Page 141 - ผลกระทบระยะยาวของการปลูกยางพาราต่อสมบัติดินและความหลากหลายทางชีวภาพในดิน Long Term Impact of Rubber Plantation on Soil Properties and Biodiversity

ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน

97

2. ผลกระทบของรอบการปลูกและอายุของยางพาราต่อสมบัติทางกายภาพและเคมีของดิน

จากการศึกษา พบว่า การเปลี่ยนแปลงการใช้ประโยชน์พื้นที่จากพื้นป่าเป็นการปลูก
ยางพาราส่งผลกระทบต่อการเปลี่ยนแปลงสมบัติทางกายภาพและเคมีของดินในทันที โดยทำให้

ปริมาณอินทรียวัตถุ ปริมาณคาร์บอนและไนโตรเจนทั้งหมดในดิน ปริมาณโพแทสเซียม แคลเซียมและ

แมกนีเซียมที่เป็นประโยชน์ต่อพืชในดินลดลง สอดคล้องกับ Van Noordwijk และคณะ (1997) ซึ่ง
พบว่า ปริมาณคาร์บอนในดินจะมีการเปลี่ยนแปลงตามลักษณะการใช้ประโยชน์ที่ดิน โดยพบว่า

ปริมาณคาร์บอนที่สะสมในดินจะมีมากที่สุดในพื้นที่ป่าสมบูรณ์ ทั้งนี้การสะสมคาร์บอนในดิน

นอกจากจะเกิดจากการย่อยสลายของอินทรียวัตถุแล้ว ยังเกิดจากกระบวนการสังเคราะห์แสงของพืช
โดยการดูดซับก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์และเปลี่ยนให้เป็นสารประกอบในรูปคาร์บอนต่างๆ เช่น

เซลลูโลสและลิกนิน จากนั้นจะเข้าสู่แหล่งสะสมอินทรีย์คาร์บอนในดินโดยอยู่ในเศษซากพืช รากพืช

รวมทั้งสารที่ซึมออกมาจากรากพืช ทั้งนี้ กระบวนการย่อยสลายอินทรียวัตถุและเศษซากพืชต่างๆ
ส่วนใหญ่เกิดขึ้นใกล้กับผิวดิน ดังนั้น คาร์บอนจึงมีการสูญเสียได้ง่าย หากมีการใช้ประโยชน์ที่ดินที่ไม่

ถูกต้อง (เอกอนงค์, 2552) ทั้งนี้ พบว่า การเปลี่ยนแปลงสมบัติทางกายภาพและเคมีของดิน
มีแนวโน้มในการส่งผลให้ความอุดมสมบูรณ์ของดินลดลงในรอบการปลูกที่ 3 โดยเฉพาะปริมาณ

ไนโตรเจนทั้งหมดในดิน ปริมาณโพแทสเซียมและแมกนีเซียมที่เป็นประโยชน์ต่อพืชในดินแตกต่างกัน

สอดคล้องกับ Karthikakuttyamma และคณะ (1998) ซึ่งพบว่า การปลูกยางพาราติดต่อกันจะทำให้
ปริมาณไนโตรเจนทั้งหมดในดินลดลง เช่นเดียวกับ Zhang และคณะ (2007) ซึ่งทำการศึกษา

ความเสื่อมโทรมของดินในพื้นที่ปลูกยางพาราและพบว่า การปลูกยางพารามีผลทำให้ปริมาณอินทรีย์
ไนโตรเจนในดินลดลงเช่นเดียวกัน ในขณะที่ Njar และคณะ (2011) พบว่า การปลูกยางพาราในพื้นที่

เดิมเป็นระยะเวลานานมีผลทำให้ปริมาณโพแทสเซียมในดินลดลง ทั้งนี้ อาจเกิดจากความไม่สมดุล

ของการหมุนเวียนธาตุอาหารพืชในดิน เนื่องจากการสูญเสียธาตุอาหารไปกับผลผลิตที่เก็บเกี่ยวไป
ซึ่งมีรายงานว่า ในน้ำยาง 1 ตัน จะสูญเสียไนโตรเจน ฟอสฟอรัส โพแทสเซียม และแมกนีเซียม เท่ากับ

20, 5, 25 และ 5 กิโลกรัม ตามลำดับ (นุชนารถ, 2554) โดยการเพิ่มปริมาณธาตุอาหารในดินให้

สมดุลกับปริมาณธาตุอาหารที่สูญเสียไปเป็นสิ่งสำคัญในการผลิตพืชเพื่อให้ได้รับผลผลิตอย่างต่อเนื่อง
และยั่งยืน (Lal, 2000) แม้ว่า จะมีแนวโน้มว่า ความอุดมสมบูรณ์ของดินจะสามารถฟื้นตัวขึ้นได้เมื่อ

ยางพารามีอายุมากขึ้น ทั้งนี้ ในการวิจัยครั้งนี้ พบว่า เมื่อมีการตัดโค่นยางพาราแปลงเดิมเพื่อปลูกใหม่
ทำให้สมดุลธาตุอาหารในดินถูกทำลายลงอีกครั้ง โดยการไถเตรียมพื้นที่เพื่อปลูกยางพาราในรอบ

การปลูกใหม่ อาจส่งผลต่อโครงสร้างดินซึ่งเป็นปัจจัยหลักที่ส่งผลต่อการหมุนเวียนธาตุอาหารในดิน

โดยทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางกายภาพตลอดจนปัจจัยทางชีวภาพที่ส่งผลต่อระบบนิเวศทาง
การเกษตร (Ball et al., 2005)