Page 17 - สถานภาพและการจัดการดินเค็มในประเทศไทย

ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน

บทที่ 2

ดินที่มีผลกระทบจากเกลือของประเทศไทย

ดินที่มีผลกระทบจากเกลือเป็นอุปสรรคต่อการดำรงชีวิตของมนุษย์ เกลือหรือความเค็มในดินส่งผลเสีย
ต่อระบบนิเวศและสิ่งแวดล้อม ความเป็นอยู่และสุขภาพของมนุษย์ การประกอบอาชีพ รวมถึงสภาพเศรษฐกิจ

สังคม ดินที่มีผลกระทบจากเกลือพบได้ทุกสภาพอากาศ แต่พบมากในพื้นที่แห้งแล้งและกึ่งแห้งแล้ง ซึ่งแต่ละ
บริเวณมีธรรมชาติและสภาพแวดล้อมที่หลากหลาย ทำให้สมบัติของดินนี้ในแต่ละบริเวณแตกต่างกันไป
(Abrol et al., 1988) ดังนั้น การเพาะปลูกในพื้นที่ดินที่มีผลกระทบจากเกลือจำเป็นต้องมีการปรับปรุงและ

จัดการดินอย่างเหมาะสมกับสภาพพื้นที่ และควรมีการแนะนำแนวทางในการบริหารจัดการพื้นที่สำหรับ
เกษตรกรเพื่อเพิ่มศักยภาพการผลิตพืชทางการเกษตรได้อย่างยั่งยืน

2.1 ความหมายของดินที่มีผลกระทบจากเกลือ
ดินที่มีผลกระทบจากเกลือ (salt-affected soil) (เอกสารบางฉบับใช้คำว่าดินที่ได้รับอิทธิพลจากเกลือ

และดินที่ได้รับผลกระทบจากเกลือ) หมายถึง ดินที่มีปริมาณเกลือละลายอยู่มาก จนกระทบต่อการเจริญเติบโต
ของพืชส่วนใหญ่ (สำนักงานราชบัณฑิตยสภา, 2562) กล่าวถึงดินที่มีกระบวนการสะสมเกลือ (salination;
salinization) และกระบวนการโซดิก (sodification) เกิดขึ้นในหน้าตัดดิน ความหมายนี้จึงครอบคลุมทั้ง
ดินเค็ม (saline soil) ดินเค็มโซดิก (saline sodic soil) และดินโซดิก (sodic soil) อย่างไรก็ตาม ในอดีตที่ผ่าน
มานักวิชาการให้ความสนใจกับความเค็มในดิน (soil salinity) เป็นหลัก และข้อมูลการสะสมโซเดียมในดินมี

จำกัด จึงนิยมเรียกดินทุกประเภทรวมกันว่า “ดินเค็ม”

2.2 ผลกระทบต่อการเจริญเติบโตของพืช
ดินเค็มเป็นดินที่มีปัญหาในการเพาะปลูก ความเค็มของดินเกิดจากการสะสมเกลือที่ละลายง่ายในความ

ความเข้มข้นที่สูงเกินไป จนทำให้การเจริญเติบโตของพืชลดลงทุกระยะการเจริญเติบโต คือ การงอก การพัฒนา
ของต้น และระยะเจริญพันธุ์ ความเค็มของดินมีผลเสียต่อพืช 4 ประการ (Botella et al., 2005) คือ

-
+
2+
1) ความเป็นพิษของธาตุบางชนิด (Ion toxicity) คือ จากไอออนบางชนิด ได้แก่ Na , Mg , Cl,
2-
2-
CO3 และ SO4 ที่พืชดูดเข้าไปสะสมมากเกินความต้องการส่งผลให้พืชแสดงอาการขอบใบไหม้ และลุกลาม
เข้าเส้นกลางใบในที่สุด และความเป็นพิษของไอออนมีสาเหตุจากโซเดียมเข้าไปก่อกวนการทำหน้าที่ของ
โพแทสเซียมไอออนในเซลล์ โดยเข้าไปแทนที่ในกระบวนการทางชีวเคมี ซึ่งต้องการโพแทสเซียมเท่านั้น
สำหรับโซเดียมและคลอไรด์ที่สูงขึ้นในเซลล์ทำให้โครงรูปของโปรตีนผิดเพี้ยนไปจนไม่สามารถทำหน้าที่ได้

2) การขาดธาตุอาหารพืช โดยเฉพาะโพแทสเซียมที่เป็นธาตุอาหารที่สำคัญในการเป็นตัวควบคุม
(regulator) ของหลายกระบวนการที่เกี่ยวข้องกับการเจริญเติบโต และการขาดแคลนธาตุนี้เป็นตัวจำกัดระดับ
ปริมาณและคุณภาพผลผลิตพืช เนื่องจากในดินมีสภาพแวดล้อมที่แห้งแล้งและเค็ม ส่งผลให้บริเวณเซลล์รากพืช

ดูดโพแทสเซียมได้น้อยลง แล้วทำให้การเจริญเติบโตของพืชลดลง และความไม่สมดุลของธาตุอาหารในดินมี
ระดับ pH สูง หรือระดับ pH มากกว่า 7 ส่งผลให้ธาตุเหล็ก แมงกานีส สังกะสี ทองแดง และโคบอลต์ อยู่ในรูป
ที่เป็นประโยชน์แก่พืชได้น้อย (ยงยุทธ, 2559 และปุญญิศา, 2565)

3) ความเครียดออสโมติก (Osmotic stress) พืชที่ขึ้นบนพื้นที่ดินที่มีผลกระทบจากเกลือจะต้องใช้
พลังงานมากขึ้นในการดูดน้ำและธาตุอาหารพืชจากน้ำเค็มในบริเวณรากพืชเพื่อนำมาใช้ในการเจริญเติบโต และ

สารละลายในดินที่มีเกลือมีการสะสมโซเดียมไอออนและคลอไรด์ไอออนในผนังเซลล์เป็นสาเหตุให้เซลล์

สถานภาพและการจัดการดินเค็มในประเทศไทย 5
กรมพัฒนาที่ดิน