Page 106 - คู่มือการพัฒนาที่ดินสำหรับหมอดินอาสาและเกษตรกร
P. 106
ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน
บทที่ 6
การอนุรักษ์ดินและน้ำ
การดำเนินงานพัฒนาที่ดินก่อให้เกิดประโยชน์อย่างยั่งยืน โดยเฉพาะนโยบายการป้องกันการชะล้าง
พังทลายของดินด้วยวิธีการอนุรักษ์ดินและน้ำ ที่นำมาใช้ 2 วิธี ซึ่งสามารถนำมาใช้ในพื้นที่โดยผสมผสาน
มาตรการเป็นระบบอนุรักษ์ดินและน้ำตามความเหมะสมของแต่ละพื้นที่ ได้แก่
1) มาตรการอนุรักษ์ดินและน้ำโดยวิธีพืช (Vegetative measures) เช่น การปลูกพืชเป็นแถบ
ตามแนวระดับขวางความลาดเทของพื้นที่ การปลูกหญ้าแฝกตามแนวระดับ การปลูกพืชตระกูลถั่วสลับกับ
แถวพืชหลัก การปลูกพืชคลุมดิน และการปลูกพืชหมุนเวียน เป็นต้น รวมถึงแนวทางการปรับปรุงดินต่าง ๆ
2) มาตรการอนุรักษ์ดินและน้ำโดยวิธีกล (Mechanical measures) คือการจัดการน้ำเพื่อลดการ
ชะล้างของดิน ทั้งในด้านการให้น้ำ การระบายน้ำ การควบคุมน้ำ และการปรับสภาพพื้นที่ โดยใช้สิ่งก่อสร้าง
ต่าง ๆ เช่น คันกั้นน้ำ ฝายน้ำล้น ฝายชะลอน้ำ คูเบนน้ำ คันดินตามแนวระดับ บ่อดักตะกอน สระน้ำ
ทางลำเลียง การไถพรวน การไถระเบิดดินดาน ระบบชลประทาน และระบบระบายน้ำ เป็นต้น
6.1 มาตรการอนุรักษ์ดินและน้ำวิธีพืช
มาตรการวิธีพืช (Vegetative method) เป็นการปลูกพืชเพื่อช่วยลดการชะล้างพังทลายของดิน
ตลอดจนการปรับปรุงบำรุงดิน เป็นวิธีการที่เสียค่าใช้จ่ายน้อย เกษตรกรสามารถปฏิบัติได้เองอย่างง่ายๆ
โดยใช้พืชตระกูลถั่ว หญ้าอาหารสัตว์หรือหญ้าธรรมชาติ ปลูกเป็นแถบขวางความลาดเทของพื้นที่ หรือปลูก
พืชคลุมดิน ปลูกพืชแบบผสมผสาน เพื่อลดความแรงของเม็ดฝน ดักตะกอนดินและชะลอความเร็วของน้ำ
การป้องกันโดยวิธีพืช มีหลายวิธีการ ดังนี้
6.1.1 การปลูกพืชคลุมดิน (Cover cropping) เป็นการปลูกพืชที่มีใบหนาหรือมีระบบรากแน่น
เพื่อปกคลุมผิวดิน รากพืชจะยึดดินและป้องกันไม่ให้เม็ดฝนตกกระทบผิวดินโดยตรง เป็นการช่วยชะลอ
ความเร็วและลดความรุนแรงของน้ำไหลบ่า ช่วยเพิ่มอินทรียวัตถุให้แก่ดินและยังควบคุมการแพร่ขยายของ
วัชพืช พืชคลุมดินที่นำมาปลูกควรเป็นพืชตระกูลถั่วหรือพืชตระกูลหญ้า ควรปลูกตามทางระบายน้ำหรือปลูก
ขวางพื้นที่ลาดเท ปกคลุมดินช่วยรักษาหน้าดิน นอกจากนี้การปล่อยทิ้งให้เศษซากพืชที่เหลือใช้จากไร่นา
ปกคลุมผิวดินไว้ (Mulching) ยังช่วยรักษาความชุ่มชื้นไว้ในดิน ลดการเซาะกร่อนของหน้าดิน และลดปริมาณ
วัชพืชได้ด้วย การปลูกพืชคลุมดินเหมาะสมสำหรับปลูกในสวนไม้ผล พื้นที่มีความลาดเทมากกว่า 20
เปอร์เซ็นต์ หรือดินไม่ดีที่ปลูกพืชเศรษฐกิจไม่คุ้มค่าก็ควรปลูกพืชตระกูลหญ้าหรือพืชตระกูลถั่วคลุมดิน
78 คู่มือการพัฒนาที่ดินส�าหรับหมอดินอาสาและเกษตรกร
กรมพัฒนาที่ดิน
