Page 255 - คู่มือการพัฒนาที่ดินสำหรับหมอดินอาสาและเกษตรกร

ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน

12.7 แนวทางการบริหารจัดการเศษวัสดุ โดยความร่วมมือระหว่างหน่วยงานต่าง ๆ

ที่เกี่ยวข้องในภาพรวมของประเทศในการเพิ่มมูลค่าให้กับเศษวัสดุทางการเกษตร

12.7.1 ปริมาณเศษวัสดุทางการเกษตรและการปลดปล่อยสารก่อมลพิษทางอากาศเมื่อเกิดการเผาไหม้
เศษวัสดุ

จากฐานข้อมูลการผลิตสินค้าเกษตรในประเทศไทย ของสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตรและ
สำนักงานคณะกรรมการอ้อยและน้ำตาลทราย พบว่า ประเทศไทยมีพื้นที่ปลูกข้าว ข้าวโพด และอ้อย รวม

89,387,765 ไร่ ได้ผลผลิตรวม 172,270,549 ตัน คิดเป็นเศษวัสดุทางการเกษตรรอการเผา 47,975,929 ตัน แบ่ง

ออกเป็นเศษฟางข้าว 15,850,576 ตัน คิดเป็นร้อยละ 33.04 เศษยอด ใบและลำต้นข้าวโพด 9,187,372 ตัน คิดเป็น
ร้อยละ 19.15 และเศษใบและยอดอ้อย 22,937,981 ตัน คิดเป็นร้อยละ 47.81 ซึ่งเมื่อเกิดการเผาไหม้เศษวัสดุจะ

ทำให้เกิดการปลดปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ สารก่อมลพิษทางอากาศ PM2.5 เท่ากับ 59.47 และ 0.40

ล้านตัน ตามลำดับ

ตาราง แสดงปริมาณเศษวัสดุทางการเกษตรจากพืช 3 ชนิด และการปลดปล่อยสารก่อมลพิษทางอากาศ

เมื่อเกิดการเผาไหม้เศษวัสดุ

ปริมาณสารก่อมลพิษทางอากาศเมื่อเกิด
พื้นที่ปลูก ผลผลิต เศษวัสดุ
พืช การเผาไหม้เศษวัสดุ (ล้านตัน)
(ไร่) (ตัน) (ตัน)
CO PM10 PM2.5
2
ข้าว 70,976,205 32,348,114 15,850,576 21.49 0.22 0.20

ข้าวโพด 6,869,010 4,993,137 9,187,372 11.55 0.11 0.10

อ้อย 11,542,550 134,929,298 22,937,981 26.43 0.14 0.09

รวม 89,387,765 172,270,549 47,975,929 59.47 0.48 0.40

หมายเหตุ : - เศษฟางข้าว = สัดส่วนฟางข้าว 0.49 ตัน/ตันผลผลิต × ปริมาณข้าวทั้งหมด
- เศษยอด ใบ และลำต้นข้าวโพด = สัดส่วนยอด ใบ และลำต้นข้าวโพด 1.84 ตัน/ตันผลผลิต

× ปริมาณข้าวโพดทั้งหมด
- เศษใบและยอดอ้อยในพื้นที่ตัดสด = สัดส่วนใบและยอดอ้อย 0.17 ตัน/ตันผลผลิต × ปริมาณอ้อยเข้าหีบจริง
ที่มา : กรมพัฒนาพลังงานทดแทนและอนุรักษ์พลังงาน (2556); สำนักงานคณะกรรมการอ้อยและน้ำตาลทราย
(2564); สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร (2564) และ Zhang et al. (2018)

จากแนวทางการบริหารจัดการเศษวัสดุเพิ่มทรัพย์เป็นหนึ่งในวิธีการแก้ไขปัญหาการเผาเศษวัสดุ
ทางการเกษตร ในสถานการณ์ที่เปราะบางต่อการเกิดสารก่อมลพิษทางอากาศ PM2.5 ภายหลังการเก็บเกี่ยว

ผลผลิตตามมาตรการดึงฟืนออกจากไฟ ซึ่งมีเศษพืชรอการเผากว่า 48 ล้านตันต่อปี จากพื้นที่ปลูกข้าว ข้าวโพด

และอ้อยกว่า 89 ล้านไร่ โดยที่เกษตรกรควรได้รับรายได้จากการเปลี่ยนเศษพืชเป็นทรัพย์เพื่อเป็นแรงจูงใจให้
เกษตรกร ลด ละ เลิกการเผาเศษวัสดุทางการเกษตรด้วยการเพิ่มมูลค่าให้กับเศษพืชจากไร่นาสู่การนำไปใช้

คู่มือการพัฒนาที่ดินส�าหรับหมอดินอาสาและเกษตรกร 227

กรมพัฒนาที่ดิน