Page 16 - สถานภาพและการจัดการดินเค็มในประเทศไทย
P. 16
ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน
ท้ายที่สุดก่อให้เกิดความเสื่อมโทรมของที่ดินและกระทบต่อการดำรงชีวิตของสิ่งมีชีวิตในระบบนิเวศ องค์การ
อาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติรายงานว่าในแต่ละปีพื้นที่ทางการเกษตรประมาณ 9.38 ล้านไร่ ที่ได้รับ
ผลกระทบจากความเค็มของดินไม่สามารถใช้เพื่อการเพาะปลูกและผลิตทางการเกษตรได้ และพื้นที่มากถึง
287.50 ล้านไร่ มีศักยภาพในการให้ผลผลิตทางการเกษตรลดลง เนื่องจากการเพิ่มขึ้นของความเค็มในดิน
การสูญเสียผลผลิตทางการเกษตรที่มีสาเหตุจากความเค็มของดินนี้สามารถคิดเป็นมูลค่าได้มากกว่า 31 ล้าน
เหรียญสหรัฐต่อปี (973.4 ล้านบาทต่อปี) (FAO and ITPS, 2021) ด้วยเหตุนี้ ประเทศต่าง ๆ ทั่วทุกมุมโลก
จึงให้ความตระหนักถึงความสำคัญของดินที่มีผลกระทบจากเกลือนี้ และสรรหามาตรการจัดการดินอย่าง
ระมัดระวังและเฉพาะเจาะจงในแต่ละสภาพพื้นที่
สำหรับประเทศไทย ปัญหาหลักของดินที่มีผลกระทบจากเกลือมีเนื้อที่ 5.25 ล้านไร่ แบ่งเป็นดินที่มี
ผลกระทบจากเกลือภาคตะวันออกเฉียงเหนือประมาณ 2.47 ล้านไร่ และดินที่มีผลกระทบจากเกลือชายทะเล
ประมาณ 2.78 ล้านไร่ ซึ่งสาเหตุการแพร่กระจายของดินที่มีผลกระทบจากเกลือเกิดขึ้นจากทั้งตามธรรมชาติ
และกิจกรรมของมนุษย์ โดยสาเหตุที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติ เช่น การที่เกลือเคลื่อนย้ายขึ้นมาบนผิวดินตาม
ธรรมชาติเมื่อเกิดการผุพังสลายตัวของหินดินดานหรือหินทรายที่มีเกลือ หรือการระเหยของน้ำใต้ดินเค็มที่อยู่
ตื้นใกล้ผิวดินและพาเกลือขึ้นมาสะสมที่ผิวดินการรุกของน้ำเกลือจากทะเล แม่น้ำ หรือน้ำบาดาล เป็นต้น และ
สาเหตุที่เกิดขึ้นโดยกิจกรรมของมนุษย์ เช่น การตัดไม้ทำลายป่าบนเนินพื้นที่เนินรับน้ำ การทำเกลือ การใช้น้ำ
ชลประทานที่ไม่เหมาะสม การเปลี่ยนการใช้ที่ดินเพื่อปลูกพืชซึ่งทำให้เกิดความไม่สมดุลของระบบน้ำใต้ ดินใน
พื้นที่นั้น ๆ น้ำใต้ดินเค็มที่อยู่ในที่ลุ่มค่อย ๆ ยกระดับขึ้นมาใกล้ผิวดิน การมีคราบเกลือบนผิวดินมากขึ้น เป็นต้น
(กรมพัฒนาที่ดิน, 2558) การที่ดินมีปริมาณเกลืออยู่ในดินมากเกินไปนั้นทำให้เกิดความไม่สมดุลของธาตุอาหาร
ในดินและดินปลดปล่อยธาตุบางชนิดที่เป็นพิษต่อพืช ดินสูญเสียโครงสร้างอาจทำให้เกิดการอัดตัวแน่นของดิน
ซึ่งการเสื่อมโทรมของดินนี้ทำให้คุณภาพและสมดุลของน้ำในธรรมชาติความสามารถในการผลิตมวลชีวภาพ
การกักเก็บคาร์บอน ความหลากหลายทางชีวภาพและนิเวศบริการโดยรวมของดินถูกทำลาย และท้ายที่สุดส่ง
ผลกระทบต่อการเจริญเติบโตและผลผลิตของพืชความมั่นคงด้านอาหารและการดำรงชีวิตของสิ่งมีชีวิตทุกชนิด
ในระบบนิเวศ
ด้วยเหตุนี้ กรมพัฒนาที่ดินและหลายหน่วยงานที่ตระหนักถึงความสำคัญและผลกระทบของดินที่มี
ผลกระทบจากเกลือต่อการผลิตทางการเกษตร เศรษฐกิจและสังคม และสิ่งแวดล้อม จึงได้ร่วมมือกันกำหนด
กรอบและแนวทางการดำเนินงานเพื่อเป็นหลักในการบริหารจัดการดินที่มีผลกระทบจากเกลือ โดยการกำหนด
กรอบแนวทางเพื่อแก้ปัญหาดินนั้น จำเป็นต้องมีความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับดินที่มีผลกระทบจากเกลือ ลักษณะการ
เกิดดินที่มีผลกระทบจากเกลือ การแพร่กระจายของเกลือในแต่ละพื้นที่ สภาพการใช้ที่ดินในพื้นที่ที่ดินมี
ผลกระทบจากเกลือ การจัดการดินที่มีผลกระทบจากเกลือของประเทศไทย รวมถึงผลสำเร็จของการจัดการดิน
เพื่อเป็นข้อมูลสำหรับการตัดสินใจการดำเนินงานแก้ปัญหาดินที่มีผลกระทบจากเกลือและบรรเทาผลกระทบต่อ
การผลิตทางการเกษตรและสิ่งแวดล้อมอันจะนำไปสู่การจัดการดินอย่างยั่งยืน ลดความเหลื่อมล้ำเชิงเศรษฐกิจ
และรายได้ในภาคการเกษตรสร้างความมั่นคงทางอาหารและท้ายที่สุดมุ่งสู่การบรรลุเป้าหมายการพัฒนาอย่าง
ยั่งยืน (Sustainable Development Goals)
4 สถานภาพและการจัดการดินเค็มในประเทศไทย
กรมพัฒนาที่ดิน
