Page 182 - เอกสารประกอบการประชุมวิชาการกรมพัฒนาที่ดิน ปี2560 วิชาการงานพัฒนาที่ดิน ขับเคลื่อนคุณภาพชีวิตเกษตรกรสู่ความยั่งยืน : ระหว่างวันที่ 19-21 กรกฎาคม 2560 ณ โรงแรมสยามออเรียนทัล อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา

ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน

ประชุมวิชาการกรมพัฒนาที่ดิน ปี 2560 “วิชาการงานพัฒนาที่ดิน ขับเคลื่อนคุณภาพชีวิตเกษตรกรสู่ความยั่งยืน” วันที่ 19 - 21 กรกฎาคม 2560

body of knowledge should be intensive conducted (2) salt-tolerant and high nutritional
quality of local varieties of crops, livestock, salt animal aquatic and amphibian animal should

be intensively rehabilitated and improved for producing the higher quantity and safety

agricultural products by GAP, GMP and GI. For high sustainable farm income (3) Center for
increase agricultural productivities efficiency and wise-used of salt-affected land should be

urgently established (4) furthermore, local wisdom teachers in salinity management should
be strengthened their potential and increased abilities on the higher effective salinity

management for better and sustainable agricultural productivities.

Key words: Saline soil area management and utilizing, local wisdom, upper northeastern

provinces, Thailand

บทน า

สภาพการเกิดพื้นที่ดินเค็มและการแพร่กระจายพื้นที่ดินเค็มในพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือซึ่งมีเนื้อ
ที่ 105.5 ล้านไร่ หรือประมาณหนึ่งในสามของพื้นที่ทั้งประเทศ ในพื้นที่ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบนที่มี

เนื้อที่ 34.39 ล้านไร่ โดยเฉพาะอย่างยิ่งบริเวณพื้นที่แอ่งสกลนนคร ซึ่งพื้นที่ส่วนใหญ่อยู่ในพื้นที่เชื่อมต่อจังหวัด

สกลนครและจังหวัดอุดรธานี เป็นพื้นที่ที่อยู่ในเขตความรับผิดชอบของส านักงานพัฒนาที่ดินเขต 5 ขอนแก่น
ซึ่งประกอบด้วย 8 จังหวัด ได้แก่ จังหวัดขอนแก่น กาฬสินธุ์ บึงกาฬ มหาสารคาม สกลนคร อุดรธานี

หนองคาย และหนองบัวล าภู ประสบปัญหาพื้นที่ดินเค็มในระดับต่างๆ รวมประมาณ 11.73 ล้านไร่ คิดเป็นร้อยละ

34.11 ส่วนใหญ่เกิดขึ้นในพื้นที่จังหวัดขอนแก่น กาฬสินธุ์ สกลนคร และจังหวัดอุดรธานี แยกเป็นพื้นที่ดินเค็มจัด
16,599 ไร่ และดินเค็มมาก 51,783 ไร่ พื้นที่ดินเค็มปานกลาง 1.09 ล้านไร่ และพื้นที่ดินเค็มน้อย 10.57 ล้าน

ไร่ คิดเป็นร้อยละ 0.48 0.15 3.16 และ 30.74 ตามล าดับ และเพิ่มการกระจายพื้นที่ดินเค็มและจะทวีความ
รุนแรงมากขึ้นตามล าดับ แต่การจัดการพื้นที่ดินเค็มของสถานีพัฒนาที่ดินในส านักงานพัฒนาที่ดินเขต 5

ขอนแก่น จนกระทั่งถึงปัจจุบัน (พ.ศ. 2559) สามารถด าเนินการได้ในพื้นที่จ ากัดรวมเพียง 43,932 ไร่ คิดเป็น

สัดส่วนร้อยละ 0.37 ของพื้นที่ดินเค็มทั้งหมด สาเหตุที่ท าให้การเกิดดินเค็มและการแพร่กระจายดินเค็ม
เนื่องจากมีหินอมเกลือ (salt bearing rock) สะสมอยู่ใต้ดินจ านวนมาก และการเกิดภัยแล้งเกิดการขาดแคลน

น้ า หน้าดินขาดความชุ่มชื้น สาเหตุหนึ่งที่ท าให้การเกิดดินเค็มและการแพร่กระจายดินเค็มเร็วขึ้นเกิดจากการ
กระท าของมนุษย์ที่ใช้พื้นที่ที่มีหินเกลืออยู่ใต้ดินอย่างไม่ถูกต้องตามหลักธรรมชาติ เช่น ท าลายป่าไม้ด้วยการตัด

ต้นไม้ยืนต้นบนพื้นที่ดอนซึ่งเป็นพื้นที่รับน้ า รวมทั้งการผลิตเกลือสินเธาว์ ทั้งวิธีการต้มโดยการสูบน้ าเค็มจัดจาก

ใต้ดิน และการท านาเกลือที่ไม่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม นอกจากนี้ยังมีการส่งเสริมและพัฒนาการผลิตพืช
ลูกผสมชนิดใหม่โดยเฉพาะข้าวที่ปลูกในพื้นที่ดินเค็มที่จ าเป็นต้องใส่ปุ๋ยเคมี รวมทั้งใช้สารป้องกันก าจัดศัตรูพืช

รวมทั้งการจัดการดินและจัดการน้ าในระบบชลประทานที่เร่งให้เกิดการแพร่กระจายดินเค็ม เป็นการส่งเสริม

การปลูกข้าวพันธุ์ส่งเสริมทดแทนข้าวพันธุ์พื้นเมืองที่มีคุณสมบัติที่ดีหลายประการ ได้แก่ บางพันธุ์มีคุณภาพของ
เมล็ดมีกลิ่นหอม ผลผลิตสูง หาอาหารเก่งตามธรรมชาติ ทนทานต่อสภาพความเค็ม ความแห้งแล้งและโรค

157