Page 63 - โครงการอนุรักษ์ดินและน้ำ : บริบทแห่งการพัฒนาพื้นที่สูงที่ยั่งยืน
P. 63
ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน
9-1
บทที่ 9
การอนุรักษ์ดินและน ้า : บริบทแห่งการพัฒนาพื นที่สูงที่ยั่งยืน
1. อารยธรรมเกษตรที่รุ่งเรืองบนพื้นที่สูงในทวีปตะวันออกกลางและอเมริกากลาง ได้ล่มสลายลงเพราะมี
การใช้ที่ดินที่ผิดพลาด มีการตัดไม้ท าลายป่าบนพื้นที่สูง ขาดการอนุรักษ์ดินและน้ าซึ่งได้มีการบันทึกไว้ใน
ประวัติศาสตร์ว่าเป็นบทเรียนที่ส าคัญ
2. ความรุ่งเรืองและการล่มสลายของมนุษยชาติกับอารยธรรมการเกษตรในอดีตเมื่อ 7000 ปีที่ผ่านมา
ได้แก่อารยธรรมเมโสโปเตเมีย ในเวลาต่อมาอารยธรรมอียิปต์ อารยธรรมลุ่มน้ าฮวงโห อารยธรรมลุ่มน้ าสินธุ
อารยธรรมของอาณาจักรกรีซและโรมัน รวมทั้งอารยธรรมในอเมริกากลาง เช่น อาณาจักรมายา อินคา และแอซแทค
ได้ล่มสลายลงด้วยสาเหตุที่ส าคัญ คือ ความเสื่อมโทรมที่เกิดจากการชะล้างพังทลายของดิน
3. การล่มสลายของอารยธรรมเกษตรที่เกิดขึ้นบนพื้นสูงซึ่งได้ปรากฎขึ้นนั้น ได้น าไปสู่ความส าคัญในการ
บริหารจัดการ เพื่อน าไปสู่การใช้ที่ดินบนพื้นที่สูงที่ยั่งยืนโดยองค์การสหประชาชาติ
4. อย่างไรก็ตามได้มีการใช้ที่ดินบนพื้นที่สูงที่ยั่งยืน โดยการท าขั้นบันไดเพื่อการเกษตรมาเป็นเวลาอย่างน้อย
2,000 ปีที่ Banaue ในประเทศฟิลิปปินส์ รวมทั้งในประเทศเปรู ญี่ปุ่น สาธารณประชาชนจีน และเวียดนาม
ซึ่งในปัจจุบันได้เป็นแหล่งท่องเที่ยวที่ส าคัญของประเทศ
5. ในกรณีของประเทศไทยนั้นมีพื้นที่สูงถึงหนึ่งในสามของพื้นที่ประเทศ คือ ประมาณ 101 ล้านไร่
พื้นที่ส่วนหนึ่งได้มีการน ามาใช้เพื่อการเกษตรที่ไม่มีมาตรการอนุรักษ์ดินและน้ า พื้นที่สูงดังกล่าวนี้เป็นแหล่งต้นน้ า
ของแม่น้ าที่ส าคัญในภาคต่างๆ ของประเทศไทย
6. การน าพื้นที่สูงหรือพื้นที่ภูเขาในประเทศไทยมาใช้เพื่อการเกษตรและกิจกรรมอื่นๆนั้น ได้มีปัญหาการ
ชะล้างพังทลายของดิน จากการศึกษาของกรมพัฒนาที่ดินในปี พ.ศ.2563 พื้นที่สูงในภาคต่างๆ มีการชะล้าง
พังทลายของดินรวม 102 ล้านไร่ มีการสูญเสียดินรุนแรงมากที่สุด คือ มากกว่า 20 ตันต่อไร่ต่อปีมากถึง 7.89 ล้านไร่
มีมูลค่าการสูญเสียธาตุอาหารหลักจากการชะล้างพังทลายของดินในภาพรวม คือ ไนโตรเจน ฟอสฟอรัส
และโปแตสเซียม ไร่ละ 92.19 บาท
7. เพื่อป้องกันการชะล้างพังทลายของดินในประเทศไทย กรมพัฒนาที่ดินได้ด าเนินการค้นคว้า สาธิต
และด าเนินการด้านอนุรักษ์ดินและน้ าในประเทศไทยมาอย่างต่อเนื่องเป็นเวลานานกว่าห้าทศวรรษ ได้มีนโยบาย
ของรัฐ และที่มาของอ านาจตามกฎหมาย คือ พระราชบัญญัติพัฒนาที่ดิน พ.ศ.2551 กรมพัฒนาที่ดินได้ด าเนินการ
พัฒนาพื้นที่สูงโดยการจัดท าระบบอนุรักษ์ดินและน้ ากระจายไปในพื้นที่จังหวัดต่างๆทั่วประเทศ
8. เพื่อยืนยันถึงบทบาทของการอนุรักษ์ดินและน้ าในการป้องกันความเสื่อมโทรมของดินจากการชะล้าง
พังทลายของดิน ได้มีการสร้างแบบจ าลองเปรียบเทียบการชะล้างพังทลายของดินกรณีที่มีและไม่มีระบบอนุรักษ์
ดินและน้ า ในพื้นที่ 6 จังหวัด คือ น่าน พะเยา เชียงราย สุราษฎร์ธานี กระบี่ และตรัง โดยใช้สมการการสูญเสียดิน
สากล (USLE) พบว่าเมื่อมีการจัดท าระบบอนุรักษ์ดินและน้ าในพื้นที่ที่มีการชะล้างพังทลายของดินที่รุนแรงมาก
การชะล้างพังทลายของดินจะลดลง
