Page 14 - การจัดการดินเพื่อปลูกข้าวในกลุ่มชุดดินที่ 7 จังหวัดพิษณุโลก โครงการนำร่องการผลิตพืชตามเขตการใช้ที่ดินพืชเศรษฐกิจเพื่อพัฒนาขีดความสามารถการแข่งขันในประชาคมอาเซียน

ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน
4

คุณภาพที่ดินที่น ามาใช้ประเมินความเหมาะสมของที่ดิน มี 12 ชนิด ประกอบด้วย 1) ระบบ
อุณหภูมิ (Temperature regime) คุณลักษณะที่เป็นตัวแทน ได้แก่ ค่าอุณหภูมิเฉลี่ยในฤดูปลูก
เพราะอุณหภูมิมีอิทธิพลต่อการงอกของเมล็ด การออกดอกของพืชบางชนิด และมีส่วนสัมพันธ์กับ
ขบวนการสังเคราะห์แสง ซึ่งจะส่งผลต่อการเจริญเติบโตของพืช 2) ความชุ่มชื้นที่เป็นประโยชน์ต่อพืช

(Moisture availability) คุณลักษณะที่เป็นตัวแทน ได้แก่ ระยะเวลาการท่วมขังในฤดูฝน ปริมาณ
น้ าฝนเฉลี่ยในรอบปี หรือความต้องการน้ าในช่วงการเจริญเติบโตของพืช นอกจากนี้พิจารณาถึงการ
กระจายของน้ าฝนในแต่ละพื้นที่ และลักษณะของเนื้อดิน ซึ่งส่งผลต่อความจุในการอุ้มน้ าที่เป็น
ประโยชน์ต่อพืช 3) ความเป็นประโยชน์ของออกซิเจนต่อรากพืช (Oxygen availability) คุณลักษณะ

ที่เป็นตัวแทน ได้แก่ สภาพการระบายน้ าของดิน เพราะพืชโดยทั่วๆ ไป รากพืชต้องการออกซิเจนใน
การหายใจ ส าหรับพืชไร่และไม้ผลไม่สามารถเจริญเติบโตได้ในสภาพที่มีน้ าแช่ขังในระยะเวลานาน
ตั้งแต่ 5-15 วันขึ้นไป ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับชนิดพืช ในสภาพน้ าแช่ขังปริมาณออกซิเจนในดินน้อยมากหรือไม่
มี ส าหรับข้าวชอบสภาพที่มีน้ าแช่ขังเป็นเวลานาน ต้องการดินที่มีการระบายน้ าเลว ทั้งนี้เพราะข้าว

มีกายวิภาคที่สามารถดูดออกซิเจนจากน้ าที่แช่ขัง จึงท าให้สามารถเจริญเติบโตได้ดี 4) ความเป็น
ประโยชน์ของธาตุอาหาร (Nutrient availability) คุณลักษณะที่เป็นตัวแทนได้แก่ ปริมาณธาตุอาหาร
พืชในดิน ในที่นี้พิจารณาเฉพาะธาตุอาหารหลัก ธาตุไนโตรเจน ธาตุฟอสฟอรัส และธาตุโพแทสเซียม

ซึ่งเป็นธาตุอาหารที่มีความส าคัญต่อการเจริญเติบโตของพืชทุกชนิด ประกอบด้วยหลักการพิจารณา
ปฏิกิริยาของดินซึ่งมีผลต่อลักษณะทางเคมีของธาตุอาหารพืชในดินที่จะอยู่ในรูปที่พืชสามารถน าธาตุ
นั้นไปใช้ประโยชน์ได้หรือไม่ นอกจากนั้นปฏิกิริยาของดินจะมีผลต่อกิจกรรมทางจุลินทรีย์ดิน ซึ่งมีส่วน
ส าคัญในการย่อยสลายอินทรียวัตถุด้วย 5) ความจุในการดูดยึดธาตุอาหาร (Nutrient retention
capacity) คุณลักษณะที่เป็นตัวแทน ได้แก่ ความจุในการแลกเปลี่ยนประจุบวก และความอิ่มตัว

ของด่าง โดยปัจจัยทั้งสองนี้มีอิทธิพลทางอ้อมต่อการเจริญเติบโตของพืชในเรื่องของปริมาณธาตุ
อาหารที่สามารถดูดยึด และการปลดปล่อยธาตุอาหารที่เป็นประโยชน์ต่อพืช 6) สภาวะการหยั่งลึก
ของราก (Rooting conditions) คุณลักษณะดินที่เป็นตัวแทนได้แก่ ความลึกของดิน ความลึกของ

ระดับน้ า ใต้ดิน และการหยั่งลึกของราก ความลึกของดินจะมีส่วนส าคัญต่อความลึกของระบบราก
พืชในการหยั่งเพื่อหาอาหาร และยึดล าต้น ดินที่มีความลึกมีโอกาสที่จะมีความเจริญเติบโตได้ง่าย
นอกจากนี้ระดับน้ าใต้ดินจะเป็นตัวควบคุมการเจริญเติบโตของพืชด้วย ถ้าระดับน้ าใต้ดินตื้นมีโอกาสที่
รากพืชจะเจริญเติบโตสู่เบื้องล่างเป็นไปได้ยากเพราะดินข้างล่างจะขาดออกซิเจน 7) ความเสียหาย

จากน้ าท่วม (Flood hazard) คุณลักษณะดินที่เป็นตัวแทน ได้แก่ จ านวนครั้งที่น้ าท่วมในรอบปีที่
ก าหนดไว้ หมายถึงพืชได้รับความเสียหายจากการที่น้ าท่วมผิวดินชั่วระยะเวลาหนึ่งหรือเป็นน้ าที่ไหล
บ่า การท่วมขังจะท าให้ดินขาดออกซิเจน 8) การมีเกลือมากเกินไป (Excess of salt) คุณลักษณะที่
เป็นตัวแทน ได้แก่ ปริมาณเกลืออิสระที่สะสมมากเกินพอจนเป็นอันตรายต่อการเจริญเติบโตของพืช

โดยขบวนการ osmosis กล่าวคือ ถ้ามีเกลือสะสมในดินปริมาณมากปริมาณน้ าในรากพืชจะถูกดูด
ออกมาท าให้ต้นพืชขาดน้ า พืชแต่ละชนิดจะมีความทนทานต่อความเค็มแตกต่างกันไป 9) สารพิษ
(Soil toxicity) คุณลักษณะที่เป็นตัวแทนได้แก่ ระดับความลึกของชั้น jarosite ซึ่งมีอิทธิพลต่อ
ปฏิกิริยาดิน ท าให้เป็นกรดจัดมาก ปริมาณซัลเฟตของเหล็ก และอะลูมินั่มในดินสูงมากจนเป็นพิษต่อ

พืช 10) สภาวะของ เขตกรรม (Soil workability) คุณลักษณะที่เป็นตัวแทน ได้แก่ ความยากง่ายใน