Page 256 - เอกสารประกอบการประชุมวิชาการกรมพัฒนาที่ดิน ปี2560 วิชาการงานพัฒนาที่ดิน ขับเคลื่อนคุณภาพชีวิตเกษตรกรสู่ความยั่งยืน : ระหว่างวันที่ 19-21 กรกฎาคม 2560 ณ โรงแรมสยามออเรียนทัล อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา

ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน

ประชุมวิชาการกรมพัฒนาที่ดิน ปี 2560 “วิชาการงานพัฒนาที่ดิน ขับเคลื่อนคุณภาพชีวิตเกษตรกรสู่ความยั่งยืน” วันที่ 19 - 21 กรกฎาคม 2560

ศึกษา สํารวจ รวบรวมพันธุกรรมพืชวงศ์ผักบุ้ง Convolvulaceae และพืชวงศ์ถั่ว Fabaceae บางชนิด

เพื่อการอนุรักษ์ดินและน้ํา
Exploration and Collection of Convolvulaceae and Fabaceae Crops for Soil and Water
Conservation

1
2
1
ถนอมขวัญ ทิพวงศ์ ชาคริต อินนะระ และ นิสา มีแสง
2
1 กองวิจัยและพัฒนาการจัดการที่ดิน สํานักงานพัฒนาที่ดินเขต 7 กรมพัฒนาที่ดิน
บทคัดย่อ

ได้สํารวจและรวบรวมพันธุกรรมพืชวงศ์ผักบุ้ง Convolvulaceae และพืชวงศ์ถั่ว Fabaceae ตั้งแต่เดือนมกราคมถึง
เดือนธันวาคม 2558 จากแหล่งที่มีการกระจายตัวของพืชดังกล่าวทั่วประเทศ วัตถุประสงค์เพื่อศึกษาชนิด การกระจายตัว

การเจริญเติบโตของพืชและสภาพแวดล้อมของพื้นที่สํารวจ เพื่อศึกษาอัตราการรอดและการเจริญเติบโตแผ่ปกคลุมผิวดินเมื่อ
ปลูกขยายพันธุ์ในเรือนเพาะชําและสภาพแปลงที่ศูนย์วิจัยการอนุรักษ์ดินและน้ํา อําเภอปากช่อง จังหวัดนครราชสีมา และ

จัดลําดับหรือหมวดหมู่พืชที่เหมาะสมเบื้องต้นที่จะนํามาปลูกคลุมดินเพื่อนําไปศึกษาทดสอบในโครงการต่อไปในปี 2559-2560
ผลการสํารวจแหล่งรวบรวมพันธุ์พืช 14 แห่ง ครอบคลุม 11 จังหวัด กระจายทั่วทุกภาคของประเทศ สามารถเก็บรวบรวมพันธุ์
พืชได้ทั้งสิ้น 23 ชนิด จากแปลงพืชทั้งหมด 34 แปลง เป็นพืชวงศ์ผักบุ้ง 2 ชนิด คือ ใบต่างเหรียญ Evolvulus nummularius

และผักบุ้ง Ipomoea aquatica Forrssk. พืชวงศ์ถั่ว 21 ชนิด ชนิดที่พบบ่อยที่สุดคือถั่วลิสงเถา Arachis spp. ถั่วคาลวาเคด
Centrosema pascuorum cv. Cavalcade และถั่วมะแฮะ Cajanus cajan (L.) Millsp. พืชส่วนใหญ่อยู่ในระยะเจริญเติบโต

ทางลําต้นและใบเป็นไปตามลักษณะพันธุ์ บางชนิดอยู่ในระยะออกดอกแต่ยังไม่ติดเมล็ด สมบัติของดินแปลงเก็บรวบรวม 27
แปลง ส่วนใหญ่พบดินร่วนปนทราย (sl) ดินทรายปนดินร่วน (ls) ดินร่วนเหนียว (cl) ดินเป็นกรดรุนแรงมากถึงด่างรุนแรง

ปริมาณอินทรียวัตถุในดินต่ํามากถึงสูงมาก ส่วนปริมาณฟอสฟอรัสและโพแทสเซียมในดินต่ํามากถึงสูงมากเช่นเดียวกัน เมื่อ
พิจารณาการปรับตัวได้ของพืชต่อสภาพแวดล้อมที่ศูนย์วิจัยการอนุรักษ์ดินและน้ําในสภาพเรือนเพาะชําและแปลงปลูก

ขยายพันธุ์ในชุดดินปากช่อง (Pc) เป็นดินร่วนปนดินเหนียว เป็นกรดเล็กน้อย พบว่าใบต่างเหรียญและผักบุ้งมีอัตราการรอด
92-100 และ 80-88 เปอร์เซ็นต์ ตามลําดับ และมีการเจริญเติบโตแผ่คลุมดินเท่ากันคือ 50 เปอร์เซ็นต์ ส่วนพืชวงศ์ถั่วมีอัตรา
รอด 30-100 และ 45-100 เปอร์เซ็นต์ ตามลําดับ และมีการเจริญเติบโตแผ่คลุมดินตั้งแต่ระดับน้อยถึงระดับดีที่สุด โดยอันดับ 1

เป็นพืชที่เจริญแผ่คลุมดินได้ 100 เปอร์เซ็นต์ คือ ถั่วปากอ้า Vicia faba L. (syn. Fab vulgaris) ถั่วพร้า Canavalia ensiformis
(L.) DC. และถั่วนิ้วนางแดง Phaseolus vulgaris L. อันดับ 2 เป็นพืชที่เจริญแผ่คลุมดินได้ 95 เปอร์เซ็นต์ คือ ถั่วแปยีหรือถั่ว

แปบ Lablab purpureus L. และอันดับ 3 เป็นพืชที่เจริญแผ่คลุมดินได้ 90 เปอร์เซ็นต์ คือ ถั่วพุ่มดํา Vigna unguiculata ssp.
Unguiculata และถั่วคุดซู Pueraria phaseoloides ซึ่งพืชเหล่านี้มีทั้งลักษณะลําต้นเป็นพุ่มและต้นเลื้อยที่มีอัตราการรอดสูง

และสามารถเจริญเติบโตได้ดีในสภาพแวดล้อมดังกล่าวทําให้เจริญแผ่คลุมดินได้อย่างหนาแน่นที่สุด ส่วนปอเทืองมีอัตราการรอด
ต่ํามาก 45 เปอร์เซ็นต์ ใบถูกแมลงกัดกินเป็นรูจํานวนมากทําให้การเจริญเติบโตแผ่คลุมดินได้น้อย ส่วนถั่วเกล็ดหอยและถั่วลิสง

เถามีอัตราการรอดสูงกว่า 70 เปอร์เซ็นต์ แต่มีการเจริญเติบโตทางลําต้นและใบต่ําจึงทําให้แผ่คลุมดินได้น้อย อย่างไรก็ตาม
ข้อมูลคุณลักษณะการเจริญเติบโตแผ่ปกคลุมผิวดินของพืชทั้งสองวงศ์ที่ได้จากโครงการนี้เป็นเพียงข้อมูลในเบื้องต้นเท่านั้น
ดังนั้นต้องศึกษาทดสอบในโครงการที่ 2 เพื่อคัดเลือกจําแนกสายพันธุ์พืชที่สามารถปรับตัวเข้ากับสภาพแวดล้อมได้เป็นอย่างดี

แล้วนํามาประเมินประสิทธิภาพการคลุมดินในการลดการชะล้างพังทลายของดินเพื่อให้ทราบชนิดพืชที่มีศักยภาพในการ
นํามาใช้ประโยชน์เป็นพืชอนุรักษ์ดินและน้ําต่อไป

227