Page 34 - คู่มือการพัฒนาที่ดินสำหรับหมอดินอาสาและเกษตรกร

ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน

ชั้นดินล่าง มีปริมาณอินทรียวัตถุน้อยกว่าดินบน รากพืชที่ชอนไชลงมาถึงชั้นนี้ ส่วนใหญ่จะเป็น
บทที่ 2 รากของไม้ยืนต้นที่มีขนาดใหญ่ เพื่อยึดเกาะดินไว้ให้ทรงตัวอยู่ได้ ไม่โค่นล้มลงได้ง่ายเมื่อมีลมพัดแรง โดยปกติ

ลักษณะและสมบัติของดิน ดินชั้นล่างจะแน่นทึบกว่าดินชั้นบน

2.2 สมบัติทางกายภาพ
ภูมิอากาศ วัตถุต้นกำเนิด สภาพพื้นที่ สิ่งมีชีวิต สมบัติทางกายภาพเป็นลักษณะที่เกี่ยวข้องกับสถานะและ

และระยะเวลา เป็นปัจจัยที่ทำให้ดินมีหลากหลายชนิด การเคลื่อนย้ายของสสาร การไหลของน้ำ สารละลาย และ

แต่ละชนิดมีลักษณะและสมบัติดิน องค์ประกอบดินที่ ของเหลว หรือการเปลี่ยนแปลงของพลังงานในดิน เช่น เนื้อดิน
แตกต่างกันไป บางแห่งเป็นดินตื้น บางแห่งเป็นดินลึก โครงสร้างดิน ความหนาแน่นของดิน ความชื้นดิน การซึมน้ำ

บางแห่งเป็นดินทราย บางแห่งเป็นดินเหนียว หากเรา ของดิน การยืดหดตัวของดินและความพรุนของดิน

มองดินในแนวดิ่งลึกลงไป จะพบความแตกต่างมากกว่าที่
สังเกตเห็นจากด้านบน 2.3 สมบัติทางเคมี

สมบัติทางเคมีเป็นสมบัติที่เกี่ยวข้องกับการดูดยึดและ
แลกเปลี่ยนแร่ธาตุต่าง ๆ ระหว่างดินกับสภาพแวดล้อม

เกี่ยวข้องกับปฏิกิริยาต่าง ๆ ทางเคมีของดิน เช่น ปฏิกิริยาดิน
2.1 ลักษณะทางสัณฐานดิน (โครงร่างหรือรูปทรงของดิน)
หรือค่าพีเอช (pH) ความสามารถในการดูดซับและปลดปล่อย
ลักษณะทางสัณฐานดินเป็นสมบัติที่เกี่ยวข้องกับโครงร่างหรือรูปทรง

ของดิน ที่สามารถสังเกตและศึกษาได้จากหน้าตัดของดินอาจเป็นหลุมดินที่ขุด ธาตุอาหาร รวมถึงแร่ธาตุที่เป็นพิษ
ขึ้นมาใหม่หน้าตัดดินข้างถนน หรือบ่อขุด ซึ่งเราจะเห็นชั้นดินต่าง ๆ ได้หลายชั้น

มากน้อยแตกต่างกันไป บางดินแบ่งชั้นดินได้ชัดเจน บางดินแบ่งชั้นดินได้ยาก 2.4 สมบัติทางแร่

สมบัติทางสัณฐานที่สำคัญ ได้แก่ ความลึก สมบัติทางแร่เกี่ยวข้องกับชนิด ปริมาณและองค์ประกอบของแร่
ความหนาของชั้นดิน สีพื้น และจุดประสีของดิน ต่าง ๆ ในดินทั้งแร่ดั้งเดิมและแร่ที่เกิดขึ้นใหม่ เช่น แร่ควอตซ์

โครงสร้างของดิน การเกาะยึดตัวของเม็ดดินช่อง เฟลด์สปาร์ ไมก้า แร่ดินเหนียวชนิดต่าง ๆ ออกไซด์ของเหล็กและ

ว่างในดินปริมาณกรวด หิน ลูกรัง และรากพืช อะลูมินียม ซึ่งมีความสำคัญต่อสมบัติอื่น ๆ และกระบวนการต่าง ๆ ที่
นักวิทยาศาสตร์ทางดินได้กำหนดชั้นดินหลัก เกิดขึ้นในดิน

ไว้ 5 ชั้น ได้แก่ ชั้น O, A, E, B และ C บางหน้า
ตัดดินอาจพบ ชั้น R ซึ่งเป็นชั้นหินพื้น ที่อาจเป็น 2.5 สมบัติทางจุลสัณฐานดิน (โครงร่างหรือรูปทรงขนาดเล็กมาก ๆ)

หินที่สลายตัวผุพังและให้กำเนิดดินที่อยู่ตอนบน

หรือไม่ ก็ได้ สมบัติทางจุลสัณฐานดินเป็นสมบัติทางโครงร่างและองค์ประกอบ
ของดินที่ไม่สามารถมองเห็นด้วยตาเปล่า จำเป็นต้องใช้เครื่องมือ

เราอาจแบ่งชั้นดินอย่างง่าย ๆ เป็น 2 ชั้นคือ ชั้นดินบน และชั้นดินล่าง ช่วย ได้แก่ แว่นขยาย กล้องจุลทรรศน์ จะช่วยให้เข้าใจถึง ลักษณะ
ชั้นดินบน ส่วนมากหนาประมาณ 15-30 เซนติเมตร มักมีสีคล้ำหรือสีดำ สมบัติ และกระบวนการที่เกิดขึ้นในดินดีขึ้น

กว่าชั้นอื่น ๆ เพราะเป็นชั้นดินนี้มีปริมาณอินทรียวัตถุสูงกว่า รากพืชส่วนใหญ่จะชอนไชหาอาหารอยู่ในช่วง

ชั้นดินบนนี้

6 คู่มือการพัฒนาที่ดินส�าหรับหมอดินอาสาและเกษตรกร
กรมพัฒนาที่ดิน