Page 32 - คู่มือการพัฒนาที่ดินสำหรับหมอดินอาสาและเกษตรกร

ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน

1.4.4 สิ่งมีชีวิตหรือปัจจัยทางชีวภาพ 3) สิ่งมีชีวิต สิ่งมีชีวิตจะรวมถึงพืชและสัตว์ ทั้งขนาดเล็กและขนาดใหญ่ที่มองเห็นและมอง

สิ่งมีชีวิตหรือปัจจัยชีวภาพหมายถึง พืชและสัตว์ ไม่เห็นด้วยตาเปล่า เช่น ไส้เดือน หนอน มด ปลวก รากพืช จุลินทรีย์ดิน สิ่งมีชีวิตต่าง ๆ เหล่านี้จะแทรกตัว

ทั้งขนาดใหญ่ ขนาดเล็ก ทั้งที่มองเห็นและมองไม่เห็นด้วยตาเปล่า อาศัยอยู่ตามช่องว่างในดิน มีบทบาทต่อการผุพังสลายตัวของหินและแร่ การย่อยสลายอินทรียวัตถุ
ซึ่งรวมถึงมนุษย์ด้วย สิ่งมีชีวิตมีผลต่อการเปลี่ยนแปลงสมบัติของ การเปลี่ยนแปลงสมบัติต่าง ๆ ของดิน การถ่ายเทอากาศ การเคลื่อนย้ายของสารต่าง ๆ ในดิน
ดินหลายประการ ซากพืชและสัตว์ เป็นแหล่งของอินทรียวัตถุ 1.5.2 ของเหลว

ในดิน สัตว์ และจุลินทรีย์ดิน ช่วยในการย่อยสลายอินทรียวัตถุ ของเหลวเป็นส่วนของน้ำ สารละลาย และสารแขวนลอยในดิน อยู่ตามช่องว่างในดิน ปริมาณ

ของเหลวจะเป็นสัดส่วนกลับกับส่วนที่เป็นก๊าซ น้ำ และสารละลายที่พบอยู่ในช่องว่างระหว่างอนุภาคดินหรือ
เม็ดดิน มีความสำคัญมากต่อการเจริญเติบโตของพืช โดยช่วยละลายธาตุอาหารต่าง ๆ ในดิน และเป็นส่วน
1.4.5 เวลา
สำคัญในการเคลื่อนย้ายธาตุอาหารพืชจากดินไปสู่ราก และจากรากไปสู่ส่วนต่าง ๆ ของพืช
เราสามารถใช้ลักษณะและสมบัติบางประการของดิน
1.5.3 ก๊าซ
ในการเปรียบเทียบอายุการเกิดดินได้ เช่น ความลึกของดิน
ก๊าซเป็นส่วนของอากาศ ประกอบด้วย ไอน้ำ และก๊าซต่าง ๆ ที่พบโดยทั่วไปในดิน ได้แก่ ไนโตรเจน
ความหนาของชั้นดิน สีของดิน เป็นต้น ชั้นดินที่มีการสะสม
ออกซิเจน คาร์บอนไดออกไซด์ ไฮโดรเจนซัลไฟด์หรือก๊าซไข่เน่า และมีเทน เป็นต้น ซึ่งเป็นประโยชน์หรือเป็น
อินทรียวัตถุหนากว่าแสดงว่ามีระยะเวลาในการเกิดดินมากกว่า
พิษต่อพืชและสิ่งมีชีวิตในดิน
ดินลึกมีระยะเวลาการเกิดดินมากกว่าดินตื้นหรือดินสีแดงผ่าน

กระบวนการเปลี่ยนแปลงมานานกว่าดินสีดำ หรือสีน้ำตาล

จึงถือว่าดินสีแดงมีอายุมากกว่า

1.5 ส่วนประกอบของดิน

ดินประกอบด้วยส่วนที่เป็นของแข็ง ของเหลว และก๊าซ ในปริมาณและสัดส่วนที่แตกต่างกันไป

ส่วนประกอบของดินนั้นได้มาจากปัจจัยที่ควบคุมการเกิดดิน
1.5.1 ของแข็ง ของแข็งประกอบด้วยอนินทรียวัตถุ อินทรียวัตถุ และสิ่งมีชีวิต

1) อนินทรียวัตถุ อนินทรียวัตถุมีปริมาณมากสุด

ในดินทั่วไป (ยกเว้นดินอินทรีย์) ได้จากการผุพังสลายตัวของหินและแร่
มีขนาดแตกต่างกันไปทั้งขนาดเล็กกว่า 2 มิลลิเมตรที่เป็นอนุภาคทราย น้ำ

ทรายแป้ง ดินเหนียวและชิ้นส่วนหยาบที่มีขนาด 2 มิลลิเมตรหรือใหญ่ 25% อนินทรีย์วัตถุ

กว่า อนินทรียวัตถุเป็นตัวควบคุมลักษณะเนื้อดิน เป็นแหล่งธาตุอาหาร 45%
ของพืชและจุลินทรีย์ ควบคุมกระบวนการต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นในดิน อากาศ

2) อินทรียวัตถุ อินทรียวัตถุเป็นส่วนของซากพืชซากสัตว์ 25%
ที่ถูกย่อยสลายโดยจุลินทรีย์ดิน ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการย่อยสลาย

อินทรียวัตถุเกิดเป็นสารประกอบอินทรีย์ต่าง ๆ ขึ้นมา มีความสำคัญต่อ อินทรีย์วัตถุ
5%
สมบัติทางกายภาพ เคมี ชีวภาพ และความเป็นประโยชน์ของธาตุอาหาร
พืช เช่น โครงสร้างดิน ความร่วนซุย การระบายน้ำ การถ่ายเทอากาศ

การดูดซับน้ำและธาตุอาหารของดิน แต่ทั้งนี้ไม่รวมถึงรากพืช หรือเศษซากพืช หรือสัตว์ที่ยังไม่มีการย่อยสลาย

4 คู่มือการพัฒนาที่ดินส�าหรับหมอดินอาสาและเกษตรกร
กรมพัฒนาที่ดิน