Page 15 - การกักเก็บคาร์บอนในดินตัวแทนหลักภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน
3

บทที่ 2

กำรตรวจเอกสำร

2.1 วัฏจักรคำร์บอน

วัฏจักรคาร์บอนเป็นกระบวนการถ่ายโอนคาร์บอนระหว่างพืช สัตว์ บรรยากาศ ก้อน หิน และ
มหาสมุทร โดยมีการหมุนเวียนของคาร์บอนในระบบนิเวศน์ ซึ่งนับว่ามีความส าคัญต่อสิ่งมีชีวิต เนื่องจาก
สิ่งมีชีวิตทุกชนิดจะต้องมีคาร์บอนเป็นองค์ประกอบ คาร์บอนที่อยู่ในชั้นบรรยากาศจะอยู่ในรูปของ
คาร์บอนไดออกไซด์ซึ่งมีอยู่ประมาณร้อยละ 0.003 ของอากาศทั้งหมด ซึ่งเป็นก๊าซอิสระคาร์บอนไดออกไซด์

นั้นอยู่ในรูปของสารประกอบทางเคมีที่มาจากธาตุคาร์บอนที่เป็นธาตุที่มีความส าคัญในองค์ประกอบทาง
เคมีของสิ่งมีชีวิตทุกชนิด ตั้งแต่สิ่งมีชีวิตเซลล์เดียวไปจนถึงสิ่งมีชีวิตหลายเซลล์ที่มีระบบการท างานของ
อวัยวะที่ซับซ้อน คาร์บอนไดออกไซด์เกิดขึ้นได้หลายลักษณะ เช่น ภูเขาไฟระเบิด การหายใจของ

สิ่งมีชีวิต หรือการเผาไหม้และถ่านหิน คาร์บอนไดออกไซด์เป็นวัตถุดิบส าคัญในกระบวนการสังเคราะห์
ด้วยแสงของพืช กระบวนการสังเคราะห์ด้วยแสงนี้ พืชจะปลดปล่อยก๊าซออกซิเจนออกมาสู่บรรยากาศ
ท าให้สัตว์ได้ใช้ออกซิเจนนี้ในการหายใจ การน าคาร์บอนไดออกไซด์มาใช้ในกระบวนการสังเคราะห์แสง
ของพืชจึงเป็นการลดก๊าซเรือนกระจกในชั้นบรรยากาศลงได้

นอกจากนี้ การปลดปล่อยคาร์บอนไดออกไซด์ออกสู่ชั้นบรรยากาศยังเกิดจากการเผาไหม้
เชื้อเพลิงและถ่านหินที่มนุษย์ได้ขุดเจาะน าขึ้นมาใช้ประโยชน์ในกิจกรรมต่างๆ ที่ต้องการใช้พลังงานในการ
ด ารงชีวิต การหมุนเวียนของคาร์บอนในระบบนิเวศน์ของโลกโดยเริ่มจากคาร์บอนไดออกไซด์ในชั้น
บรรยากาศที่ละลายในน้ าฝนมีสภาพเป็นกรดคาร์บอนิก ซึ่งเป็นกรดอ่อนๆ ไหลผ่านซากอินทรีย์ ดิน

ตลอดจนชั้นหินต่างๆ ท าให้เกิดการสลายตัวของหิน และเกิดการเปลี่ยนแปลงเป็น แคลเซียมคาร์บอเนต
สะสมอยู่ในแหล่งน้ า พืชน้ าสามารถน าไปใช้ได้ทันที ส่วนพืชบกจะได้รับคาร์บอนในรูปของ
คาร์บอนไดออกไซด์ที่ได้จากกระบวนการหายใจของพืช สัตว์ และจุลินทรีย์ และจากการเผาไหม้ของ
เชื้อเพลิงต่างๆ ดังนั้นคาร์บอนจึงหมุนเวียนอยู่ในระบบนิเวศอย่างสมดุล

วัฏจักรคาร์บอน เป็นวัฏจักรที่มีมหาสมุทรเป็นแหล่งส ารองใหญ่ โดยปริมาณของคาร์บอนใน
มหาสมุทรมีอยู่กว่า 50 เท่าของบรรยากาศ บรรยากาศเป็นแหล่งส ารองคาร์บอนในรูปของก๊าซ
คาร์บอนไดออกไซด์มีปริมาณเท่ากับร้อยละ 0.03 - 0.04 ดังนั้น แหล่งส ารองในมหาสมุทรจึงเป็นตัว
ควบคุมปริมาณคาร์บอนในบรรยากาศทั้งหมด และคาร์บอนไดออกไซด์ในบรรยากาศกับในทะเลหรือแหล่งน้ า

ย่อมมีการแลกเปลี่ยนกันอยู่เสมอ
นอกจากนี้ United State Department of Energy Office of Science (2008) ได้รวบรวม
บทสรุปเกี่ยวกับองค์ประกอบของวัฏจักรคาร์บอน (ภาพที่ 2.1) ซึ่งสอดคล้องกับ Houghton (2007) ชี้ว่า
การหมุนเวียนคาร์บอนระหว่างภาคพื้นพิภพกับบรรยากาศนั้นมีค่าประมาณ 120 จิกะตันต่อปี และมีการ

หมุนเวียนระหว่างมหาสมุทรและบรรยากาศประมาณ 90 จิกะตันต่อปี (IPCC, 2007) และในส่วนของ
สังเคราะห์จากบรรยากาศท าให้คาร์บอนกลับคืนสู่ระบบภาคพื้นพิภพได้ถึง 120 จิกะตันต่อปี ในส่วนของ
มหาสมุทรมีการเปลี่ยนแปลงและหมุนเวียนคาร์บอนบริเวณผิวน้ าประมาณ 90 จิกะตัน นอกจากนี้

กิจกรรมของมนุษย์โดยเฉพาะน้ ามันเชื้อเพลิง การเปลี่ยนแปลงการใช้ประโยชน์ที่ดินส่งผลให้มีการสูญเสีย
คาร์บอนในแต่ละปีประมาณ 9 จิกะตัน