Page 11 - รายงานการสำรวจดินเขตพัฒนาที่ดินลุ่มน้ำคลองแม่ยะมา - คลองม่วง ลำดับที่ ตก.6 (2556) ลุ่มน้ำสาขาคลองวังเจ้า (รหัส 0618) ลุ่มน้ำหลักแม่น้ำปิง (รหัส 06) พื้นที่ดำเนินการ บ้านเด่นวัว หมู่ที่ 4 ตำบลเชียงทอง อำเภอวังเจ้า จังหวัดตาก

ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน
3

3.1.4 แบบรูปทางน า (drainage pattern) หมายถึง รูปร่างหรือการจัดรูปแบบทางน้ าตาม
ธรรมชาติในบริเวณใดๆก็ตามที่ปรากฏ เมื่อมองในแนวดิ่ง ทางน้ านี้จะแสดงถึงทิศทางการไหลของน้ าทั้งส่วนที่มี

น้ าไหลตลอดเวลาและส่วนที่มีน้ าไหลเป็นครั้งคราวที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ แบบรูปทางน้ าจะมีความสัมพันธ์
กับลักษณะโครงสร้างทางธรณีวิทยา ธรณีสัณฐาน ประวัติของบริเวณนั้นๆ และชนิดของหินรองรับพื้นที่นั้น เป็น

ต้น ดังนั้นถ้าเราทราบว่าแบบรูปทางน้ าในแต่ละบริเวณเป็นแบบใด เราอาจจะคาดคะเนเกี่ยวกับชนิดและ

โครงสร้างของหินในบริเวณนั้นๆ ได้แบบรูปทางน้ าที่ส าคัญมีดังนี้ (อภิศักดิ์, 2541)
1) แบบรูปทางน้ ากิ่งไม้ (dendritic drainage pattern) ประกอบด้วยทางน้ าที่มีสาขา

หลายสาย ไหลมาลงทางน้ าสายใหญ่ ท าให้มีรูปลักษณะคล้ายกิ่งก้านสาขาของต้นไม้ มุมที่ทางน้ าแต่ละสาขา

มารวมกัน มีค่าน้อยกว่า 90 องศา ทิศทางการไหลของน้ าไม่เป็นระเบียบแบบรูปทางน้ านี้พบเสมอในบริเวณ
ที่มีความลาดชันเล็กน้อย มักเกิดในบริเวณที่หินรองรับมีความทนทานต่อการกร่อนใกล้เคียงกัน เช่น

หินตะกอนที่วางตัวในแนวระดับ ที่ราบตะกอนลมหอบ (loess deposits) หินอัคนีที่มีเนื้อสม่ าเสมอ เป็นต้น
และไม่ขึ้นกับอิทธิพลของโครงสร้างทางธรณีวิทยา

2) แบบรูปทางน้ าขนาน (paeallel drainage pattern) รูปแบบการระบายน้ าแบบนี้ล า
น้ าสายใหญ่และสายเล็กๆ ไหลขนานกันหรือเกือบขนานกันบางทีมีลักษณะคล้ายหางม้ามักเกิดตามแนวแตก

ของหินที่ขนานกัน มีความลาดเทค่อนข้างสูง และยังพบในบริเวณแนวแตกของหินที่มีเพียงแนวเดียวด้วยให้

การระบายน้ าดี
3) แบบรูปทางน้ าตั้งฉาก (rectangular drainage pattern) แบบรูปทางน้ าที่มีทางน้ า

ประธาน และล าน้ าสาขาบรรจบกันเป็นมุมฉากหลายๆแห่ง เนื่องมาจากทางน้ าไหลตามรอยแยก (joint)

หรือรอยเลื่อน (fault) ท าให้มีรูปลักษณะคล้ายสี่เหลี่ยมผืนผ้า ทางน้ าที่ไหลมารวมกันเป็นมุมฉากอย่าง
ชัดเจน เรียกว่า sharp rectangular drainage patterns

4) แบบรูปทางน้ ารัศมี (radial drainage pattern) แบบรูปทางน้ าที่มีทิศทางการไหลของ
น้ าออกจากศูนย์กลาง มีลักษณะเป็นรูปรัศมี มักเกิดในบริเวณที่พื้นที่ตรงกลางสูง โดยเฉพาะพื้นที่โครงสร้างรูป

โดมที่เกิดใหม่ๆ ยังไม่มีการกร่อน หรือพื้นที่กรวยภูเขาไฟ
3.1.5 พื นที่ลุ่มน า (watershed area) หมายถึง พื้นที่ซึ่งล้อมรอบด้วยสันปันน้ า (divide)

เป็นพื้นที่รับน้ าฝนของแม่น้ าสายหลักในลุ่มน้ านั้นๆ เมื่อฝนตกลงมาในพื้นที่ลุ่มน้ าจะไหลออกสู่ล าธารสาย

ย่อยๆ (suborder) แล้วรวมกันออกสู่ล าธารสายใหญ่ (order) และรวมกันออกสู่แม่น้ าสายหลัก
(mainstream) จนไหลออกปากน้ า (outlet) ในที่สุด (ค ารณ, 2552)

3.1.6 การแบ่งพื นที่ลุ่มน า

ลุ่มน้ าในประเทศไทย (watershed of Thailand) แบ่งได้เป็น 25 ลุ่มน้ าหลัก (กรมทรัพยากรน้ า,
2552) ได้แก่

1) ลุ่มน้ าหลักแม่น้ าสาละวิน (รหัส 01) ประกอบด้วย 17 ลุ่มน้ าสาขา มีพื้นที่ 19,105.94
ตารางกิโลเมตร หรือประมาณ 11,941,212.00 ไร่ ปริมาณน้ าท่าเฉลี่ยรายปี 9,401.18 ล้านลูกบาศก์เมตร