Page 10 - รายงานการสำรวจดินเขตพัฒนาที่ดินลุ่มน้ำคลองแม่ยะมา - คลองม่วง ลำดับที่ ตก.6 (2556) ลุ่มน้ำสาขาคลองวังเจ้า (รหัส 0618) ลุ่มน้ำหลักแม่น้ำปิง (รหัส 06) พื้นที่ดำเนินการ บ้านเด่นวัว หมู่ที่ 4 ตำบลเชียงทอง อำเภอวังเจ้า จังหวัดตาก

ห้องสมุดกรมพัฒนาที่ดิน
2

2.3 เพื่อศึกษาลักษณะและสมบัติดิน สภาพการใช้ที่ดิน ประเมินความเหมาะสมของดินส าหรับการ
ปลูกพืชเศรษฐกิจและงานทางด้านปฐพีกลศาสตร์ในพื้นที่ด าเนินการ

2.4 เพื่อจัดท าแผนที่ดิน แผนที่สภาพการใช้ที่ดินและรายงานการส ารวจดินส าหรับใช้เป็นข้อมูลพื้นฐาน
ในการวางแผนการใช้ที่ดิน

3. การตรวจเอกสารและอธิบายนามศัพท์

3.1 ลุ่มน า (watershed)
3.1.1 ลุ่มน า (watershed) หมายถึง พื้นที่บนผิวโลกที่รับน้ าฝนที่ตกลงมาแล้วไหลลงมา

รวมกันในแม่น้ า ล าธาร หรือแอ่งรับน้ าในพื้นที่แล้วรวมกันไหลออกมาที่จุดใดจุดหนึ่งของล าธารที่ก าหนดขึ้น

เพื่อเป็นจุดตรวจวัด โดยมีแนวขอบเขตพื้นที่จากเส้นสันปันน้ า (กรมทรัพยากรน้ า, 2552) อีกนัยหนึ่ง
หมายถึง พื้นที่ใดพื้นที่หนึ่งที่เน้นเกี่ยวกับการจัดการน้ า มีขนาดไม่แน่นอนแล้วแต่วัตถุประสงค์และความ

ต้องการในการจัดการ (นิวัติ, 2547) หรือหมายถึงพื้นที่หน่วยหนึ่งซึ่งครอบคลุมล าน้ าธรรมชาติเพื่อท าหน้าที่
รวบรวมน้ าให้ไหลลงสู่แม่น้ าหนึ่ง พื้นที่ลุ่มน้ าแต่ละแห่งจะมีขนาดไม่แน่นอน ขึ้นอยู่กับสภาพภูมิศาสตร์และ

วัตถุประสงค์ในการจัดแบ่งพื้นที่เพื่อการบริหารจัดการ (เกษม, 2551) และหมายถึงหน่วยพื้นที่ ซึ่งทาง
กายภาพมีรูปร่างปิด มีขอบโดยรอบ ระบบทางน้ าโดยธรรมชาติจะไหลจากขอบเข้าสู่ตอนกลางซึ่งมีล าน้ า

หลักรองรับ มีทิศทางการไหลออกสู่พื้นที่รับน้ าที่มีขนาดใหญ่ เช่น มหาสมุทร ทะเล ทะเลสาบ หรือแม่น้ า

สายหลัก เป็นต้น โดยขนาดของลุ่มน้ าจะขึ้นกับความต้องการแต่ละบุคคลและประเภทการศึกษา ซึ่งภายใน
ล าน้ าหนึ่งๆ จะประกอบด้วยลุ่มน้ าสาขามากกว่าหนึ่งเสมอ เพราะลุ่มน้ าเป็นระบบหรือระบบสิ่งแวดล้อม

(ค ารณ, 2552)

3.1.2 ต้นน า (head watershed) หมายถึง พื้นที่ตอนบนของลุ่มน้ า มักเป็นพื้นที่สูง หรือ
บริเวณ เทือกเขา ภูเขาต่างๆ ที่มีผลท าให้ฝนที่ตกในบริเวณดังกล่าวไหลลงสู่พื้นที่ตอนล่างอย่างรวดเร็วใน

ฤดูฝน หรือเป็นพื้นที่ที่มีล าธารเล็กๆหลายสายที่มารวมกันเป็นแม่น้ า (นิพนธ์, 2538) เป็นลุ่มน้ าที่อยู่บนที่สูง
บริเวณที่เป็นต้นก าเนิดของห้วยธารสายแรกๆ ส่วนใหญ่ จะเป็นพื้นที่สูงชัน ปกคลุมไปด้วยป่าไม้และมีฝนตก

ชุก มีคุณสมบัติเหมาะที่จะรองรับน้ าฝน สามารถดูดซับและกักเก็บน้ าเป็นปริมาณมากๆ ไปไว้เป็นน้ าใต้ดิน
เปรียบเสมือนอ่างเก็บน้ าธรรมชาติที่ค่อยๆ ปลดปล่อยให้น้ าไหลซึม หล่อเลี้ยงล าธารให้มีน้ าไหลสม่ าเสมอ

ตลอดปี (นิวัติ, 2547) หรืออีกนัยหนึ่ง ต้นน้ าล าธาร หมายถึง พื้นที่ตอนบนของลุ่มน้ าซึ่งเป็นพื้นที่ที่มีความ

ลาดชันไปจนถึงสันปันน้ า ประกอบไปด้วยลุ่มน้ าสาขาและลุ่มน้ าขนาดเล็ก เป็นพื้นที่ต้นน้ าล าธารที่รองรับ
น้ าฝนและปลดปล่อยน้ าท่าไหลรวมสู่แม่น้ า (ค ารณ, 2552)

3.1.3 น าท่า (runoff or streamflow) หมายถึง น้ าที่ไหลในล าน้ าในลักษณะการไหล

สม่ าเสมอ ปริมาณน้ าที่ไหลในล าน้ าหรือล าธารขึ้นอยู่กับขนาดของลุ่มน้ า (เกษม, 2551) และหมายถึง
ปริมาณน้ าในล าธารที่เกิดจากน้ าฝน ผ่านกระบวนการเก็บกัก ณ จุดต่าง ๆ ภายในระบบและการระบายลงสู่

พื้นที่ตอนล่าง โดยแบ่งลักษณะการไหลเป็น 3 ลักษณะ คือ น้ าไหลบ่าหน้าผิวดิน (overland flow) น้ าไหล
ภายในดิน (inter flow) และน้ าไหลใต้ผิวดิน (groundwater flow) (กรมทรัพยากรน้ า, 2552)