Page 25 - เอกสารประกอบการประชุมวิชาการกรมพัฒนาที่ดิน ปี2560 วิชาการงานพัฒนาที่ดิน ขับเคลื่อนคุณภาพชีวิตเกษตรกรสู่ความยั่งยืน : ระหว่างวันที่ 19-21 กรกฎาคม 2560 ณ โรงแรมสยามออเรียนทัล อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา
P. 25
ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน
ประชุมวิชาการกรมพัฒนาที่ดิน ปี 2560 “วิชาการงานพัฒนาที่ดิน ขับเคลื่อนคุณภาพชีวิตเกษตรกรสู่ความยั่งยืน” วันที่ 19 - 21 กรกฎาคม 2560
สามารถจ าแนกการเปลี่ยนแปลงของสภาพพื้นออกเป็น 2 ลักษณะ คือ การเปลี่ยนแปลงของสภาพพื้นที่ที่
เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติและการเปลี่ยนแปลงของสภาพพื้นที่ที่เกิดจากการกระท าของมนุษย์ โดยการ
เปลี่ยนแปลงของสภาพพื้นที่ที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาตินั้น เป็นกระบวนการที่เกิดขึ้นอยู่ตลอดเวลาซึ่ง
กระบวนการหนึ่งที่มีความส าคัญและเห็นได้ชัดเจนโดยเฉพาะในพื้นที่สูงที่มีความลาดชัน อันก่อให้เกิดการ
เปลี่ยนแปลงของสภาพพื้นที่คือ กระบวนการกร่อนดิน (Soil Erosion) ซึ่งเป็นกระบวนการแตกกระจายและ
การพัดพาไปของดิน
ปัจจัยดังกล่าว น้ าเป็นตัวการหลักที่ท าให้เกิดกระบวนการกร่อนของดินโดยการชะล้างและพัดพา
ตะกอนของดิน โดยตะกอนของดินที่มีขนาดใหญ่และมีน้ าหนักมากกว่าที่แรงของน้ าจะพัดพาไปได้จะตกตะกอน
ลงมาก่อน ส่วนตะกอนดินที่มีขนาดเล็กกว่าจะถูกพัดพาต่อไปด้วยแรงของน้ า การพัดพาตะกอนดินอาศัยปัจจัย
ปริมาณและความเร็วในการไหลของน้ าเป็นองค์ประกอบ การไหลของน้ าจะมีความเร็วและความแรงมากหรือ
น้อยนั้น มีปัจจัยหลายอย่างเข้ามากี่ยวข้อง อาทิเช่น ความลาดชันของพื้นที่ ความขรุขระของสภาพพื้นผิวที่น้ า
ไหลผ่าน ความลึกของหน้าตัดการไหล ฯลฯ ซึ่งจะมีผลต่อการตกตะกอนและการทับถมของตะกอนดินที่ถูก
พัดพามา นอกจากนี้ ในสภาพของพื้นที่ลุ่มน้ าที่มีลักษณะภูมิประเทศ ลักษณะของเนื้อดิน สิ่งปกคลุมดิน และ
รูปแบบการใช้ประโยชน์ที่ดินที่แตกต่างกัน สิ่งเหล่านี้ย่อมท าให้การไหลบ่าของน้ าผิวหน้าดินแตกต่างกันด้วย ซึ่ง
ส่งผลให้เกิดการชะล้างและพัดพาตะกอนดินที่แตกต่างกัน ดังนั้นการศึกษาถึงลักษณะของพื้นผิวที่น้ าไหลผ่าน
ในแต่ละพื้นที่ด้วยวิธีการทดสอบหาค่าสัมประสิทธิ์ความขรุขระแมนมิ่ง (Manning’s Roughness Coefficient)
โดยอาศัยการสร้างแบบจ าลองสภาพพื้นที่จะช่วยให้สามารถก าหนดค่าของตัวแปรที่จะน ามาใช้ในแบบจ าลอง
ทางคณิตศาสตร์ Predict and Localize Erosion and Runoff (PLER Model) เพื่อให้แบบจ าลองดังกล่าว
สามารถให้ค่าที่ถูกต้องและเหมาะสมกับสภาพพื้นที่ลุ่มน้ าที่ท าการศึกษา
กระบวนการกร่อนของดินโดยการชะล้างและพัดพาตะกอนของดินเป็นกระบวนการที่เกิดขึ้นตาม
ธรรมชาติ โดยดินจะถูกชะล้างพังทลายต้องมีแรงมากระท าให้ดินแตกและเคลื่อนย้ายไปสู่ที่ต่ ากว่าด้วยปัจจัย
ใดๆ ก็ตาม ทั้งนี้มีกระบวนการที่เป็นไปในท านองเดียวกัน 3 กระบวนการย่อย คือ
1. กระบวนการแตกกระจาย (Detachment) เป็นกระบวนการแรกที่ท าให้เม็ดดินแตกเป็นอนุภาค
ขนาดเล็กและหลุดออกไปจากพื้นที่เดิมโดยอาศัยแรงที่กระท าต่อผิวดินทั้งแรงตกกระทบของน้ าฝน แรงโน้มถ่วง
ของโลกและแรงกัดชะหน้าดินจากน้ าไหลบ่า รวมทั้งความทนทานของดินต่อการแตกกระจายซึ่งเกี่ยวข้องกับ
คุณสมบัติของดิน
2. กระบวนการเคลื่อนย้าย (Transportation) เป็นกระบวนการที่เกิดขึ้นต่อจากขั้นแรกโดยน้ าไหล
บ่าหน้าดินที่ไหลลงสู่พื้นที่ต่ ากว่าตามแรงโน้มถ่วงของโลก อัตราการไหลของน้ าไหลบ่าหน้าดินจะรุนแรงเพียงใด
ขึ้นอยู่กับความลาดชันของพื้นที่และระยะทางตามความยาวของพื้นที่ รวมทั้งปริมาณหรือความหนาของน้ าที่
ไหลตามผิวหน้าดิน ทั้งนี้ การพัดพาเม็ดดินยังมีผลให้ดินพังทลายด้วยกระบวนการขัดถูหน้าดินของน้ าไหลบ่า
หน้าดินจากพื้นที่ตอนบนมาพร้อมกันด้วย อย่างไรก็ตามวัสดุคลุมผิวหน้าดินโดยเฉพาะพืชพรรณธรรมชาติเป็น
ปัจจัยส าคัญที่ท าให้สามารถชะลอความเร็วในการเคลื่อนย้ายน้ าไหลบ่าและตะกอนดินได้
4
