Page 12 - แผนการใช้ที่ดินโครงการเพิ่มศักยภาพการผลิตข้าวหอมอินทรีย์เพื่อการส่งออกในพื้นที่ทุ่งหมาหิว ระยะที่ 1 ตำบลจิกเทิง ตำบลตาลสุม อำเภอตาลสุม จังหวัดอุบลราชธานี

ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน

6

คุณภาพที่ดินว่าจะต้องมีครบอย่างน้อย 3 ประการ คือ มีผลต่อพืชหรือประเภทการใช้ที่ดินนั้นๆ พบ
ค่าวิกฤตในพื้นที่ปลูกนั้นๆ และการรวบรวมข้อมูลต้องสามารถปฏิบัติได้จริง
จากเงื่อนไขการคัดเลือกคุณภาพที่ดินดังกล่าวข้างต้น และการล าดับความส าคัญของ
คุณภาพที่ดิน พบว่า คุณภาพที่ดินที่สมควรน ามาใช้ประเมินส าหรับประเทศไทยมี 13 ชนิด ได้แก่

1. ความเข้มของแสงอาทิตย์ (u : Radiation Regime) ลักษณะของที่ดินที่เป็นตัวแทน
ได้แก่ ค่าความยาวของช่วงแสง เพราะมีผลโดยตรงต่อการออกดอกของพืช พืชแต่ละชนิดมีความ
ต้องการความยาวของช่วงแสงที่มีอิทธิพลต่อการออกดอกแตกต่างกันไป พืชบางชนิดต้องการช่วงแสง
สั้นถึงจะออกดอก บางชนิดต้องการช่วงแสงยาว แต่บางชนิดแสงไม่มีอิทธิพลต่อการออกดอก ค่าความ

ยาวของช่วงแสงจะแตกต่างกันออกไปตามจุดที่ตั้งบนเส้นรุ้งในแต่ละช่วงเดือน
2. ระบอบอุณหภูมิ (t : Temperature Regime) คุณลักษณะที่ดินที่เป็นตัวแทน ได้แก่
ค่าอุณหภูมิเฉลี่ยในฤดูปลูก เพราะอุณหภูมิมีผลต่อการงอกของเมล็ด การออกดอกของพืชบางชนิด
และมีส่วนสัมพันธ์กับกระบวนการสังเคราะห์แสง ซึ่งส่งผลต่อการเจริญเติบโตของพืช

3. ความชุ่มชื้นที่เป็นประโยชน์ต่อพืช (m : Moisture availability) คุณลักษณะที่ดินที่
เป็นตัวแทน ได้แก่ ระยะเวลาการท่วมขังของน้ าในฤดูฝน ปริมาณน้ าฝนเฉลี่ยในรอบปีหรือความ
ต้องการน้ าในช่วงการเจริญเติบโตของพืช นอกจากนี้ ควรพิจารณาถึงการกระจายของน้ าฝนในแต่ละ

พื้นที่และลักษณะของเนื้อดิน ซึ่งมีผลในเรื่องความจุในการอุ้มน้ าที่เป็นประโยชน์ต่อพืช
4. ค่าความเป็นประโยชน์ของออกซิเจนต่อรากพืช (o : Oxygen Availability)
คุณลักษณะที่ดินที่เป็นตัวแทน ได้แก่ สภาพการระบายน้ าของดิน ทั้งนี้เพราะพืชโดยทั่วไปรากพืช
ต้องการออกซิเจนในขบวนการหายใจ ดังนั้นเมื่อพิจารณาถึงปัจจัยของดินที่มีสภาพการระบายน้ าดี
จะมีการถ่ายเทอากาศระหว่างเหนือผิวดินกับภายในดินได้ดี ส่วนในดินที่มีสภาพการระบายน้ าเลว

การถ่ายเทอากาศเป็นไปได้น้อย ท้าให้ปริมาณก๊าซออกซิเจนในดินที่ถูกรากพืชดูดไปมีปริมาณลดลง
ในขณะที่ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ในดินที่ได้จากกระบวนการหายใจเพิ่มขึ้น ซึ่งจะมีผลกระทบ
กระเทือนต่อการเจริญเติบโตของรากพืชและอาจตายได้ในสภาวะที่รากพืชขาดก๊าซออกซิเจนอย่าง

รุนแรง และเป็นเวลานานพอ ส าหรับพืชไร่และไม้ผลไม่สามารถเจริญเติบโตได้ในสภาพที่มีการแช่ขัง
ของน้ าเป็นเวลานานตั้งแต่ 5-14 วันขึ้นไป ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับชนิดของพืช ในสภาพน้ าแช่ขังปริมาณก๊าซ
ออกซิเจนในดินมีน้อยมากหรือไม่มี รากพืชจะขาดออกซิเจนอย่างรุนแรงและถ้าเป็นเวลานานพอพืชที่
ปลูกอาจจะตายได้

ส าหรับข้าวชอบสภาพที่มีการแช่ขังของน้ าเป็นระยะเวลายาวนาน ต้องการดินที่มีการ
ระบายน้ าเลว ทั้งนี้เพราะข้าวมีอวัยวะพิเศษที่สามารถดูดก๊าซออกซิเจนจากน้ าที่แช่ขัง จึงท าให้
สามารถเจริญเติบโตได้ดี
5. ความเป็นประโยชน์ของธาตุอาหาร (s : Nutrient Availability) คุณลักษณะที่ดินที่

เป็นตัวแทน ได้แก่ ปริมาณธาตุอาหารพืชในดิน ในที่นี่จะพิจารณาธาตุอาหารหลัก คือ ไนโตรเจน
ฟอสฟอรัสและโพแทสเซียม ซึ่งเป็นธาตุอาหารหลักที่ส าคัญต่อการเจริญเติบโตของพืชทุกชนิด
ประกอบกับการพิจารณาถึงปฏิกิริยาดิน ซึ่งมีผลต่อลักษณะทางเคมีของธาตุอาหารพืชในดินที่จะอยู่ใน
ภาพที่พืชสามารถน้าธาตุนั้นไปใช้ได้หรือไม่ นอกจากนั้นแล้วปฏิกิริยาดินจะมีผลต่อกิจกรรมของ

จุลินทรีย์ดิน ซึ่งมีส่วนส าคัญในขบวนการย่อยสลายอินทรียวัตถุด้วย