ยวจัดหรือดินกรดกำมะถันสามารถแบ่งตามสภาพความเป็นกรดของดินออกเป็น 3 กลุ่ม โดย
Brinkman and Pons (1973) แยกตามสมบัติอย่างกว้างๆ และได้ให้คำจำกัดความของดินเปรี้ยวจัดแต่ละกลุ่มไว้
ดังต่อไปนี้
1) ดินเปรี้ยวจัดแฝง (potential acid sulfate soil) ได้แก่ ดินที่มีศักยภาพที่จะเป็นดินเปรี้ยวจัด

มีกำเนิดมาจากตะกอนน้ำกร่อย (marine sediments) ซึ่งมีปริมาณซัลไฟต์โดยเฉพาะอย่างยิ่งแร่ไพไรต์ (FeS2) สูง
ประมาณ 0.25-1 เปอร์เซ็นต์ (van Breemen, 1972a) แต่จะมีปริมาณของตะกอนที่เป็นปูนและตะกอนแร่ต่างๆ ที่
มีสมบัติเป็นด่าง ในปัจจุบันดินนี้ยังคงอยู่ในสภาพน้ำขังหรือยังไม่ได้มีการระบายน้ำออก ชั้นของดินบนยังมีพีเอช

เป็นกลางหรือด่างอ่อน (พีเอช 7.0-8.0) ถ้ามีการระบายน้ำเพื่อใช้ประโยชน์ในพื้นที่ดินนี้และทำให้ดินแห้งมีการ
ถ่ายเทอากาศเกิดขึ้นในชั้นดิน จะทำให้ดินนี้กลายเป็นดินเปรี้ยวจัด มีปัญหาต่อการเจริญเติบโตของพืชได้ ดิน
ประเภทนี้จะพบอยู่ทั่วไปในบริเวณที่เป็นป่าชายเลนที่ในปัจจุบันยังมีน้ำทะเลแช่ขังอยู่ ซึ่งเป็นสาเหตุให้ปริมาณเกลือ
สูง นักวิชาการทางด้านดินบางท่านเรียกดินเหล่านี้ว่าดินเค็มชายทะเลที่มีความเปรี้ยวแฝงหรือดินเค็มชายทะเลที่มี

8 สถานภาพและการจัดการดินเปรี้ยวจัดในประเทศไทย
กรมพัฒนาที่ดิน