Page 68 - โครงการอนุรักษ์ดินและน้ำ : บริบทแห่งการพัฒนาพื้นที่สูงที่ยั่งยืน
P. 68
ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน
ผ-1
ปฐมบทของการพัฒนาที่ดิน
จากหลักฐานทางประวัติศาสตร์ได้ปรากฏให้เห็นว่า ความรุ่งเรืองของมนุษย์ชาตินั้นผูกพันอยู่กับ
การเกษตรที่มีที่ดินและน้้าเป็นปัจจัยหลัก โดยเริ่มตั้งแต่มนุษย์ตั้งถิ่นฐานเป็นหลักแหล่งแล้วปลูกพืชและเลี้ยง
สัตว์แทนการเคลื่อนย้ายเพื่อด้ารงชีพแต่กาลก่อน พื้นที่ที่เลือกตั้งถิ่นฐานนั้นจะมีดินและน้้าที่อุดมสมบูรณ์
แต่หลายอาณาจักรที่รุ่งเรืองในอดีตก็กลับล่มสลาย เพราะความเสื่อมโทรมของดินเช่น สุมาเรียน บาบิโลเนี่ยน
แอสเทค มายา และอินคา ในกรณีของประเทศไทยนั้น บรรพบุรุษไทย ได้เข้ามาตั้งถิ่นฐานและท้าการเกษตรใน
ดินแดนที่อุดมสมบูรณ์มาเป็นเวลานานแต่การเกษตรยังคง มีบทบาทที่ส้าคัญต่อการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม
ของประเทศอยู่ในปัจจุบันจะเห็นได้จาก มีพื้นที่การเกษตรมากกว่าครึ่งหนึ่งของเนื้อที่ประเทศ มีครัวเรือน
เกษตร 5.8 ล้านครัวเรือน แรงงานภาคเกษตร 11 ล้านคน ซึ่งต้องอาศัยดินและน้้าเป็นปัจจัยหลักในการ
แสวงหารายได้มาด้ารงชีพแสดงให้เห็นว่าในช่วงระยะเวลาที่ผ่านมาอันยาวนานของราชอาณาจักรไทยนั้น
ได้มีการใช้ที่ดินเพื่อการเกษตรมาอย่างต่อเนื่อง ถึงแม้ว่าจะมีความเสื่อมโทรมเกิดขึ้นเป็นบางส่วนทั้งจากภัยธรรมชาติ
และน้้ามือของมนุษย์ก็ตามแต่ที่ดินเพื่อการเกษตรส่วนใหญ่ของประเทศยังคงใช้ในการผลิตอยู่ในปัจจุบัน
การคงอยู่ของที่ดินเพื่อการเกษตรดังกล่าวนี้ เกิดขึ้นจากหลายปัจจัย แต่ที่ส้าคัญก็คือ “องค์ความรู้ในการใช้ที่ดิน”
ถึงแม้ว่า “องค์ความรู้ในการใช้ที่ดิน” จะมีมาอย่างต่อเนื่องเป็นเวลาช้านานในราชอาณาจักรไทย
ดังกล่าวแล้วก็ตามแต่การสร้างองค์ความรู้ที่เป็นระบบเพื่อรองรับการขยายตัวด้านเศรษฐกิจและสังคมของ
ประเทศในระยะยาวได้เกิดขึ้นในปี พ.ศ. 2506 เมื่อรัฐบาลได้เล็งเห็นความส้าคัญของการพัฒนาที่ดิน โดยการ
จัดตั้ง “กรมพัฒนาที่ดิน” ขึ้นสังกัด “กระทรวงพัฒนาการแห่งชาติ” เมื่อวันที่ 23 พฤษภาคม 2506 ซึ่งมี
เหตุผลในการจัดตั้งกระบวนการพัฒนาการแห่งชาติที่ปรากฏในพระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม
พ.ศ. 2506 ไว้ว่า “โดยที่รัฐบาลมีความปรารถนาที่จะพัฒนากิจการของชาติให้มีสมรรถภาพยิ่งขึ้นและโดยที่
เห็นว่าการรวบรวมงานอันเป็นพื้นฐานในทางเศรษฐกิจของชาติมาปฏิบัติจัดท าในกระบวนเดียวกัน ย่อมเป็น
ความส าคัญและจ าเป็นจึงสมควรจัดให้มีกระทรวงพัฒนาการแห่งชาติขึ้น”
ห้าทศวรรษภายหลังการจัดตั้งกรมพัฒนาที่ดินขึ้นแล้ว “กระบวนการในการสร้างองค์ความรู้ในการ
พัฒนาที่ดิน” ได้มีการปรับปรุงและเปลี่ยนแปลงมาโดยตลอด จากการแบ่งส่วนราชการเมื่อ พ.ศ. 2506 ที่มี
เพียง 5 กอง ได้ขยายมาเป็น 24 กองและส้านักในปี พ.ศ. 2557 ขอบเขตของภารกิจได้ขยายตัวมากกว่าเดิม
โดยเฉพาะองค์ความรู้ที่ได้จัดท้าขึ้นเป็นระบบนั้นสามารถถ่ายทอดสู่เกษตรกรและประชาชนโดยทั่วไปได้สะดวก
และรวดเร็วในลักษณะบริการวิชาการพัฒนาที่ดิน เพื่อให้เห็นล้าดับการปรับปรุงส่วนราชการของกรมพัฒนา
ที่ดินที่มีผลต่อ “กระบวนการในการสร้างองค์ความรู้ในการพัฒนาที่ดิน” ในบทนี้จะเรียงล้าดับเหตุการณ์ตาม
ช่วงเวลาต่าง ในลักษณะจดหมายเหตุ (Chronicle) ดังนี้ (1) การประชุมจัดตั้งกระทรวงพัฒนาการแห่งชาติ
(2) มติคณะรัฐมนตรีวันที่ 2 เมษายน 2506 (3) พระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม พ.ศ. 2506 และ
(4) ห้าทศวรรษของการเปลี่ยนแปลงการแบ่งส่วนราชการกรมพัฒนาที่ดิน
