Page 12 - สถานภาพและการจัดการดินเสื่อมโทรมในประเทศไทย

ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน

บทที่ 1 บทน ำ

ความเสื่อมโทรมของทรัพยากรดิน (Soil degradation) เป็นสาเหตุส าคัญที่น าไปสู่ความเสื่อมโทรม

ของที่ดิน (Land degradation) ดินเสื่อมโทรม หมายถึง ดินที่อยู่ในสภาพที่ไม่เอื้ออ านวย ตอการผลิต
ทางการเกษตร เนื่องจากสมบัติต่างๆ ของดินไม่เหมาะสมตอการเจริญเติบโตของพืช เช่น สมบัติทางเคมีของ
ดินมีสภาพเป็นกรดจัด เค็มจัด ทางด้านกายภาพของดิน สูญเสียโครงสร้างเกิดการอัดตัวแน่น ขาดความ

โปร่งพรุน และดินอยู่ในสภาวะไม่สมดุล ทุกประเทศทั่วโลกได้ให้ความส าคัญต่อการศึกษาถึงต้นเหตุของการ
เกิด ขบวนการเกิด และผลกระทบในด้านต่างๆ รวมทั้งแนวทางการป้อง กันความเสื่อมโทรมของที่ดิน
เนื่องจากเป็นปัญหาระดับนานาชาติ ซึ่งทุกประเทศต้องรับผิดชอบร่วมกัน

1.1 ค ำนิยำม
มีนักวิทยาศาสตร์จากหลายหน่วยงาน ทั้งในประเทศไทยและในระดับสากล ได้ให้ค านิยามและ
ความหมายของความเสื่อมโทรมของทรัพยากรดินทั้งในแงของความเสื่อมโทรมของที่ดิน (Land
degradation) และความเสื่อมโทรมของดิน (Soil degradation) ไวหลายกรณีแตกต่างกันไป ดังนี้

1.1.1 ควำมเสื่อมโทรมของที่ดิน หมายถึง การลดลงของศักยภาพของทรัพยากรดิน
ซึ่งเกิดจากกระบวนการหนึ่งหรือหลายๆ กระบวนการประกอบกันที่ส่งผลกระทบต่อที่ดิน (โครงการ
สิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติ : United Nations Environmental Program - UNEP, 1992) นอกจากนี้
ความเสื่อมโทรมของที่ดินยังเป็นกระบวนการซึ่งมีผลท าให้ศักยภาพการผลิตของดินลดลง (Food and

Agriculture Organization - FAO, United Nations Environment Programme – UNEP, United
Nations Educational, Scientific and Cultural Organization, 1979)
1.1.2 ควำมเสื่อมโทรมของที่ดิน เป็นการลดลงหรือสูญเสียประโยชน์ทางชีวภาพและทาง

เศรษฐกิจ และการสูญเสียความซับซ้อนของระบบนิเวศ ซึ่งรวมถึงดิน พันธุ์พืช และสัตว์ประจ าท้องถิ่นและ
กระบวนการทางนิเวศวิทยา กระบวนการทางชีวเคมีวิทยา กระบวนการทางอุทกวิทยา ซึ่งเกิดขึ้นจากปัจจัย
ต่างๆ ที่รวมถึงการเปลี่ยนแปลงสภาพอากาศและกิจกรรมของมนุษย์ (อนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการ
ต่อต้านการแปรสภาพเป็นทะเลทราย : United Nations Convention to Combat Desertification-
UNCCD, 1994)

1.1.3 ควำมเสื่อมโทรมของที่ดิน เป็นกระบวนการเปลี่ยนแปลงคุณลักษณะของดิน ทั้งทาง
กายภาพ (Physical) และชีว-เคมี (Bio-chemical) ที่เกิดขึ้นจากการกระท าของมนุษย์หรือธรรมชาติ ซึ่ง
หมายถึงการที่ทรัพยากรดินไม่สามารถท าหน้าที่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ ภายในระบบนิเวศที่มีการกักเก็บ

และการหมุนเวียนของน้ า พลังงาน และธาตุอาหาร ส่งผลให้การตอบสนองต่อการใช้ประโยชน์ ที่ดินลดลงทั้ง
ด้านปริมาณ และคุณภาพ (Lal, 1994)
1.1.4 ควำมเสื่อมโทรมของดิน หมายถึง การเปลี่ยนแปลงสมบัติทางเคมี กายภาพ และ
ชีวภาพของดินจนท าให้ดินนั้นมีคุณภาพลดลงจนไม่สามารถใช้เพื่อการเกษตรได้อย่างถาวรและให้ผลผลิต

คงที่ตลอดไป เป็นผลมาจากขาดการจัดการดินที่ถูกต้อง และมีปัญหาทางด้านเศรษฐกิจและสังคมเข้ามา
เกี่ยวข้องด้วย ความเสื่อมโทรมของดินปรากฏขึ้นหลายรูปแบบ เช่น ความอุดมสมบูรณ์ของดินลดลง ดิน
แน่นตัว การอุ้มน้ าลดลง ซึ่งมีผลให้ดินบนซึ่งเป็นชั้นดินที่เหมาะสมที่สุดต่อการเกษตรสูญหายไป ความเสื่อม
โทรมมาจากการชะล้างพังทลายของดินเป็นสาเหตุที่รุนแรงที่สุด (กรมพัฒนาที่ดิน, 2540)