Page 12 - การจัดการชุดดินแกลง (กลุ่มชุดดินที่ 6) เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการปลูกข้าวของเกษตรกรใน อำเภอศรีมโหสถ จังหวัดปราจีนบุรี

ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน
5

ดินก่อนการปลูกพืช ซึ่งอาจได้จากการตรวจสอบจากโปรแกรมดินไทยและธาตุอาหารพืช หรือเก็บ
ตัวอย่างดินวิเคราะห์ เพื่อให้ทราบถึงปริมาณธาตุอาหารที่มีอยู่ในดิน สภาพความเป็นกรด-เป็นด่าง
แล้วน ามาเปรียบเทียบกับปริมาณความต้องการธาตุอาหารของพืชที่ปลูกในแต่ละฤดู จากนั้นจึง
ค านวณปริมาณธาตุอาหารหลัก( เอ็น-พี- เค ) เพิ่มตามค าแนะน า ซึ่งอาจเลือกปุ๋ยสูตรที่มีสัดส่วน

ใกล้เคียงกับค าแนะน าการใช้ปุ๋ยให้มากที่สุด ซึ่งปัจจุบันมีสูตรปุ๋ยที่หลากหลายให้เลือกใช้ หากไม่มีปุ๋ย
สูตรที่แนะน า ให้ใช้แม่ปุ๋ยมาผสมแล้วใส่ให้กับพืช”ปุ๋ยสั่งตัด” ถ้าดินมีปัญหา เช่น ดินเปรี้ยว ดินเค็ม
ดินเสื่อมโทรม ต้องปรับปรุงแก้ไขก่อนการปลูกพืชและก่อนการใส่ปุ๋ย เพื่อเป็นการลดข้อจ ากัดของการ
ดูดใช้ธาตุอาหารของพืช เพิ่มประสิทธิภาพการใช้ปุ๋ย (กรมการข้าว, 2552)

หลักการใส่ปุ๋ยเคมีในนาข้าวให้มีประสิทธิภาพ ควรพิจารณาจากชนิดของปุ๋ยที่จะใช้ ควร
ตัดสินใจก่อนว่าปุ๋ยที่ต้องการใช้เป็นปุ๋ยอะไร เป็นปุ๋ยเชิงเดี่ยวหรือปุ๋ยเชิงประกอบ แล้วจัดเตรียมปุ๋ยไว้
ให้พร้อม ชนิดพันธุ์ข้าวที่ปลูกควรตัดสินใจว่าจะใช้พันธุ์ข้าวอะไร เช่น ข้าวไม่ไวต่อแสง ซึ่งตอบสนอง
ต่อปุ๋ยสูง ให้ผลผลิตสูง และปลูกได้ตลอดปี หรือข้าวไวต่อช่วงแสง ซึ่งตอบสนองต่อปุ๋ยต่ า ให้ผลผลิต

ปานกลาง และปลูกได้เพียงปีละครั้งในฤดูฝน ดินที่ปลูกข้าวควรเก็บตัวอย่างดินหลังการเก็บเกี่ยวมา
วิเคราะห์โดยส่งให้หน่วยงานราชการ เช่น กรมวิชาการเกษตร และกรมพัฒนาที่ดิน ทั้งในส่วนกลาง
และส่วนภูมิภาค ต้องรู้ระยะเวลาที่ควรใส่ปุ๋ยข้าว ในข้าวไวต่อช่วงแสง ควรใส่ 2 ครั้ง คือ ระยะแรก

ในช่วงปักด า ในนาหว่าน 15-20 วัน หลังข้าวงอก และระยะที่ข้าวก าลังเริ่มสร้างช่อดอก ส่วนในข้าว
ไม่ไวต่อช่วงแสง ควรใส่ 3 ระยะ คือ ระยะแรกในช่วงปักด า ในนาหว่าน 15-20 วัน หลังข้าวงอก
ระยะที่ข้าวแตกกอสูงสุด และระยะที่ข้าวก าลังเริ่มสร้างช่อดอก วิธีการใส่ปุ๋ยต้องใช้วิธีที่เหมาะสม
เพื่อให้การใช้ปุ๋ยมีประสิทธิภาพ เช่น หว่านปุ๋ยแล้วคราดกลบก่อนปักด า หรือหว่านระยะข้าวเริ่ม
เจริญเติบโตระยะข้าวเจริญเติบโตเต็มที่ และระยะสร้างรวงอ่อน วิธีการปลูกมีหลายวิธี เช่น หว่าน

ข้าวแห้ง หว่านน้ าตม ปักด า วิธีเหล่านี้จะเป็นเครื่องก าหนดชนิดของปุ๋ย เวลาในการใส่ รวมทั้งอัตราที่
ใส่ให้เหมาะสม และอัตราปุ๋ยที่ใช้ โดยพิจารณาจากค่าวิเคราะห์ดินเพื่อให้การใช้ปุ๋ยมีประสิทธิภาพ
สูงสุด

การเก็บตัวอย่างดินวิเคราะห์ปริมาณธาตุอาหาร มีวัตถุประสงค์เพื่อช่วยให้เกษตรกรได้
ทราบถึงความอุดมสมบูรณ์ของดิน ปริมาณธาตุอาหารพืชที่จ าเป็น ลักษณะของดิน ความเหมาะสม
ของดินส าหรับพืชแต่ละชนิด ความเป็นกรดเป็นด่างของดิน พร้อมทั้งค าแนะน าชนิดและปริมาณของ
ปุ๋ย ปูน หรือวิธีปรับปรุงแก้ไขต่าง ๆ ให้ถูกต้องเหมาะสม เพื่อให้การปลูกพืชมีประสิทธิภาพ ช่วงเวลา

เก็บตัวอย่างดินที่เหมาะสม คือ หลังจากเก็บเกี่ยวพืชผลแล้ว ไม่ควรเก็บตัวอย่างดินในขณะที่ดินยัง
เปียกมาก บริเวณที่เป็นบ้านเก่า คอกสัตว์เก่า หรือบริเวณที่มีปุ๋ยตกค้างอยู่
การเก็บตัวอย่างดินต้องถางหญ้า หรือกวาดเศษพืช และใบไม้ที่คลุมดินอยู่ออกทิ้งเสียก่อน
แล้วใช้จอบ เสียม หรือพลั่ว ขุดหลุมเป็นรูปตัว V ลึกประมาณ 15 เซนติเมตร จากผิวดิน (ส าหรับการ

ปลูกพืชไร่ทั่ว ๆ ไป) หากเป็นไม้ยืนต้น ลึกประมาณ 30-60 เซนติเมตร หลังจากนั้นใช้เสียมแซะดิน
ขนานลงไปจากปากหลุมถึงก้นหลุมให้หนาประมาณ 2-3 เซนติเมตร แล้วงัดขึ้น ดินที่ต้องการก็จะ
ติดตามมาบนพลั่ว จอบ หรือเสียม น าดินนี้ใส่ถังหรือกระบุง ท าอย่างนี้จนครบทุกหลุม โดยปกติแปลง
ขนาดเนื้อที่ 10-20 ไร่ ควรขุดประมาณ 10-20 หลุม ในที่ต่าง ๆ กัน ให้กระจายทั่วแปลง โดยยึด

หลักการที่ว่าพื้นที่ที่มีความลาดเทแตกต่างกัน สีดิน เนื้อดิน ปลูกพืชต่างชนิดกัน เคยใส่ปุ๋ยหรือปูน