Page 18 - สถานภาพและการจัดการดินเค็มในประเทศไทย

ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน

รากดูดน้ำได้น้อยลง ส่งผลให้น้ำในดินมีแรงดันออสโมติก (Osmotic Pressure) เพิ่มขึ้น และความต่างศักย์
ของน้ำ (water potential) ลดลง ส่งผลให้เซลล์พืชมีอาการขาดน้ำและอาจถึงตายได้ เพราะน้ำจะไหลจาก

บริเวณที่มีค่าศักย์สูง (เกลือเจือจาง) ไปสู่บริเวณที่มีความต่างศักย์ที่ต่ำกว่า (เกลือเข้มข้น) เช่นนั้นถ้าดินมีเกลือ
ในสารละลายดินเข้มข้นกว่าในพืชความเป็นประโยชน์ของดินลดลง ทำให้พืชไม่สามารถดูดน้ำจากดินได้มี
ผลกระทบต่อการงอกและการเจริญเติบโตของพืช และพืชแสดงอาการเฉาหรือขอบใบไหม้ สำหรับการที่มีเกลือ

ปริมาณมากเกินไปจะเป็นพิษกับพืชโดยเกลือจะเคลื่อนย้ายไปที่ใบแก่ ใบจะซีดไหม้ ทำให้การสังเคราะห์แสง
ลดลง (Mass, 1990; Munns, 2002; ยงยุทธ; 2559)

4) ความเครียดจากปฏิกิริยาออกซิเดชั่น (oxidative stress) ของพืชที่อยู่ภายใต้ดินที่มีผลกระทบจาก
เกลือ เกิดจากเซลล์พืชสะสมโซเดียมและคลอไรด์ไอออนมากจนเป็นพิษ เนื่องจากทำให้สมดุลของเมแทบอลิซึม
ในเซลล์เสียไป เช่น ลดการตรึงคาร์บอนไดออกไซด์ในกระบวนการสังเคราะห์แสง ถ้าพืชได้รับความเครียดจาก

ความเค็มจากเกลือและความแห้งแล้ง ส่งผลให้ปริมาณออกซิเจนในช่วงเวลาที่ความเข้มของแสงสูง
แสงส่วนเกินจะไปเพิ่มอำนาจการรีดักชันของโซ่ การเคลื่อนย้ายอิเล็กตรอนในคลอโรพลาสต์ให้สูงเกินไป
อิเล็กตรอนจึงกระโดดไปหาออกซิเจนในบริเวณนั้น และออกซิเจนธรรมดาจึงกลายเป็น ROS เรียกว่าปฏิกิริยา
เมเลอร์ (Mehler reaction) (Heldt, 1997) เมื่อพืชอยู่ในสภาพแวดล้อมที่ไม่เหมาะสม เซลล์พืชจะผลิต

“ออกซิเจนที่ว่องไวต่อปฏิกิริยา (reactive oxygen species, ROS)” ออกมา และ ROS มีมากเกินไปในพืชจะ
เป็นอันตรายต่อเซลล์พืช (Prochazkova and Wilhelmova, 2011; Sewelan et al., 2016; Sharma
et al., 2011; Vankova, 2011)

2.3 การวัดระดับความเค็ม
สภาพนำไฟฟ้าหรืออีซี (electric conductivity: EC) เป็นค่าที่วัดความสามารถในการนำไฟฟ้าของน้ำ

หรือสารสกัดจากดิน ใช้ประเมินเกลือที่ละลายอยู่ในน้ำหรือสารสกัดจากดิน จึงสามารถวัดปริมาณเกลือ
ทางอ้อมได้ (สำนักงานราชบัณฑิตยสภา, 2562; Brady and Weil, 2008) US Soil Salinity Laboratory
Staff (1954) ใช้การนำไฟฟ้าของดินที่สกัดได้จากดินที่อิ่มตัวด้วยน้ำกลั่น ซึ่งวัดที่อุณหภูมิ 25 องศาเซลเซียส

หรือเรียกว่าอีซีอี (ECe) มาใช้ประเมินปริมาณเกลือและอิทธิพลของเกลือในดินต่อการเจริญเติบโตและผลผลิต
ของพืช (ตารางที่ 2.1)

ตารางที่ 2.1 ปริมาณเกลือและระดับความเค็มของดินที่มีผลต่อการเจริญเติบโตของพืช

ECe เกลือในดิน ระดับความเค็ม
-1
(dS m ) (%) ของดิน อิทธิพลต่อพืช
<2 <0.1 ไม่เค็ม ไม่มีผลต่อการเจริญเติบโตและผลผลิตของพืช
2-4 0.1-0.2 เค็มน้อย มีผลต่อพืชที่ไม่ทนเค็ม
4-8 0.2-0.4 เค็มปานกลาง มีผลต่อพืชหลายชนิด
8-16 0.4-0.8 เค็มมาก พืชทนเค็มเท่านั้นที่ยังเจริญเติบโตได้ดี

>16 >0.8 เค็มจัด พืชทนเค็มน้อยชนิดมากที่เจริญเติบโตได้ดี

ที่มา: US Soil Salinity Laboratory Staff (1954)

6 สถานภาพและการจัดการดินเค็มในประเทศไทย
กรมพัฒนาที่ดิน