Page 26 - สถานภาพและการจัดการดินเสื่อมโทรมในประเทศไทย

ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน

ตำรำงที่ 2.2 การใช้ที่ดินเพื่อการเกษตรของประเทศไทย ปี 2554 2.2 ปัญหำของทรัพยำกรดินและที่ดินด้ำนเกษตรกรรม
ประเภทการใช้ที่ดิน เนื้อที่ (ไร่) ร้อยละ ปัญหาที่เกิดขึ้นกับทรัพยากรดินในประเทศไทยที่ส าคัญแยกได้เป็น ปัญหาความอุดมสมบูรณ์โดย
เนื้อที่ถือครองทางการเกษตร 152,331,759 47.50 ธรรมชาติของดินมีระดับต่ า ปัญหาการชะล้างพังทลายของดิน และปัญหาดินที่มีข้อจ ากัดทางการเกษตร

ที่นา 71,880,630 22.41 “ดินปัญหา”
ที่พืชไร่ 32,063,772 10.00 2.2.1 ควำมอุดมสมบูรณ์โดยธรรมชำติของดินมีระดับต่ ำ เนื่องจากวัตถุต้นก าเนิดดินส่วนใหญ่มี
ที่ไม้ผลและไม้ยืนต้น 33,206,841 10.35 แร่ธาตุอาหารพืชเป็นองค์ประกอบต่ า ประกอบกับประเทศไทยอยู่ในเขตร้อนที่มีฝนตกชุก การสลายตัวของ

ที่สวนผักและไม้ดอก 1,514,441 0.47 แร่ธาตุต่างๆ เปลี่ยนสภาพได้เร็วและชะล้างไปกับน้ าได้ง่าย อีกทั้งพื้นที่ที่ท าการเกษตรกรรมได้ถูกใช้มาเป็น
ที่ทุ่งหญ้าเลี้ยงสัตว์ 983,876 0.31 เวลานานโดยไม่มีการบ ารุงดูแลรักษาที่ถูกต้อง ท าให้ธาตุอาหารพืชซึ่งแต่เดิมมีน้อยอยู่แล้ว ถูกพืชดูดใช้ไปใน
ที่รกร้าง 2,875,871 0.90 การเจริญเติบโตเสียเป็นส่วนใหญ่ สรสิทธิ์ (2535) ได้ชี้ให้เห็นว่าผลผลิตของข้าวในนา 1 ตัน จะท าให้ดิน

ที่ท าการเกษตรอื่นๆ 5,530,118 1.72 สูญเสียปุ๋ยไนโตรเจน (N) ไป 20 กิโลกรัม ฟอสฟอรัส (P2O5) 11 กิโลกรัม และโพแทสเซียม (K2O) 27
ที่อาศัย 4,276,209 1.33 กิโลกรัม ซึ่งควรจะต้องชดเชยโดยใส่ปุ๋ยเคมีประมาณ 100 กิโลกรัม หรือปุ๋ยอินทรีย์ จ านวน 4,000 กิโลกรัม
เนื้อที่ป่าไม้ 107,241,030 33.44 จึงจะสมดุลกับที่สูญเสียไป แต่เกษตรกรได้ใส่ปุ๋ยทดแทนในอัตราที่ต่ ามากจึงมีผลให้ความอุดมสมบูรณ์ของ

เนื้อที่นอกการเกษตร 61,124,099 19.06 ดินลดลง ในขณะเดียวกัน ในกรณีของพืชส าคัญทางเศรษฐกิจ 4 ชนิด คือ ข้าว อ้อย ข้าวโพด และมัน
รวมทั้งสิ้น 320,696,888 100.00 ส าปะหลัง ในปี 2519 ได้ดูดซึมปุ๋ยในดินติดไปกับผลผลิตจากพื้นที่เพาะปลูก 68.8 ล้านไร่ จ านวน 549,900
ที่มา: ส านักงานเศรษฐกิจการเกษตร (2554) ตันของธาตุอาหาร ( N +P2O5 +K2O ) แต่ใส่คืนเพียง 118,200 ตันของธาตุอาหาร หรือชดเชยในอัตราส่วน

1 : 4.65 และในระหว่างปี 2525-2531 ค่าเฉลี่ยของธาตุอาหารพืช ( N + P2O5 + K2O ) ที่สูญเสียไป มี
ตำรำงที่ 2.3 การเปลี่ยนแปลงการใช้ประโยชน์พื้นที่เกษตรระหว่าง ปี 2549-2550 จ านวนรวม 707,700 ตัน แต่เกษตรกรใส่ปุ๋ยชดเชยเพียง 253,500 ตันเท่านั้น หรือชดเชยในอัตราส่วน 1 :
และปี 2553-2556 2.79 ซึ่งยังถือเป็นการใส่ปุ๋ยทดแทนในอัตราที่ต่ ามาก จากสาเหตุที่กล่าวมา จึงท าให้พื้นที่การเกษตรเสื่อม
ประเภทการใช้ประโยชน์ ปี 2549-50 ปี 2553-56 ร้อยละ โทรมอย่างรวดเร็ว นอกจากความเสื่อมโทรมของดินจะเกิดขึ้นในที่ดินการเกษตรที่กว้างขวางทั่วประเทศแล้ว

นาร้าง 1,92,849 1,192,118 -0.06 พื้นที่เกษตรกรรมบางส่วนยังอยู่ในเขตพื้นที่ดินปัญหาอีกด้วย
นา 78,276,970 75,915,232 -3.02 2.2.2 กำรชะล้ำงพังทลำยของดิน (soil erosion) กรมพัฒนาที่ดิน (2543) ได้ประเมินการชะ
ไม้ยืนต้น 29,837,842 36,432,545 +22.10 ล้างพังทลายของดินในประเทศไทยจากการใช้สมการสูญเสียดินสากล (Universal Loss Equation: USLE)

ไม้ผล 12,773,584 11,225,594 -12.12 และรายงานไว้ว่า พื้นที่ส่วนต่างๆ ของประเทศมีอัตราการสูญเสียดินอยู่ระหว่าง 0-50 ตันต่อไร่ต่อปี โดยแต่
พืชไร่ 39,992,291 40,712,712 +1.80 ละภาคจะมีอัตราการสูญเสียดินมากน้อยแตกต่างกันไป ขึ้นอยู่กับปัจจัย ลักษณะของดิน ภูมิอากาศ ภูมิ
พืชไร่หมุนเวียน 2,818,185 4,040,856 +43.39 ประเทศ พืชพรรณที่ขึ้นปกคลุม และมาตรการในการอนุรักษ์ดินและน้ า ทั้งนี้ ภาคใต้มีการกร่อนของดินสูง
กว่าภาคอื่นคือ พื้นที่ส่วนใหญ่มีการสูญเสียดินระหว่าง 0-50 ตันต่อไร่ต่อปี ขณะที่ภาคเหนือพื้นที่ส่วนใหญ่มี
อื่นๆ ทุ่งหญ้า พืชสวน พืชน้ า 1,317,854 1,882,158 +42.82 การสูญเสียดินระหว่าง 0-38 ตันต่อไร่ต่อปี ภาคกลางพื้นที่ส่วนใหญ่มีการสูญเสียดินระหว่าง 0-17 ตันต่อไร่
ที่มา: ดัดแปลงจากส านักงานเศรษฐกิจการเกษตร (2556)
ต่อปี ภาคตะวันออกพื้นที่ส่วนใหญ่มีการสูญเสียดินระหว่าง 0-16 ตันต่อไร่ต่อปี ภาคตะวันตกพื้นที่ส่วนใหญ่
มีการสูญเสียดินระหว่าง 0-10 ตันต่อไร่ต่อปี และภาคตะวันออกเฉียงเหนือมีการสูญเสียดินต่ าที่สุด ส่วน
ใหญ่อยู่ระหว่าง 0-4 ตันต่อไร่ต่อปี รวมพื้นที่ที่ต้องได้รับการดูแล ป้องกัน และรักษาไว้จากการเกิดการชะ

ล้างพังทลายประมาณ 134.54 ล้านไร่ หรือเท่ากับร้อยละ 41.95 ของพื้นที่ทั้งหมดของประเทศ (ตารางที่
2.4) เมื่อน าอัตราการสูญเสียดินข้างต้นมาประเมินเป็นมูลค่าการสูญเสียธาตุอาหารพืชในตะกอนดินที่ถูกชะ
ล้างไปทั่วทั้งประเทศโดยแสดงในรูปของปุ๋ย จะมีมูลค่าสูงถึง 8,468.5 ล้านบาทต่อปี คิดเป็นการสูญเสียใน

รูปของปุ๋ยยูเรีย 1,293.6 ล้านบาทต่อปี ปุ๋ยทริปเปิลซุปเปอร์ฟอสเฟต 2,337.5 ล้านบาทต่อปี และปุ๋ย

12 สถานภาพและการจัดการดินเสื่อมโทรมในประเทศไทย
กรมพัฒนาที่ดิน