Page 59 - สถานภาพและการจัดการดินเค็มในประเทศไทย

ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน

ในประเทศปากีสถานใช้มาตรการการมีส่วนร่วมของชุมชนเข้ามาจัดการการใช้ที่ดิน โดยมีการสร้าง
แบบจำลองเชิงผสมผสาน และกำหนดปัจจัยต่าง ๆ ที่มีผลต่อการแพร่กระจายดินที่มีผลกระทบจากเกลือ เช่น

ธนาคารน้ำ การระบายน้ำในแนวดิ่ง ความเอียงของลำน้ำ และการจัดสรรน้ำชลประทาน เป็นต้น วิธีการ
ดังกล่าวทำให้เกิดกระบวนการเรียนรู้และสร้างความตระหนักของคนในชุมชนอย่างมาก (Inam et al., 2017)
ในขณะที่ประเทศสหรัฐอเมริกาใช้เทคนิคการจัดการน้ำเชิงระบบเพื่อบรรเทาและลดการแพร่กระจาย ดินที่มี

ผลกระทบจากเกลือ ได้แก่ การจัดการน้ำในพื้นที่ปลดปล่อยน้ำส่วนเกินบนผิวดินและบริเวณที่เป็นพื้นที่รองรับ
น้ำส่วนเกิน ซึ่งการจัดการในบริเวณพื้นที่ปลดปล่อยน้ำส่วนเกินจะมีผลเชื่อมโยงไปถึงการรักษาระดับน้ำใต้ดิน
ไม่ให้ยกตัวสูงขึ้นจนก่อให้เกิดปัญหาการแพร่กระจายเกลือตามมา (Bauder et al., 2014)

4.1.9 การติดตามดินที่มีผลกระทบจากเกลือด้วยรังสีเทคนิค
ประเทศในแถบตะวันออกกลางมีการใช้เทคนิคนิวตรอน (soil moisture neutron probe; SM-

NP) และเทคนิคไอโซโทรป (N-15 Isotope) โดย SM-NP ถูกนำมาใช้เพื่อการติดตามระดับความชื้นและอัตรา
การใช้ไนโตรเจนของพืชจากปุ๋ยในดินที่มีผลกระทบจากเกลือ มีหลักการทำงานโดยเมื่อปักโพรบวัดความชื้นลง
ในดิน โพรบจะปล่อยนิวตรอนวิ่งชนกับอะตอมไฮโดรเจนในโมเลกุลของน้ำ และแอมโมเนียม ซึ่งเป็น
ส่วนประกอบของปุ๋ยไนโตรเจนในดิน แล้วสะท้อนสัญญานกลับมายังโพรบ ทำให้สามารถติดตามสถานการณ์

การเปลี่ยนแปลงไนโตรเจน และความชื้นในดินที่มีผลกระทบจากเกลือได้ (ภาพที่ 4.11)

ภาพที่ 4.11 แบบจำลอง Soil moisture neutron probe
ที่มา: Kodaira and Shibusawa (2013)

นักวิจัยจากสหรัฐอเมริกา Swanhart et al. (2014) ศึกษาการใช้ Portable X-ray fluorescence
(PXRF) ในการติดตามเกลือในพื้นที่ดินที่มีผลกระทบจากเกลือ โดยเปรียบเทียบค่าปัจจัยที่วัดได้จาก PXRF กับ

สมบัติดิน (Cl S K Ca ปริมาณ (เปอร์เซ็นต์) อนุภาคทราย แร่ดินเหนียว และอินทรียวัตถุ) ในชั้นดินบนที่
2+
- 2- +
ความลึก 0-15 เซนติเมตร จำนวน 122 ตัวอย่าง และพบว่าความสัมพันธ์เชิงเส้นของทั้งสองปัจจัยอยู่ในระดับ
2
ความเชื่อมั่นที่สูงมาก (R = 0.8-0.9) จากข้อมูลนี้ สรุปได้ว่าเทคนิค PXRF สามารถใช้ติดตามและคาดการณ์
ปริมาณการนำไฟฟ้าของดินที่มีผลกระทบจากเกลือได้อย่างมีประสิทธิภาพ ทั้งนี้ จะเป็นประโยชน์ต่อการ

ติดตามการเปลี่ยนแปลงของค่าปริมาณความเค็มและเป็นข้อมูลในการตัดสินใจในการจัดการแก้ปัญหา ดินที่มี
ผลกระทบจากเกลือด้วยมาตรการที่เหมาะสมต่าง ๆ

สถานภาพและการจัดการดินเค็มในประเทศไทย 45
กรมพัฒนาที่ดิน