Page 261 - เอกสารประกอบการประชุมวิชาการกรมพัฒนาที่ดิน ปี2560 วิชาการงานพัฒนาที่ดิน ขับเคลื่อนคุณภาพชีวิตเกษตรกรสู่ความยั่งยืน : ระหว่างวันที่ 19-21 กรกฎาคม 2560 ณ โรงแรมสยามออเรียนทัล อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา

ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน

ประชุมวิชาการกรมพัฒนาที่ดิน ปี 2560 “วิชาการงานพัฒนาที่ดิน ขับเคลื่อนคุณภาพชีวิตเกษตรกรสู่ความยั่งยืน” วันที่ 19 - 21 กรกฎาคม 2560

มาตรการอนุรักษ์ดินและน้ําที่เหมาะสมในการปลูกข้าวไร่บนพื้นที่สูง ในเขตพัฒนาที่ดินลุ่มน้ําแม่จันตอนบน

ตําบลแม่สลองนอก อําเภอแม่ฟ้าหลวง จังหวัดเชียงราย
Suitable Soil and Water Conservation Measures for Upland Rice Plantation on Highland
on Upper Part of Maejun Sub Watershed Land Development Zone, Mae Fah Luang

District, Chiangrai Province
1
2
1
1
บุษบา อนุจรพันธ์ มยุรี ปละอุด บุญเดี่ยว บุญหมั้น และ สุภาพร ปาแก้ว
1 2
สํานักงานพัฒนาที่ดินเขต 7 สํานักงานพัฒนาที่ดินเขต 8 กรมพัฒนาที่ดิน
บทคัดย่อ

การศึกษามาตรการอนุรักษ์ดินและน้ําที่เหมาะสมในการปลูกข้าวไร่บนพื้นที่สูง ในเขตพัฒนาที่ดินลุ่มน้ํา
แม่จันตอนบน ตําบลแม่สลองนอก อําเภอแม่ฟ้าหลวง จังหวัดเชียงราย ดําเนินการที่ บ้านตงจาไส หมู่ที่ 13
ตําบลแม่สลองนอก อําเภอแม่ฟ้าหลวง จังหวัดเชียงราย อยู่ในกลุ่มชุดดินที่ 29 ชุดดินบ้านจ้อง (Ban Chong

series: Bg) ระยะเวลาดําเนินการปี พ.ศ.2557-2559 โดยมีวัตถุประสงค์ 1. ศึกษาระยะห่างที่เหมาะสมของคูรับ
น้ํารอบเขา และแถบพืชเพื่อใช้เป็นมาตรการอนุรักษ์ดินและน้ําบนพื้นที่สูงเพื่อปลูกข้าวไร่ ศึกษาผลระยะห่าง
ของคูรับน้ํารอบเขาและแถบพืช ที่มีต่อปริมาณการสูญเสียดิน การเจริญเติบโต และผลผลิตของข้าวไร่ ศึกษา
การเปลี่ยนแปลงสมบัติทางเคมีและกายภาพของดินเมื่อมีการจัดการดินต่างกัน วางแผนการทดลองแบบ Split

plot in RCBD (Split plot in Randomized Complete Block Design) มีจํานวน 6 วิธีการ 3 ซ้ํา ดังนี้
ปัจจัยหลัก (main plot) คือ M1 = ระยะห่างระหว่างคูรับน้ําขอบเขาในแนวดิ่ง 4 เมตร (vertical interval =
4 เมตร), M2 = ระยะห่างระหว่างคูรับน้ําขอบเขาในแนวดิ่ง 8 เมตร (vertical interval = 8 เมตร) สําหรับ
ปัจจัยรอง (sub plot) S1 = ไม่มีมาตรการอนุรักษ์ดินและน้ํา ปลูกข้าวไร่, S2 = มีคันคูรับน้ํารอบเขา,

S3 = มีคันคูรับน้ํารอบเขาและปลูกหญ้าแฝกบริเวณสันคันดินด้านนอก, S4 = ปลูกชา เป็นแถบพืชอนุรักษ์ดิน,
S5 = ปลูกบ๊วยร่วมกับเศษพืช เป็นแถบพืชอนุรักษ์ดิน
ผลการทดลองพบว่า สมบัติทางเคมีดินก่อนปลูก ดินเป็นกรดรุนแรงมาก (extremely acid) มีค่า

ความเป็นกรดเป็นด่างของดิน pHเท่ากับ 4.12 ปริมาณอินทรียวัตถุอยู่ในระดับปานกลางคือ 2.19 เปอร์เซ็นต์
มีปริมาณฟอสฟอรัสที่เป็นประโยชน์ เท่ากับ 12 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม ซึ่งอยู่ในเกณฑ์ระดับปานกลาง ปริมาณ
โพแทสเซียมที่แลกเปลี่ยนได้ เท่ากับ 83 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม อยู่ในเกณฑ์ระดับปานกลาง หลังจากการทดลอง
ผลร่วมระหว่างระยะห่างระหว่างคูรับน้ําขอบเขาในแนวดิ่ง และวิธีการอนุรักษ์ดินและน้ําวิธีการต่างๆ ไม่มีความ
แตกต่างกันทางสถิติ ในปีที่ 3 ค่า pH ของดินปรับขึ้น ดินมีค่าความเป็นกรดเป็นด่างของดิน เป็นกรดจัดมาก

(very strongly acid) มีค่า pH อยู่ในช่วง 4.63-4.79 แต่ปริมาณอินทรียวัตถุเพิ่มขึ้นอยู่ในระดับสูงถึงสูงมาก
คือ 4.50-4.85 เปอร์เซ็นต์ มีปริมาณฟอสฟอรัสที่เป็นประโยชน์แนวโน้มลดลง เท่ากับ 1.2 มิลลิกรัมต่อ
กิโลกรัม ซึ่งอยู่ในเกณฑ์ระดับต่ํามาก และปริมาณโพแทสเซียมที่แลกเปลี่ยนได้ มีแนวโน้มเพิ่มขึ้น อยู่ระดับสูงถึง

สูงมาก มีค่าเท่ากับ 90-121 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม
การเจริญเติบโตของข้าวไร่จากผลร่วมระหว่างระยะห่างระหว่างคูรับน้ําขอบเขาในแนวดิ่ง และวิธีการ
อนุรักษ์ดินและน้ําวิธีการต่างๆพบว่า ให้ผลไม่แตกต่างกันในทางสถิติในแต่ละวิธีการ มีความสูงเฉลี่ย 99.71
เซนติเมตร เมื่อเทียบกับปี 2558 และ 2559 มีความสูงโดยเฉลี่ยเพิ่มขึ้น 101.17 เซนติเมตร และ 102.90

เซนติเมตร การเก็บผลผลิตข้าวไร่จากแปลงทดลองที่มีระบบอนุรักษ์ดินและน้ําแบบต่างๆ ให้ผลผลิตไม่แตกต่าง
กันทางสถิติ มีผลผลิตเฉลี่ย 302.13-310 กิโลกรัมต่อไร่ เปอร์เซ็นต์เมล็ดดีไม่มีความแตกต่างกันทางสถิติ

232