Page 101 - คู่มือการพัฒนาที่ดินสำหรับหมอดินอาสาและเกษตรกร
P. 101
ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน
5.2.7 ดินดาน
ชั้นดาน หมายถึง ชั้นดินที่อัดตัวแน่นทึบหรืออนุภาคดินถูกเชื่อมโดยสารเคมีที่จับตัวกันแน่นทึบ
และแข็งที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติหรือจากการใช้ที่ดินและเป็นอุปสรรคต่อการชอนไชของรากพืช การไหลซึมของ
น้ำและการถ่ายเทอากาศ ส่งผลต่อการเจริญเติบโตและการให้ผลผลิตของพืชที่ปลูก โดยทั่วไปถ้าพบชั้นดานตื้น
กว่า 50 เซนติเมตรจากผิวดิน (ถือเป็นดินตื้นชนิดหนึ่ง) จะส่งผลกระทบต่อการปลูกพืชมาก ถ้าพบชั้นดานอยู่
ระหว่างความลึก 50-100 เซนติเมตรจากผิวดิน จะส่งผลกระทบต่อการปลูกพืชบ้างแต่ไม่มากนัก และถ้าพบ
ชั้นดานอยู่ลึกมากกว่า 100 เซนติเมตรจากผิวดิน ถือว่าไม่มีปัญหาต่อการปลูกพืช
1) ลักษณะของชั้นดาน
ชั้นดานเป็นชั้นที่อัดตัวกันแน่นหรือมีสารเชื่อมแข็งเป็นแนวขนานกับหน้าดินที่ความลึกแตกต่างกัน
ไป ทำให้ไปขวางกั้นการไหลซึมน้ำของดิน การถ่ายเทอากาศในชั้นดินล่างถัดไป ขัดขวางการชอนไชของรากพืช
ชั้นดานแบ่งออกได้ 2 ประเภทใหญ่ๆ คือ
(1) ชั้นดานที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติ ชั้นดานประเภทนี้เป็นชั้นดานที่มีสารเชื่อมแข็ง โดยมี
สารเชื่อมจาก เหล็ก อินทรียวัตถุ คาร์บอเนตหรือซิลิก้า ชั้นดานดินเหนียว ชั้นหินทรายแป้งผุหรือชั้นหินพื้น
(2) ชั้นดานที่เกิดขึ้นจากการใช้ที่ดินไม่เหมาะสม ชั้นดานประเภทนี้เกิดจากการอัดแน่นของ
เนื้อดินจากการไถพรวนด้วยเครื่องจักรกลขนาดใหญ่ในภาวะความชื้นที่ดินเปียกแฉะเกินไปที่ระดับความลึก
เดียวเป็นประจำ
ภาพแสดงชั้นดาน
2) แนวทางการปรับปรุงแก้ไขดินดาน
การจัดการพื้นที่ดินดาน สามารถปรับปรุงแก้ไขได้ 2 วิธี ได้แก่ 1 วิธีกล การไถเปิดดินดานโดยใช้
เครื่องมือไถเปิด เช่น ไถสิ่ว (ริปเปอร์) และวิธีพืช เช่น การปลูกหญ้าแฝกทำลายชั้นดาน หรือปลูกหญ้าแฝก
ปรับปรุงบำรุงดิน
(1) กรณีพบชั้นดานธรรมชาติอยู่ตื้นกว่า 50 เซนติเมตรจากผิวดิน เลือกพืชที่มีระบบรากตื้น
และทนต่อสภาพแห้งแล้ง เช่น หญ้าเลี้ยงสัตว์ หรือทำสวนป่า แต่ถ้าพบชั้นดานที่เกิดจากใช้ที่ดินไม่เหมาะสม
ควรไถทำลายชั้นดานด้วยเครื่องจักรกลขนาดใหญ่ หรือขุดหลุมปลูกให้ทะลุชั้นดาน ปรับปรุงดินด้วยปุ๋ยพืชสด
ปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยคอกร่วมกับน้ำหมักชีวภาพและปุ๋ยเคมีตามชนิดพืชที่ปลูก
คู่มือการพัฒนาที่ดินส�าหรับหมอดินอาสาและเกษตรกร 73
กรมพัฒนาที่ดิน
